దేశంలో మరోసారి జమిలీ ఎన్నికల అంశం (One Nation, One Election by 2029) జాతీయ రాజకీయాల్లో ప్రధాన చర్చగా మారింది. ఒకేసారి లోక్సభ, రాష్ట్ర శాసనసభలకు ఎన్నికలు నిర్వహించే “వన్ నేషన్.. వన్ ఎలక్షన్” ప్రతిపాదనపై కేంద్ర ప్రభుత్వం వేగంగా అడుగులు వేస్తున్నట్లు సంకేతాలు వెలువడుతున్నాయి. సంయుక్త పార్లమెంటరీ కమిటీ (జేపీసీ) చైర్మన్ పీపీ చౌదరి చేసిన తాజా వ్యాఖ్యలు ఈ చర్చకు మరింత ఊపునిచ్చాయి. ఇప్పటివరకు అభిప్రాయాలు తెలిపిన వారిలో దాదాపు 99 శాతం మంది జమిలీ ఎన్నికలకు అనుకూలంగా స్పందించారని ఆయన వెల్లడించడం రాజకీయ వర్గాల్లో ఆసక్తిని పెంచింది. ఇదే సమయంలో పార్లమెంట్ వర్షాకాల సమావేశాల్లో జమిలీ ఎన్నికలకు సంబంధించిన కీలక పరిణామాలు చోటు చేసుకునే అవకాశముందన్న ప్రచారం కూడా జోరుగా సాగుతోంది.
జేపీసీ నివేదికపై ఉత్కంఠ.. JPC Report in Focus
జమిలీ ఎన్నికల అమలుకు సంబంధించి కేంద్ర ప్రభుత్వం ఇప్పటికే మాజీ రాష్ట్రపతి రామ్నాథ్ కోవింద్ నేతృత్వంలోని ఉన్నతస్థాయి కమిటీ నివేదికను స్వీకరించింది. ఆ నివేదిక ఆధారంగానే సంయుక్త పార్లమెంటరీ కమిటీని ఏర్పాటు చేసి వివిధ రాజకీయ పార్టీలు, రాజ్యాంగ నిపుణులు, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు, పౌరసంఘాల అభిప్రాయాలను(One Nation, One Election by 2029) సేకరిస్తోంది. తొలుత వర్షాకాల సమావేశాల్లోనే నివేదిక సమర్పించాలని భావించినప్పటికీ కమిటీ గడువు పెరగడంతో నివేదిక ఎప్పుడు వస్తుందన్నది ఆసక్తికరంగా మారింది. అయితే నివేదిక ఆలస్యమైనా, 2029 ఎన్నికల నాటికి జమిలీ అమలు దిశగా ప్రభుత్వం కట్టుబడి ఉందనే సంకేతాలు రాజకీయ వర్గాల్లో వినిపిస్తున్నాయి.
99 శాతం మద్దతు.. జేపీసీ ప్రకటన.. Overwhelming Support Claimed
గోవాలో జరిగిన సమావేశాల అనంతరం జేపీసీ చైర్మన్ పీపీ చౌదరి చేసిన వ్యాఖ్యలు(One Nation, One Election by 2029) జమిలీ ఎన్నికలపై కేంద్రం దృఢ సంకల్పాన్ని మరోసారి స్పష్టం చేశాయి. వన్ నేషన్.. వన్ ఎలక్షన్ అనేది ఏ రాజకీయ పార్టీ అజెండా కాదని, ప్రజల సంకల్పమని ఆయన పేర్కొన్నారు. విద్య, ఆరోగ్యం, వ్యవసాయం, పరిశ్రమలు, పర్యాటకం, పరిపాలన తదితర రంగాలపై తరచూ జరిగే ఎన్నికల ప్రభావాన్ని అధికారులు వివరించారని చెప్పారు. దేశవ్యాప్తంగా సంప్రదించిన పౌర సమాజ ప్రతినిధుల్లో దాదాపు 99 శాతం మంది ఈ విధానానికి మద్దతు తెలిపారని వెల్లడించారు.
