బ్యాంకింగ్ సేవలను వినియోగించే కోట్లాది ఖాతాదారులకు కనీస నిల్వలు (మినిమమ్ బ్యాలెన్స్) ఒక ముఖ్యమైన అంశంగా మారాయి. ఖాతాలో నిర్దిష్ట మొత్తాన్ని నిల్వగా ఉంచకపోతే బ్యాంకులు విధించే జరిమానాలు ఖాతాదారులకు అదనపు భారం అవుతున్నాయి. గత మూడు సంవత్సరాల్లో ఈ నిబంధన పేరుతో బ్యాంకులు భారీ మొత్తాన్ని (Huge Collections ) వసూలు చేసినట్లు కేంద్ర ప్రభుత్వం పార్లమెంట్లో వెల్లడించింది. 2022-23 నుంచి 2024-25 మధ్యకాలంలో ప్రైవేటు రంగ బ్యాంకులు ఖాతాదారుల నుంచి రూ.11 వేల కోట్లకు పైగా వసూలు చేశాయి. ఇదే కాలంలో ప్రభుత్వ రంగ బ్యాంకులు కూడా రూ.8 వేల కోట్ల మేర జరిమానాలను వసూలు చేసినట్లు కేంద్ర ఆర్థిక శాఖ తెలిపింది. ఈ వివరాలను కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రి Nirmala Sitharaman పార్లమెంట్కు లిఖితపూర్వకంగా సమాధానం ఇస్తూ వెల్లడించారు. ఈ గణాంకాలు బయటకు రావడంతో కనీస నిల్వల నిబంధనలపై మరోసారి చర్చ మొదలైంది.
ఖాతాదారులపై అదనపు భారం.. Additional Burden on Bank Customers
బ్యాంకుల్లో సేవింగ్స్ ఖాతాలు నిర్వహించే వారు కనీసంగా ఒక నిర్దిష్ట మొత్తాన్ని ఖాతాలో ఉంచాలని నిబంధన ఉంటుంది. ఈ మొత్తాన్ని ఉంచకపోతే బ్యాంకులు జరిమానా విధిస్తాయి. పెద్ద నగరాల్లోని శాఖల్లో ఈ కనీస నిల్వలు ఎక్కువగా ఉండగా, చిన్న పట్టణాలు , గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో కొంత తక్కువగా ఉంటాయి. అయితే ఖాతాలో నిల్వలు తగ్గినప్పుడు విధించే జరిమానాలు అనేక మంది ఖాతాదారులకు భారంగా మారుతున్నాయి. ప్రత్యేకించి తక్కువ ఆదాయం ఉన్నవారు లేదా నెలవారీ ఆదాయం అస్థిరంగా ఉండే ఉద్యోగులు ఈ నిబంధన వల్ల ఎక్కువగా ప్రభావితమవుతున్నారు. బ్యాంకింగ్ సేవలను వినియోగించాల్సిన అవసరం ఉన్నప్పటికీ ఖాతాలో ఎప్పుడూ నిర్దిష్ట మొత్తాన్ని ఉంచడం అందరికీ సాధ్యం కాకపోవడం వల్ల ఈ సమస్య తలెత్తుతోంది.
ప్రైవేటు బ్యాంకుల వసూళ్లు అధికం.. Private Banks Collect More
కేంద్ర ప్రభుత్వం వెల్లడించిన వివరాల ప్రకారం ప్రైవేటు రంగ బ్యాంకులే కనీస నిల్వల నిబంధన పేరుతో ఎక్కువ మొత్తాన్ని వసూలు (Huge Collections )చేశాయి. గత మూడు సంవత్సరాల్లో ఈ బ్యాంకులు కలిపి రూ.11 వేల కోట్లకు పైగా జరిమానాలను ఖాతాదారుల నుంచి వసూలు చేశాయి. ఈ వసూళ్లలో ప్రముఖ ప్రైవేటు బ్యాంకులు ముందంజలో ఉన్నాయని సమాచారం వెల్లడించింది. ముఖ్యంగా సేవింగ్స్ ఖాతాలు ఎక్కువగా ఉన్న పెద్ద బ్యాంకుల్లో ఈ వసూళ్లు అధికంగా ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. ఖాతాదారులు కనీస నిల్వలు పాటించకపోతే బ్యాంకులు విధించే ఛార్జీలు వార్షికంగా పెద్ద మొత్తంగా మారుతున్నాయని నిపుణులు చెబుతున్నారు.
