దేశంలో కోట్లాది మంది కష్టపడి సంపాదించిన డబ్బు… ఎవరి పేర్లపై బ్యాంకుల్లో, బీమా పాలసీల్లో, షేర్ల రూపంలో ఉన్న ఆస్తులు… యజమానులు లేకపోయినట్టుగా వ్యవస్థల్లో మూలుగుతున్నాయి. ఒక్కో కుటుంబానికి అది జీవితకాల పొదుపు కావొచ్చు. ఒకరి పెన్షన్ డబ్బు కావొచ్చు. మరొకరి పిల్లల భవిష్యత్తు కోసం దాచిన పెట్టుబడి కావొచ్చు. కానీ ఆ డబ్బు ఇప్పుడు ఎవరికీ అందకుండా ప్రభుత్వ నియంత్రణ సంస్థల ఖాతాల్లో పేరుకుపోతోంది. తాజా గణాంకాలు చూస్తే పరిస్థితి ఎంత తీవ్రమైందో అర్థమవుతోంది. దేశంలో క్లెయిం చేయని ఆర్థిక ఆస్తుల విలువ 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరం ముగింపు నాటికి రూ.1.1 లక్షల కోట్లకు (Unclaimed) చేరింది. ప్రతి ఏడాది ఈ మొత్తం పెరుగుతూనే ఉండటం ఆందోళన కలిగిస్తోంది. ఈ మొత్తం కేవలం ఒక గణాంకం మాత్రమే కాదు. దీని వెనుక వేలాది కుటుంబాల నిర్లక్ష్యం, సమాచారం లోపం, పాత విధానాల సమస్యలు, సాంకేతిక అంతరాలు, వారసత్వ వివాదాలు దాగి ఉన్నాయి. ప్రభుత్వం అవగాహన కార్యక్రమాలు చేపడుతున్నా, డిజిటల్ వేదికలు తీసుకొస్తున్నా.. ప్రజల్లో సరైన చైతన్యం లేకపోవడంతో ఈ డబ్బు తిరిగి అసలు యజమానులకు చేరడం లేదు.
బ్యాంకుల్లోనే అత్యధికం.. Banks Holding the Largest Share
క్లెయిం (Unclaimed) చేయని మొత్తం ఆస్తుల్లో అత్యధిక భాగం బ్యాంకు డిపాజిట్లదే. సుమారు రూ.83 వేల కోట్లు బ్యాంకు ఖాతాల్లో ఎవరూ తీసుకోకుండా ఉన్నాయి. చాలా సందర్భాల్లో ఖాతాదారులు మరణించాక వారి కుటుంబ సభ్యులకు ఆ ఖాతాల గురించి తెలియదు. కొందరు ఉద్యోగాల కోసం ఇతర ప్రాంతాలకు వెళ్లి పాత ఖాతాలను మరిచిపోతారు. కొన్ని ఖాతాలు ఏళ్ల తరబడి లావాదేవీలు లేక నిష్క్రియంగా మారిపోతాయి. చివరకు ఆ ఖాతాల్లోని డబ్బు ఆర్బీఐ పరిధిలోని ‘డిపాజిటర్ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ అవేర్నెస్ ఫండ్’కు బదిలీ అవుతుంది. ఇక ఈక్విటీ మార్కెట్లలో కూడా భారీ మొత్తంలో డబ్బు చిక్కుకుపోయింది. దాదాపు రూ.10 వేల కోట్ల విలువైన షేర్లు, డివిడెండ్లు, పెట్టుబడులు యజమానుల జాడ లేక నిలిచిపోయాయి. ఒకప్పుడు కాగితపు షేర్ సర్టిఫికెట్లు ఉండే రోజుల్లో పెట్టుబడులు పెట్టిన వారు ఇప్పుడు డిజిటల్ విధానాలకు మారకపోవడం వల్ల ఇబ్బందులు పడుతున్నారు. కొన్ని కంపెనీలు మూతపడటం, విలీనాలు కావడం, చిరునామాలు మారిపోవడం వల్ల కూడా అసలు యజమానులను గుర్తించడం కష్టమవుతోంది. జీవిత బీమా రంగంలో పరిస్థితి కూడా భిన్నంగా లేదు. సుమారు రూ.14 వేల కోట్ల విలువైన పాలసీలు క్లెయిం కాకుండా ఉన్నాయి. చాలాసార్లు పాలసీదారులు కుటుంబ సభ్యులకు వివరాలు చెప్పకుండా ఉండిపోవడం, పాలసీ పత్రాలు పోగొట్టుకోవడం, నామినీల వివరాలు నమోదు చేయకపోవడం వల్ల సమస్యలు వస్తున్నాయి.