ఏడులక్షల కోట్ల నష్టం తగ్గించడమే లక్ష్యం.. Reducing the Cost of Frequent Elections
తరచూ జరిగే ఎన్నికల కారణంగా ప్రభుత్వ యంత్రాంగం పనితీరు (One Nation, One Election by 2029) దెబ్బతింటోందని కేంద్రం వాదిస్తోంది. ప్రతి ఎన్నిక సమయంలో అమల్లోకి వచ్చే ఎన్నికల ప్రవర్తనా నియమావళి (మోడల్ కోడ్ ఆఫ్ కండక్ట్) వల్ల అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు నిలిచిపోతున్నాయని పేర్కొంటోంది. పరిపాలన, భద్రత, ఎన్నికల నిర్వహణ, సిబ్బంది వినియోగం వంటి అంశాలన్నింటినీ కలిపి దేశానికి సుమారు రూ.7 లక్షల కోట్ల మేర ప్రత్యక్ష, పరోక్ష ఆర్థిక నష్టం వాటిల్లుతోందని జేపీసీ అంచనా వేస్తోంది. ఒకేసారి ఎన్నికలు నిర్వహిస్తే ఈ భారం గణనీయంగా తగ్గుతుందని కేంద్రం విశ్వసిస్తోంది.
మూడు భారీ సంస్కరణలకు ఒకే వేదిక.. Three Major Reforms Together
జమిలీ ఎన్నికలతో (One Nation, One Election by 2029) పాటు కేంద్ర ప్రభుత్వం మరో రెండు కీలక రాజ్యాంగ సంస్కరణలను కూడా ముందుకు తీసుకురావాలని భావిస్తోంది. వాటిలో మొదటిది నియోజకవర్గాల పునర్విభజన (డీలిమిటేషన్), రెండోది మహిళలకు 33 శాతం రిజర్వేషన్ల అమలు. ఈ మూడు అంశాలు పరస్పరం అనుసంధానమై ఉన్నాయని కేంద్రం భావిస్తోంది. ముందుగా జనాభా ఆధారంగా నియోజకవర్గాల పునర్విభజన జరిగితేనే కొత్త సీట్ల కేటాయింపు సాధ్యమవుతుంది. ఆ తర్వాత మహిళా రిజర్వేషన్లు అమలవుతాయి. చివరగా అదే వ్యవస్థ ఆధారంగా దేశవ్యాప్తంగా ఒకేసారి ఎన్నికలు నిర్వహించే విధానం అమల్లోకి వస్తుంది.
లోక్సభ సీట్లు పెరగనున్నాయా? Lok Sabha Expansion on the Cards?
1971 జనాభా లెక్కల ఆధారంగా(One Nation, One Election by 2029) ప్రస్తుతం అమల్లో ఉన్న లోక్సభ స్థానాల పరిమితిని మార్చేందుకు కేంద్రం సిద్ధమవుతున్నట్లు చర్చ సాగుతోంది. ప్రస్తుతం గరిష్ఠంగా 550 స్థానాల వరకు ఉన్న పరిమితిని 800కు పైగా పెంచే అవకాశాలపై చర్చ జరుగుతోంది. జనాభా పెరుగుదల, ప్రాతినిధ్య సమతుల్యత దృష్ట్యా ఈ మార్పులు అవసరమని కేంద్రం భావిస్తోంది. అయితే దక్షిణాది రాష్ట్రాల ప్రాతినిధ్యం తగ్గే అవకాశం ఉందన్న ఆందోళన ఇప్పటికే వ్యక్తమవుతోంది.
మహిళా రిజర్వేషన్లకు వేగం.. Fast Track for Women’s Reservation
గతంలో ఆమోదం పొందిన మహిళా రిజర్వేషన్(One Nation, One Election by 2029) చట్టం అమలు డీలిమిటేషన్తో ముడిపడి ఉండటంతో అది ఇంకా అమల్లోకి రాలేదు. అయితే తాజా రాజ్యాంగ సవరణల ద్వారా అందుబాటులో ఉన్న డేటా ఆధారంగానే మహిళా రిజర్వేషన్లను అమల్లోకి తీసుకురావాలని కేంద్రం పరిశీలిస్తోంది. ఈ ప్రక్రియ విజయవంతమైతే 2029 ఎన్నికల నుంచే లోక్సభతో పాటు రాష్ట్ర శాసనసభల్లో 33 శాతం స్థానాలు మహిళలకు కేటాయించే అవకాశం ఉంటుంది.