అత్యధిక వసూళ్లు చేసిన బ్యాంకులు.. Banks with Highest Collections
ప్రైవేటు రంగ బ్యాంకుల్లో కనీస నిల్వల నిబంధన పేరుతో అత్యధికంగా వసూలు చేసిన బ్యాంకుగా HDFC Bank నిలిచింది. ఈ బ్యాంక్ గత మూడు సంవత్సరాల్లో ఖాతాదారుల నుంచి సుమారు రూ.3,800 కోట్లను జరిమానాల రూపంలో వసూలు చేసినట్లు (Huge Collections ) కేంద్రం తెలిపింది. ఇదే కాలంలో Axis Bank సుమారు రూ.2,700 కోట్లను వసూలు చేసింది. మరో ప్రముఖ ప్రైవేటు బ్యాంక్ అయిన ICICI Bank సుమారు రూ.1,200 కోట్లను వసూలు చేసినట్లు వివరాలు వెల్లడిస్తున్నాయి. ఈ మూడు బ్యాంకులే ప్రైవేటు రంగంలో కనీస నిల్వల ఛార్జీలలో పెద్ద భాగాన్ని వసూలు చేసినట్లు గణాంకాలు సూచిస్తున్నాయి.
ప్రభుత్వ బ్యాంకుల వసూళ్లు కూడా తక్కువ కాదు.. Public Sector Banks Also Collected Charges
ప్రైవేటు బ్యాంకులతో పోలిస్తే ప్రభుత్వ రంగ బ్యాంకుల్లో వసూళ్లు కొంత తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, మొత్తం పరంగా చూస్తే అవి కూడా గణనీయమైన స్థాయిలోనే ఉన్నాయి. గత మూడు సంవత్సరాల్లో ప్రభుత్వ బ్యాంకులు కలిపి రూ.8 వేల కోట్ల మేర కనీస నిల్వల ఛార్జీలను వసూలు (Huge Collections )చేశాయి. ప్రభుత్వ బ్యాంకుల్లో Punjab National Bank అత్యధికంగా సుమారు రూ.1,500 కోట్లను వసూలు చేసింది. దీనికి తరువాత Bank of Baroda సుమారు రూ.1,200 కోట్లను వసూలు చేసింది. అలాగే Indian Bank సుమారు రూ.1,100 కోట్లను ఖాతాదారుల నుంచి వసూలు చేసినట్లు కేంద్రం తెలిపింది.
కొన్ని బ్యాంకుల నిర్ణయాలు.. Policy Changes by Some Banks
ఇటీవల సంవత్సరాల్లో కొన్ని ప్రభుత్వ బ్యాంకులు ఖాతాదారులపై భారాన్ని తగ్గించే చర్యలు కూడా చేపట్టాయి. ముఖ్యంగా కనీస నిల్వల ఛార్జీల విషయంలో కొన్ని మార్పులు చేశాయి. దేశంలో అతిపెద్ద ప్రభుత్వ బ్యాంక్ అయిన State Bank of India 2020 మార్చి నుంచే సేవింగ్స్ ఖాతాల్లో కనీస నిల్వలపై ఛార్జీలను పూర్తిగా తొలగించింది. ఇది లక్షలాది ఖాతాదారులకు ఉపశమనం కలిగించింది. తరువాత కొన్ని ఇతర ప్రభుత్వ బ్యాంకులు కూడా ఇదే దారిలో నడిచాయి.
మరిన్ని ప్రభుత్వ బ్యాంకుల నిర్ణయం.. More Public Banks Follow
ఇటీవల Punjab National Bank , Canara Bank కూడా కనీస నిల్వలపై ఛార్జీలను తొలగించాయి. అయితే కొన్ని కరెంట్ ఖాతాల విషయంలో మాత్రం ప్రత్యేక నిబంధనలు కొనసాగుతున్నాయి. ఈ నిర్ణయాలు ఖాతాదారులకు కొంత ఉపశమనాన్ని కలిగించినప్పటికీ, అన్ని బ్యాంకులు ఇదే విధానాన్ని అనుసరించడం లేదు.
