దేశాన్ని నడపాలంటే ప్రభుత్వానికి భారీగా నిధులు అవసరం. ప్రజలకు రక్షణ కల్పించడం నుంచి రహదారులు, రైల్వేలు, పాఠశాలలు, ఆసుపత్రులు నిర్మించడం వరకు అనేక బాధ్యతలను కేంద్ర ప్రభుత్వం నిర్వహిస్తుంది. సంక్షేమ పథకాలు అమలు చేయడం, రాష్ట్రాలకు నిధులు అందించడం, ప్రభుత్వ ఉద్యోగులకు జీతాలు, పెన్షన్లు చెల్లించడం, దేశ రక్షణకు అవసరమైన ఆయుధాలు కొనుగోలు చేయడం వంటి ఖర్చులు కూడా ప్రభుత్వంపైనే ఉంటాయి. ఇంతటి భారీ వ్యయాన్ని నిర్వహించేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వానికి ( CENTRAL GOVERNMENT EARN REVENUE) వివిధ మార్గాల్లో ఆదాయం సమకూరుతుంది. పన్నులు, సుంకాలు, ప్రభుత్వ సంస్థల ఆదాయం, వడ్డీ, స్పెక్ట్రమ్ వంటి వనరులు ఇందులో ముఖ్యమైనవి.
ప్రజల ఆదాయంపై పన్ను.. PERSONAL INCOME TAX
కేంద్ర ప్రభుత్వానికి ప్రధాన ఆదాయ వనరుల్లో( CENTRAL GOVERNMENT EARN REVENUE) వ్యక్తిగత ఆదాయపు పన్ను ఒకటి. ఉద్యోగులు, వ్యాపారులు, వృత్తి నిపుణులు తదితరులు తమకు వచ్చే ఆదాయంపై ఆదాయపు పన్ను చెల్లిస్తారు. అయితే ప్రతి ఒక్కరూ ఒకే మొత్తంలో పన్ను చెల్లించాల్సిన అవసరం ఉండదు. ఆదాయ పరిమితులు, పన్ను విధానం, మినహాయింపులు, ఎంచుకున్న పన్ను విధానం వంటి అంశాల ఆధారంగా పన్ను భారం మారుతుంది. ఉదాహరణకు ఒక వ్యక్తికి వచ్చే వార్షిక ఆదాయం ఎక్కువగా ఉంటే, వర్తించే పన్ను నిబంధనల ప్రకారం అతను ఆదాయపు పన్ను చెల్లించాల్సి ఉంటుంది. ఇలా దేశవ్యాప్తంగా కోట్లాది మంది వ్యక్తులు చెల్లించే ఆదాయపు పన్ను కేంద్ర ప్రభుత్వ ఖజానాకు చేరుతుంది. ప్రభుత్వానికి స్థిరమైన ఆదాయాన్ని అందించే ముఖ్యమైన వనరుల్లో ఇది ఒకటి.
కంపెనీల లాభాలపై పన్ను .. CORPORATE TAX
దేశంలో చిన్న, మధ్య తరహా, భారీ కంపెనీలు వేల సంఖ్యలో( CENTRAL GOVERNMENT EARN REVENUE) పనిచేస్తున్నాయి. వ్యాపారం ద్వారా కంపెనీలకు లాభాలు వస్తాయి. ఆ లాభాలపై చట్టంలో నిర్దేశించిన నిబంధనల ప్రకారం కంపెనీలు కేంద్ర ప్రభుత్వానికి కార్పొరేట్ పన్ను చెల్లిస్తాయి. కంపెనీ రకం, ఆదాయం, పన్ను విధానం తదితర అంశాలను బట్టి వర్తించే పన్ను రేటు మారుతుంది. దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ అభివృద్ధి చెందుతున్న కొద్దీ కార్పొరేట్ రంగం నుంచి ప్రభుత్వానికి వచ్చే పన్ను ఆదాయానికి కూడా ప్రాధాన్యం పెరుగుతుంది.