సమస్య మూలాలు పాత విధానాల్లోనే.. Legacy Records Creating Trouble
ఈ సమస్యకు (Unclaimed) ప్రధాన కారణం పాత బ్యాంకింగ్, ఆర్థిక విధానాలేనని నిపుణులు చెబుతున్నారు. ప్రస్తుతం అన్ని వ్యవస్థలు డిజిటల్ ఆధారంగా నడుస్తున్నాయి. ఆధార్, పాన్, మొబైల్ నంబర్ల అనుసంధానం తప్పనిసరిగా మారింది. కానీ రెండు, మూడు దశాబ్దాల క్రితం ప్రారంభించిన ఖాతాల్లో ఇవేమీ ఉండేవి కావు. అప్పట్లో చేతిరాతతో ఖాతాలు నమోదు చేసేవారు. చిరునామాలు పూర్తి వివరాలతో ఉండేవి కాదు. కొందరి పేర్లలో స్పెల్లింగ్ పొరపాట్లు ఉండేవి. ఇప్పుడు ఆ పాత రికార్డులను ఆధార్, పాన్ వంటి ఆధునిక గుర్తింపు వ్యవస్థలతో సరిపోల్చేటప్పుడు భారీ వ్యత్యాసాలు కనిపిస్తున్నాయి. ఉదాహరణకు ఒక ఖాతాలో “రామారావు” అని ఉంటే, ఆధార్లో “రామా రావు”గా ఉండొచ్చు. ఇంకొక్కడి ఇంటిపేరు మారిపోయి ఉండొచ్చు. ఈ చిన్న తేడాలే ఇప్పుడు పెద్ద అడ్డంకులుగా మారుతున్నాయి. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో సమస్య మరింత ఎక్కువగా కనిపిస్తోంది. చదువు తక్కువగా ఉండటం, పత్రాల భద్రతపై అవగాహన లేకపోవడం వల్ల పాత పాస్బుక్లు, బీమా పత్రాలు పోయిపోతున్నాయి. కొందరు వృద్ధులకు తమ పేర్లపై ఎన్ని ఖాతాలు ఉన్నాయో కూడా స్పష్టంగా తెలియని పరిస్థితి ఉంది.
వారసులకు తీరని తిప్పలు.. Heirs Struggling for Claims
ఖాతాదారు మరణించిన తర్వాత (Unclaimed) అసలు ఇబ్బందులు మొదలవుతున్నాయి. చాలామంది నామినీలను నమోదు చేయరు. కుటుంబ సభ్యులకు పెట్టుబడుల వివరాలు తెలియజేయరు. ఫలితంగా వారసులు డబ్బు కోసం బ్యాంకులు, బీమా కార్యాలయాల చుట్టూ తిరగాల్సి వస్తోంది. బ్యాంకులు, ఆర్థిక సంస్థలు కూడా కఠిన నిబంధనలు అమలు చేస్తున్నాయి. వారసత్వ ధ్రువీకరణ పత్రాలు, అఫిడవిట్లు, ఇండెమ్నిటీ బాండ్లు, మరణ ధ్రువపత్రాలు, కుటుంబ సభ్యుల గుర్తింపు పత్రాలు వంటి అనేక డాక్యుమెంట్లు సమర్పించాల్సి వస్తోంది. గ్రామీణ కుటుంబాలకు ఇవన్నీ సేకరించడం సులభం కాదు. కొన్ని సందర్భాల్లో అసలు ఖాతాదారులే ఉన్నా సమస్యలు ఎదురవుతున్నాయి. వయసు పెరగడం వల్ల సంతకాలు మారిపోవడం, వేలిముద్రలు సరిపోకపోవడం, మతిమరుపు వ్యాధులు రావడం వల్ల బ్యాంకులు గుర్తింపు నిర్ధారించలేకపోతున్నాయి. దీంతో నిజమైన ఖాతాదారులే తమ డబ్బు పొందేందుకు ఇబ్బందులు పడుతున్నారు.
