దేశం డిజిటల్ యుగంలోకి వేగంగా దూసుకెళ్తున్నా, రోజువారీ జీవనంలో మాత్రం నగదు ప్రాధాన్యం (Cash Usage) ఏమాత్రం తగ్గడం లేదు. యూనిఫైడ్ పేమెంట్స్ ఇంటర్ఫేస్ (యూపీఐ) లావాదేవీలు రికార్డు స్థాయికి చేరుతున్నా, ప్రజల చేతుల్లో తిరుగుతున్న నగదు మాత్రం కొత్త రికార్డులు సృష్టిస్తోంది. తాజాగా ఎస్బీఐ రీసెర్చ్ విడుదల చేసిన నివేదిక ఈ వాస్తవాన్ని స్పష్టంగా బయటపెట్టింది. 2026 జనవరి నాటికి దేశంలో చలామణిలో ఉన్న నగదు (సీఐసీ) రూ.40 లక్షల కోట్ల గరిష్ఠ స్థాయికి చేరినట్లు వెల్లడించింది. డిజిటల్ చెల్లింపులు విస్తరిస్తున్నాయన్న అంచనాలకు విరుద్ధంగా, నగదు వినియోగం ఇంకా బలంగా కొనసాగుతుండటం ఆర్థిక వ్యవస్థలోని అంతర్గత ధోరణులను తెలియజేస్తోంది. “నగదు వర్సెస్ డిజిటల్” అనే పోటీ కాదు, రెండూ సమాంతరంగా పెరుగుతున్న వాస్తవిక పరిస్థితి ఇప్పుడు స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది.
రికార్డు స్థాయిలో చలామణి.. Currency in Circulation at an All-Time High
గత ఏడాది ఇదే కాలంతో పోలిస్తే, ఈ ఏడాది జనవరిలో చలామణిలో ఉన్న నగదు (Cash Usage)11.1 శాతం పెరిగింది. 2024 జనవరిలో వృద్ధి రేటు 5.3 శాతంగా ఉండగా, ఇప్పుడు అది రెట్టింపు స్థాయికి చేరింది. ఇంక్రిమెంటల్ ప్రాతిపదికన చూస్తే, నగదు చలామణి రూ.88,517 కోట్ల నుంచి రూ.2.76 లక్షల కోట్లకు పెరిగింది. అంటే, ఒక్క ఏడాదిలోనే దాదాపు మూడు రెట్లు అధిక వృద్ధి నమోదు కావడం గమనార్హం. డిజిటల్ వ్యవస్థలు ఎంతగా విస్తరించినా, భద్రత, సౌలభ్యం, అలవాటు కారణంగా ప్రజలు ఇప్పటికీ నగదునే ఎక్కువగా నమ్ముతున్నారు.
బ్యాంకుల్లో కాదు… ప్రజల చేతుల్లోనే.. Cash Stays with the People
దేశంలో చలామణిలో ఉన్న నగదు(Cash Usage)లో 97.6 శాతం నోట్ల రూపంలో ప్రజల వద్దే ఉంది. విలువ పరంగా చూస్తే ఇది దాదాపు రూ.39 లక్షల కోట్లు. బ్యాంకుల్లో నిల్వ ఉండాల్సిన నగదు కన్నా, ప్రజల చేతుల్లోనే ఎక్కువగా ఉండటం గమనార్హం. గత ఏడాది ఇదే కాలంతో పోలిస్తే, ప్రజల వద్ద ఉన్న నగదు పరిమాణం కూడా 11 శాతం పైగా పెరిగింది. ఈ ధోరణి కొనసాగితే, 2025–26 ఆర్థిక సంవత్సరాంతానికి ప్రజల వద్ద నగదు వృద్ధి రేటు కొవిడ్కు ముందు స్థాయిని కూడా మించవచ్చని ఎస్బీఐ రీసెర్చ్ అంచనా వేస్తోంది. అప్పట్లో దాదాపు రూ.4.6 లక్షల కోట్ల అదనపు నగదు ప్రజల చేతుల్లోకి చేరింది. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఈ ధోరణి మరింత స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది. బ్యాంకు వడ్డీ రేట్లు తగ్గడంతో, డిపాజిట్ల కంటే నగదు చేతిలో పెట్టుకోవడమే సురక్షితం అన్న భావన బలపడింది.
జీడీపీతో పోలిస్తే తగ్గుతున్న నిష్పత్తి.. Cash-to-GDP Ratio Is Falling
నగదు (Cash Usage)పరిమాణం పెరుగుతున్నా, స్థూల దేశీయోత్పత్తి (జీడీపీ)తో పోలిస్తే మాత్రం నగదు వాటా క్రమంగా తగ్గుతోంది. 2021 మార్చిలో జీడీపీలో నగదు వాటా 14.4 శాతం ఉండగా, 2025–26 నాటికి అది 11 శాతానికి తగ్గుతుందని అంచనా. ఇది ఆర్థిక వ్యవస్థలో నిర్మాణాత్మక మార్పులను సూచిస్తుంది. నగదు పూర్తిగా మాయమవడం లేదు, కానీ డిజిటల్ లావాదేవీల పెరుగుదల వల్ల జీడీపీలో దాని ప్రాధాన్యం క్రమంగా తగ్గుతోంది. ఇదే సమయంలో, ఏటీఎంల నుంచి నగదు ఉపసంహరణ శాతం కూడా జీడీపీలో తగ్గుముఖం పడుతోంది.