వస్తువులు, సేవలపై జీఎస్టీ.. GOODS AND SERVICES TAX
ప్రజలు రోజువారీ జీవితంలో కొనుగోలు చేసే( CENTRAL GOVERNMENT EARN REVENUE) అనేక వస్తువులు, సేవలపై వస్తు సేవల పన్ను లేదా జీఎస్టీ విధించబడుతుంది. 2017లో అమల్లోకి వచ్చిన జీఎస్టీ దేశంలోని పరోక్ష పన్నుల వ్యవస్థలో పెద్ద మార్పు తీసుకొచ్చింది. జీఎస్టీలో కేంద్రం, రాష్ట్రాలకు సంబంధించిన పన్నుల విభజన ఉంటుంది. ఒక రాష్ట్రంలో జరిగే లావాదేవీలకు సంబంధించిన పన్నుల్లో కేంద్రానికి సీజీఎస్టీ, రాష్ట్రానికి ఎస్‌జీఎస్టీ రూపంలో ఆదాయం వస్తుంది. రాష్ట్రాల మధ్య జరిగే సరఫరాలపై ఐజీఎస్టీ విధించబడుతుంది. అందువల్ల జీఎస్టీ ద్వారా కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకు గణనీయమైన ఆదాయం సమకూరుతుంది.
పెట్రోలియం ఉత్పత్తులపై సుంకాలు.. EXCISE DUTY
పెట్రోల్, డీజిల్ వంటి పెట్రోలియం ( CENTRAL GOVERNMENT EARN REVENUE)ఉత్పత్తులపై పన్నులు ప్రభుత్వాలకు ఆదాయాన్ని అందించే మరో ముఖ్యమైన మార్గం. పెట్రోల్, డీజిల్ ప్రస్తుతం పూర్తిగా జీఎస్టీ పరిధిలో లేవు. వీటిపై కేంద్రం ఎక్సైజ్ సుంకం విధిస్తే, రాష్ట్రాలు వ్యాట్ వంటి పన్నులను విధిస్తాయి. అందువల్ల మనం పెట్రోల్ లేదా డీజిల్ కొనుగోలు చేసే సమయంలో చెల్లించే ధరలో పన్నుల భాగం కూడా ఉంటుంది. అంతర్జాతీయంగా ముడిచమురు ధరలు, కేంద్ర-రాష్ట్రాల పన్నులు, ఇతర ధరల అంశాలను బట్టి ఇంధన ధరలు మారుతుంటాయి.
విదేశాల నుంచి వచ్చే వస్తువులపై సుంకం.. CUSTOMS DUTY
భారత్ ఇతర దేశాల నుంచి ( CENTRAL GOVERNMENT EARN REVENUE)అనేక రకాల వస్తువులను దిగుమతి చేసుకుంటుంది. అదే సమయంలో కొన్ని వస్తువులను ఇతర దేశాలకు ఎగుమతి చేస్తుంది. ముఖ్యంగా దిగుమతి చేసుకునే కొన్ని వస్తువులపై కేంద్ర ప్రభుత్వం కస్టమ్స్ సుంకం విధిస్తుంది. విదేశాల నుంచి భారత్‌లోకి వచ్చే వస్తువు ఏది, దాని విలువ ఎంత, దానికి సంబంధించిన పన్ను విధానం ఏమిటి అనే అంశాలను బట్టి కస్టమ్స్ డ్యూటీ మారుతుంది. దేశీయ పరిశ్రమలను ప్రోత్సహించడం, కొన్ని వస్తువుల దిగుమతులను నియంత్రించడం వంటి లక్ష్యాలతో కూడా కస్టమ్స్ విధానాన్ని ప్రభుత్వం ఉపయోగిస్తుంది.
పన్నులు కాకుండా ఇతర ఆదాయాలు.. NON-TAX REVENUE
కేంద్ర ప్రభుత్వానికి ఆదాయం( CENTRAL GOVERNMENT EARN REVENUE) కేవలం పన్నుల ద్వారానే రాదు. ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల నుంచి వచ్చే డివిడెండ్లు, ప్రభుత్వానికి చెందిన ఆస్తులు లేదా సేవల ద్వారా వచ్చే ఆదాయం, రుణాలపై ప్రభుత్వం పొందే వడ్డీ, వివిధ ఫీజులు, లైసెన్సు రుసుములు వంటి వాటి ద్వారా కూడా ఆదాయం వస్తుంది. అలాగే టెలికాం స్పెక్ట్రమ్ వేలం, ఖనిజ వనరులు, బొగ్గు గనుల ద్వారా వచ్చే ఆదాయం కూడా ప్రభుత్వ ఆర్థిక వనరుల్లో భాగమే. కేంద్ర ప్రభుత్వానికి చెందిన కొన్ని సంస్థలు తమ లాభాల్లో కొంత భాగాన్ని డివిడెండ్ రూపంలో ప్రభుత్వానికి అందిస్తాయి.