డిజిటల్ వేదికలు తెచ్చినా… Digital Platforms Yet to Deliver Fully
క్లెయిం చేయని నిధులను(Unclaimed) అసలు యజమానులకు చేరవేయడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం, నియంత్రణ సంస్థలు అనేక చర్యలు చేపడుతున్నాయి. ఆర్బీఐ ‘ఉద్గమ్’ పేరుతో ప్రత్యేక డిజిటల్ వేదికను తీసుకొచ్చింది. దీని ద్వారా ప్రజలు వివిధ బ్యాంకుల్లో తమ పేర్లపై నిష్క్రియ ఖాతాలు ఉన్నాయా లేదా తెలుసుకునే అవకాశం కల్పించారు. అలాగే సెబీ కూడా పెట్టుబడిదారుల కోసం ప్రత్యేక అవగాహన కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తోంది. గతేడాది ఆర్బీఐ, సెబీ కలిసి ‘మీ డబ్బు-మీ హక్కు’ పేరిట దేశవ్యాప్తంగా ప్రచార కార్యక్రమం చేపట్టాయి. టెలివిజన్, రేడియో, సామాజిక మాధ్యమాల ద్వారా ప్రజలకు సమాచారం అందించాయి. ఈ కార్యక్రమాల ఫలితంగా సుమారు రూ.5,777 కోట్ల విలువైన ఆస్తులను లబ్ధిదారులకు తిరిగి అందజేయగలిగారు. అయినప్పటికీ మొత్తం సమస్యతో పోలిస్తే ఇది చాలా చిన్న భాగమే. ఇంకా లక్షలాది ఖాతాలు, పాలసీలు, పెట్టుబడులు యజమానుల కోసం ఎదురుచూస్తూనే ఉన్నాయి.
ప్రజల్లో అవగాహన పెరగాల్సిందే.. Need for Financial Awareness
నిపుణుల అభిప్రాయం ప్రకారం ఈ సమస్యను (Unclaimed) తగ్గించాలంటే ప్రజల్లో ఆర్థిక అవగాహన పెరగడం అత్యంత అవసరం. బ్యాంకు ఖాతాలు, బీమా పాలసీలు, పెట్టుబడుల వివరాలను కుటుంబ సభ్యులకు తెలియజేయాలి. ప్రతి ఖాతాకు నామినీ నమోదు చేయడం తప్పనిసరిగా భావించాలి. పాత ఖాతాలను క్రమం తప్పకుండా నవీకరించుకోవాలి. ఆధార్, పాన్, మొబైల్ నంబర్లు అనుసంధానం చేసుకోవాలి. చిరునామా మారితే వెంటనే బ్యాంకులకు తెలియజేయాలి. పాత పాస్బుక్లు, పాలసీ పత్రాలు, పెట్టుబడి రికార్డులను భద్రంగా ఉంచుకోవాలి. ప్రస్తుతం చాలామంది డిజిటల్ బ్యాంకింగ్ను ఉపయోగిస్తున్నా, పాత పెట్టుబడులపై దృష్టి పెట్టడం లేదు. కుటుంబంలో పెద్దలు ఎక్కడెక్కడ డబ్బు పెట్టారో తెలుసుకునే ప్రయత్నం కూడా జరగడం లేదు. దీని వల్ల భవిష్యత్తులో మరిన్ని ఆస్తులు క్లెయిం కాకుండా మిగిలిపోయే ప్రమాదం ఉందని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.
పెరుగుతున్న నిష్క్రియ ఆస్తులు.. A Growing Financial Concern
దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ వేగంగా డిజిటలైజేషన్ (Unclaimed) వైపు అడుగులు వేస్తున్న వేళ… మరోవైపు కోట్లాది రూపాయల ఆస్తులు యజమానుల జాడ లేక నిలిచిపోవడం పెద్ద సవాలుగా మారింది. ఇది కేవలం బ్యాంకింగ్ సమస్య మాత్రమే కాదు. కుటుంబాల ఆర్థిక భద్రత, వారసత్వ హక్కులు, ప్రజల ఆర్థిక అవగాహనకు సంబంధించిన అంశంగా మారింది. ఎవరికి చెందాల్సిన డబ్బు వారికే చేరేలా వ్యవస్థలు మరింత సరళతరం కావాల్సిన అవసరం ఉంది. అదే సమయంలో ప్రజలు కూడా తమ ఆర్థిక వ్యవహారాలపై అప్రమత్తంగా ఉండాలి. లేకపోతే కష్టపడి సంపాదించిన సంపద… ఖాతాల్లోనే పేరుకుపోయి, ఎవరూ పట్టించుకోని సంఖ్యలుగానే మిగిలిపోతుంది.
About the Author