యూపీఐ జోరు తగ్గలేదు.. UPI Continues Its Rapid Expansion
నగదు చలామణి(Cash Usage)తో పాటు, డిజిటల్ చెల్లింపులు కూడా వేగంగా పెరుగుతున్నాయి. గత జనవరిలో యూపీఐ ద్వారా రూ.28.3 లక్షల కోట్ల లావాదేవీలు నమోదయ్యాయి. ఇది దేశంలో మొత్తం చలామణిలో ఉన్న నగదులో దాదాపు 70 శాతానికి సమానం కావడం విశేషం. డిజిటల్ చెల్లింపులు, నగదు రెండూ ఒకదానితో ఒకటి పోటీ పడుతున్నాయన్న భావన కంటే, రెండూ వేర్వేరు అవసరాలను తీర్చుతున్నాయన్న వాస్తవమే ఇక్కడ కనిపిస్తోంది. చిన్న మొత్తాల చెల్లింపులకు యూపీఐ ప్రధాన సాధనంగా మారితే, పెద్ద మొత్తాలకు ఇప్పటికీ నగదే ఆధారం. ప్రభుత్వం అందిస్తున్న ప్రోత్సాహకాలు కూడా యూపీఐ విస్తరణకు కీలకంగా మారాయి. అయితే, ఈ ప్రోత్సాహకాలు నిలిపివేస్తే డిజిటల్ చెల్లింపుల వృద్ధి రేటు మందగించే ప్రమాదం ఉందని ఎస్బీఐ రీసెర్చ్ హెచ్చరిస్తోంది.
నగదు ఎందుకు పెరుగుతోంది? Why Cash Usage Is Rising
దేశంలోని అనేక రాష్ట్రాల్లో నెలకు రూ.40 లక్షలకు మించి యూపీఐ లావాదేవీలు చేస్తున్న చిన్న వ్యాపారులకు జీఎస్టీ డిమాండ్ నోటీసులు వస్తుండటం ఒక ప్రధాన కారణంగా మారింది. ఈ నోటీసులతో భయపడిన చిరు వ్యాపారులు, వినియోగదారులపై నగదు చెల్లింపు(Cash Usage)లకు ఒత్తిడి పెంచుతున్నారు. అదే సమయంలో, పన్నుల కోతతో పట్టణ ప్రాంతాల్లో వినియోగ ఖర్చులు పెరిగాయి. ఆర్బీఐ ఆదేశాల మేరకు బ్యాంకులు ఏటీఎంల్లో రూ.100, రూ.200 నోట్ల నిల్వలను పెంచడం కూడా నగదు లభ్యతను పెంచింది. వ్యక్తిగత లావాదేవీల్లో 86 శాతం లావాదేవీల విలువ రూ.500లోపే ఉండటం కూడా నగదు అవసరాన్ని తగ్గించలేకపోయింది.
తెలుగు రాష్ట్రాల్లో ప్రత్యేక ధోరణి.. Distinct Trends in Telugu States
కర్ణాటక, పశ్చిమ బెంగాల్ వంటి రాష్ట్రాల్లో ఏటీఎంల నుంచి నగదు (Cash Usage)ఉపసంహరణ పెరుగుతుంటే, ఆంధ్రప్రదేశ్లో మాత్రం అది క్రమంగా తగ్గుతోంది. 2022–23లో ఏపీలో ఒక్కో ఏటీఎం నుంచి నెలకు సగటున రూ.1.57 కోట్లు విత్డ్రా కాగా, 2025–26 డిసెంబరుకు ఇది రూ.1.34 కోట్లకు తగ్గింది. డిజిటల్ లావాదేవీలు పెరిగాక తక్కువ విలువైన నోట్ల వినియోగం తగ్గుతుందని భావించినా, తెలంగాణ, ఏపీలో మాత్రం రూ.100 నోట్ల వినియోగం పెరుగుతోంది. తమిళనాడులో రూ.200 నోట్ల వినియోగం అధికంగా ఉంది. ఇది ప్రాంతాలవారీగా వినియోగ అలవాట్లలో తేడాలను సూచిస్తోంది.
రూ.500 నోట్లదే ఆధిపత్యం.. ₹500 Notes Still Dominate
యూపీఐ ప్రధానంగా చిన్న మొత్తాల లావాదేవీలకు ప్రత్యామ్నాయంగా మారింది. కానీ, పెద్ద మొత్తాల లావాదేవీల్లో ఇప్పటికీ రూ.500 నోట్లదే ఆధిపత్యం కొనసాగుతోంది. రూ.500 కంటే తక్కువ విలువైన లావాదేవీలే యూపీఐలో 86 శాతం వాటా కలిగి ఉండటం ఇందుకు స్పష్టమైన ఉదాహరణ. అందుకే, డిజిటల్ విప్లవం సాగుతున్నా, నగదు ప్రాధాన్యం(Cash Usage) ఒక్కసారిగా తగ్గే అవకాశాలు లేవని నిపుణులు అభిప్రాయపడుతున్నారు. నగదు, డిజిటల్ రెండూ కలిసి భారత ఆర్థిక వ్యవస్థను ముందుకు నడిపిస్తున్నాయని ఈ నివేదిక స్పష్టం చేస్తోంది.
ద్వంద్వ స్వభావం..A Dual-Nature Economy
భారతదేశంలో డిజిటల్ చెల్లింపుల విప్లవం కొనసాగుతున్నా, ప్రజల చేతుల్లో నగదు వినియోగం(Cash Usage) కూడా అదే స్థాయిలో కొనసాగుతోంది. ఇది ఆర్థిక వ్యవస్థలోని ద్వంద్వ స్వభావాన్ని ప్రతిబింబిస్తోంది. ఒకవైపు టెక్నాలజీ ఆధారిత చెల్లింపులు, మరోవైపు సంప్రదాయ నగదు వ్యవస్థ… రెండూ కలిసి భారత ఆర్థిక ప్రయాణాన్ని నిర్దేశిస్తున్నాయి.