వచ్చిన డబ్బంతా ఖర్చు చేయడం కాదు.. REVENUE AND EXPENDITURE
కేంద్ర ప్రభుత్వానికి వచ్చిన మొత్తం ఆదాయాన్ని( CENTRAL GOVERNMENT EARN REVENUE) వెంటనే ఖర్చు చేయడం సాధ్యం కాదు. దేశ ఆర్థిక అవసరాలు, ప్రాధాన్యతలు, భవిష్యత్ ప్రణాళికలను దృష్టిలో ఉంచుకుని బడ్జెట్ రూపొందించి నిధులను వివిధ రంగాలకు కేటాయిస్తారు. కేంద్ర బడ్జెట్‌లో పన్నుల ద్వారా వచ్చే ఆదాయంతో పాటు పన్నేతర ఆదాయం, ప్రభుత్వం తీసుకునే రుణాలు తదితర అంశాలు కూడా ఉంటాయి. ప్రభుత్వానికి వచ్చే ఆదాయం కంటే ఖర్చులు ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు ఆ లోటును భర్తీ చేయడానికి ప్రభుత్వం రుణాలు తీసుకోవాల్సి రావచ్చు.
రాష్ట్రాలకు నిధుల పంపిణీ.. DEVOLUTION TO STATES
కేంద్రం వసూలు చేసే కొన్ని పన్నులలో( CENTRAL GOVERNMENT EARN REVENUE) రాష్ట్రాలకు కూడా వాటా ఉంటుంది. ఆ వాటా ఎంత ఉండాలనే విషయాన్ని ఆర్థిక సంఘం సిఫార్సుల ఆధారంగా నిర్ణయిస్తారు. ప్రస్తుతం కేంద్ర పన్నుల విభజించదగిన పూల్‌లో రాష్ట్రాల వాటా 41 శాతంగా ఉంది. ఈ మొత్తాన్ని రాష్ట్రాల మధ్య పంపిణీ చేసేటప్పుడు జనాభాతో పాటు ఆదాయ దూరం, విస్తీర్ణం, అటవీ ప్రాంతం, జనాభా పనితీరు వంటి వివిధ ప్రమాణాలను పరిగణనలోకి తీసుకుంటారు. అందువల్ల ఎక్కువ జనాభా ఉన్న రాష్ట్రానికే తప్పనిసరిగా ఎక్కువ నిధులు వస్తాయనేది సరైన అర్థం కాదు.
దేశ రక్షణకు భారీ వ్యయం.. DEFENCE EXPENDITURE
దేశ సరిహద్దులను కాపాడటం ( CENTRAL GOVERNMENT EARN REVENUE)కేంద్ర ప్రభుత్వ ప్రధాన బాధ్యతల్లో ఒకటి. సైన్యం, నౌకాదళం, వైమానిక దళం నిర్వహణకు భారీగా నిధులు అవసరం. సైనికుల జీతాలు, పెన్షన్లు, శిక్షణ, ఆయుధాలు, యుద్ధ విమానాలు, నౌకలు, సరిహద్దు మౌలిక వసతులు వంటి వాటికి ప్రభుత్వం ఖర్చు చేస్తుంది. దేశ భద్రతకు సంబంధించిన అవసరాలను బట్టి రక్షణ రంగానికి కేటాయింపులు ప్రతి బడ్జెట్‌లో మారుతూ ఉంటాయి. రక్షణ వ్యయం కేవలం ఆయుధాల కొనుగోలుకే పరిమితం కాదు. సైనిక సిబ్బంది సంక్షేమం, మౌలిక వసతులు, సాంకేతిక సామర్థ్యం వంటి అంశాలు కూడా ఇందులో ఉంటాయి.