ప్రైవేటు బ్యాంకుల్లో కొనసాగుతున్న ఛార్జీలు.. Charges Continue in Private Banks
ప్రైవేటు రంగ బ్యాంకులు మాత్రం ఇప్పటికీ కనీస నిల్వల నిబంధనను కఠినంగా అమలు చేస్తున్నాయి. ఖాతాలో నిర్దిష్ట మొత్తానికి తగ్గితే వెంటనే జరిమానాలు(Huge Collections ) విధిస్తున్నాయి. బ్యాంకులు ఈ విధానాన్ని సేవల నిర్వహణ ఖర్చులు, శాఖల నిర్వహణ వ్యయం వంటి కారణాలతో సమర్థించుకుంటున్నాయి. అయితే వినియోగదారుల సంఘాలు మాత్రం ఈ ఛార్జీలు అధికంగా ఉన్నాయని, ముఖ్యంగా తక్కువ ఆదాయం కలిగిన ఖాతాదారులకు ఇది భారమవుతోందని విమర్శిస్తున్నాయి.
బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థలో మార్పుల అవసరం.. Need for Reforms in Banking Practices
డిజిటల్ బ్యాంకింగ్ వేగంగా విస్తరిస్తున్న ఈ కాలంలో కనీస నిల్వల నిబంధనలపై పునరాలోచన అవసరమని కొంతమంది నిపుణులు సూచిస్తున్నారు. ఇప్పటికే యూపీఐ, మొబైల్ బ్యాంకింగ్ వంటి సేవలు విస్తరించడంతో బ్యాంకింగ్ ఖర్చులు తగ్గుతున్నాయని వారు చెబుతున్నారు. అందువల్ల కనీస నిల్వల పేరుతో అధిక జరిమానాలు విధించడం కన్నా ఖాతాదారులకు అనుకూలమైన విధానాలు రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉందని అభిప్రాయపడుతున్నారు.
ఖాతాదారుల అవగాహన అవసరం.. Need for Customer Awareness
బ్యాంకింగ్ సేవలను వినియోగించే వారు తమ ఖాతాలకు సంబంధించిన నిబంధనలను తెలుసుకోవడం కూడా చాలా ముఖ్యమని నిపుణులు చెబుతున్నారు. ఏ ఖాతాకు ఎంత కనీస నిల్వ అవసరమో, అది పాటించకపోతే ఎలాంటి ఛార్జీలు ఉంటాయో ముందుగానే తెలుసుకోవడం ద్వారా అనవసరమైన జరిమానాలను తప్పించుకోవచ్చు. అలాగే అవసరాన్ని బట్టి తక్కువ కనీస నిల్వలతో ఉండే ఖాతాలను ఎంచుకోవడం కూడా ఒక పరిష్కారంగా భావిస్తున్నారు.
ముందున్న రోజుల్లో మార్పుల అవకాశాలు.. Possibility of Changes Ahead
మొత్తం మీద కనీస నిల్వల నిబంధనలపై దేశంలో చర్చ కొనసాగుతోంది. కొన్ని ప్రభుత్వ బ్యాంకులు ఇప్పటికే ఛార్జీలను తొలగించిన నేపథ్యంలో మరిన్ని బ్యాంకులు కూడా ఇదే దారిలో నడిచే అవకాశం ఉందని భావిస్తున్నారు. అయితే బ్యాంకుల వ్యాపార నమూనా, సేవల నిర్వహణ ఖర్చులు వంటి అంశాలు ఈ నిర్ణయాలను ప్రభావితం చేసే అవకాశం ఉంది. భవిష్యత్తులో ఖాతాదారులకు అనుకూలంగా, బ్యాంకులకు కూడా స్థిరమైన ఆదాయం వచ్చేలా సమతుల్య విధానం రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉందని ఆర్థిక నిపుణులు సూచిస్తున్నారు.