సబ్సిడీలకు నిధులు.. SUBSIDIES
సామాన్య ప్రజలపై ఆర్థిక భారం తగ్గించేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం( CENTRAL GOVERNMENT EARN REVENUE) వివిధ సబ్సిడీలను అందిస్తుంది. ఆహార ధాన్యాల సరఫరా, ఎరువులు, వంటగ్యాస్ వంటి రంగాల్లో ప్రభుత్వం భారీగా నిధులు వెచ్చిస్తుంది. ప్రజలకు తక్కువ ధరకు అవసరమైన వస్తువులు అందించేందుకు ప్రభుత్వం భరించే వ్యయం కూడా కేంద్ర బడ్జెట్‌లో ముఖ్యమైన భాగమే. ముఖ్యంగా ఆహార భద్రత, వ్యవసాయం వంటి రంగాల్లో సబ్సిడీలకు ప్రాధాన్యం ఉంటుంది.
రహదారులు, వంతెనలు, ఆసుపత్రులు.. CAPITAL EXPENDITURE
ప్రభుత్వం ప్రతిరోజు నిర్వహణ ఖర్చులతో ( CENTRAL GOVERNMENT EARN REVENUE)పాటు దేశ భవిష్యత్తుకు ఉపయోగపడే ఆస్తుల నిర్మాణానికి కూడా భారీగా పెట్టుబడి పెడుతుంది. రహదారులు, రైల్వేలు, వంతెనలు, విమానాశ్రయాలు, పోర్టులు, పాఠశాలలు, ఆసుపత్రులు, సాగునీటి ప్రాజెక్టులు వంటి మౌలిక వసతుల నిర్మాణానికి చేసే ఖర్చును మూలధన వ్యయం అంటారు. ఇలాంటి పెట్టుబడులు దేశంలో ఆర్థిక కార్యకలాపాలను పెంచడంతో పాటు ఉపాధి అవకాశాలను సృష్టించడంలో కూడా కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి.
ప్రజల సంక్షేమానికి ఖర్చు.. WELFARE EXPENDITURE
దేశ ప్రజల జీవన ప్రమాణాలను మెరుగుపరచేందుకు ( CENTRAL GOVERNMENT EARN REVENUE)కేంద్ర ప్రభుత్వం అనేక సంక్షేమ కార్యక్రమాలను అమలు చేస్తుంది. పేద కుటుంబాలకు ఆహార భద్రత కల్పించడం, రైతులకు సహాయం అందించడం, ఆరోగ్యం, విద్య, పారిశుద్ధ్యం, గ్రామీణాభివృద్ధి వంటి రంగాలకు నిధులు కేటాయిస్తుంది. పీఎం కిసాన్, ఆరోగ్య పథకాలు, విద్యా కార్యక్రమాలు, స్వచ్ఛ భారత్ వంటి వివిధ కార్యక్రమాలకు బడ్జెట్‌లో నిధులు కేటాయిస్తారు. వీటి ద్వారా నేరుగా లేదా పరోక్షంగా ప్రజలకు ప్రయోజనం కల్పించడమే ప్రభుత్వ లక్ష్యం. కేంద్ర ప్రభుత్వానికి వచ్చే ప్రతి రూపాయి దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థలో కీలకమైనదే. పన్నుల రూపంలో ప్రజలు, సంస్థలు చెల్లించే మొత్తాలతో పాటు ప్రభుత్వానికి వచ్చే పన్నేతర ఆదాయాన్ని కూడా సమర్థంగా వినియోగించాల్సి ఉంటుంది. మరోవైపు ప్రభుత్వం చేసే ఖర్చు కూడా దేశ ఆర్థికాభివృద్ధికి దోహదపడేలా ఉండాలి. ప్రజల నుంచి పన్నుల రూపంలో వచ్చే ఆదాయం తిరిగి రహదారులు, రక్షణ, విద్య, వైద్యం, సంక్షేమం, మౌలిక వసతులు వంటి అనేక రూపాల్లో సమాజానికి చేరుతుంది. అందుకే కేంద్ర ప్రభుత్వ ఆదాయం ఎలా వస్తుంది, అది ఎక్కడ ఖర్చవుతుంది అనే విషయాలను తెలుసుకోవడం ప్రతి పౌరుడికీ ఉపయోగకరమే.
About the Author
రక్తం పీల్చేస్తున్నారు