రెండు దశల్లో జమిలీ అమలు? Two-Phase Implementation Plan
దేశంలోని అన్ని రాష్ట్రాలను (One Nation, One Election by 2029) ఒకేసారి జమిలీ ఎన్నికల పరిధిలోకి తీసుకురావడం అంత సులభం కాదని కేంద్రం కూడా గుర్తిస్తోంది. అందుకే రెండు దశల్లో అమలు చేసే ప్రణాళికపై కసరత్తు జరుగుతోంది. తొలి దశలో 2029లో లోక్సభ ఎన్నికలతో పాటు సుమారు 20 రాష్ట్రాల్లో శాసనసభ ఎన్నికలు నిర్వహించాలని భావిస్తున్నట్లు సమాచారం. మిగిలిన రాష్ట్రాలను 2034 ఎన్నికల నాటికి ఈ వ్యవస్థలోకి తీసుకురావాలన్నది ప్రాథమిక ఆలోచనగా తెలుస్తోంది.
కొన్ని రాష్ట్రాలకు గడువు పెంపు.. మరికొన్నింటికి తగ్గింపు… Adjusting Assembly Terms
జమిలీ అమలులో (One Nation, One Election by 2029) అత్యంత క్లిష్టమైన అంశం రాష్ట్ర శాసనసభల కాలపరిమితి. 2028లో ఎన్నికలు జరగాల్సిన తెలంగాణ, కర్ణాటక, మధ్యప్రదేశ్, రాజస్థాన్, ఛత్తీస్గఢ్ వంటి రాష్ట్రాల శాసనసభల కాలాన్ని కొన్ని నెలల నుంచి ఏడాది వరకు పొడిగించే అవకాశం ఉందని చర్చ సాగుతోంది. అలాగే 2030-31లో ఎన్నికలు జరగాల్సిన బీహార్, తమిళనాడు, కేరళ, పశ్చిమ బెంగాల్, అసోం వంటి రాష్ట్రాల్లో శాసనసభల కాలాన్ని ఒకటి నుంచి రెండేళ్ల వరకు తగ్గించే అవకాశాన్ని కూడా పరిశీలిస్తున్నట్లు తెలుస్తోంది. 2029లోనే ఎన్నికల చక్రంలో ఉన్న ఆంధ్రప్రదేశ్, ఒడిశా, అరుణాచల్ ప్రదేశ్, మహారాష్ట్ర, హర్యానా వంటి రాష్ట్రాలకు మాత్రం ఎలాంటి మార్పులు అవసరం ఉండవు.
రాజ్యాంగ సవరణలే అసలు పరీక్ష.. Constitutional Challenge Ahead
జమిలీ ఎన్నికలు అమలులోకి రావాలంటే(One Nation, One Election by 2029) సాధారణ చట్టం సరిపోదు. రాజ్యాంగంలోని పలు అధికరణాలను సవరించాల్సి ఉంటుంది. ఇందుకోసం పార్లమెంట్ ఉభయ సభల్లో ప్రత్యేక మెజారిటీ అవసరం. అంతేకాదు, కనీసం సగం రాష్ట్ర శాసనసభలు కూడా ఆమోదం తెలపాలి. ప్రాంతీయ పార్టీల మద్దతు లేకుండా ఈ ప్రక్రియ పూర్తికావడం కష్టమనే అభిప్రాయం వ్యక్తమవుతోంది.
ప్రాంతీయ పార్టీల ఆందోళన.. Regional Parties Raise Concerns
జమిలీ ఎన్నికలపై ప్రాంతీయ పార్టీలు(One Nation, One Election by 2029) కొన్ని కీలక అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేస్తున్నాయి. రాష్ట్ర శాసనసభల కాలాన్ని తగ్గించడం లేదా పెంచడం ప్రజల తీర్పును ప్రభావితం చేస్తుందని అవి వాదిస్తున్నాయి. మధ్యలో ప్రభుత్వం కూలిపోతే కొత్త ప్రభుత్వం మిగిలిన కాలానికి మాత్రమే పరిమితం కావడం కూడా ప్రజాస్వామ్య స్ఫూర్తికి విరుద్ధమని అభిప్రాయపడుతున్నాయి. సమాఖ్య వ్యవస్థ బలహీనపడే ప్రమాదం ఉందని దక్షిణాది రాష్ట్రాలు ప్రత్యేకంగా ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నాయి.
చరిత్రలో ఇదే మొదటిసారి కాదు.. India Has Done It Before
దేశంలో జమిలీ ఎన్నికలు(One Nation, One Election by 2029) కొత్త ఆలోచన కాదు. 1952, 1957, 1962, 1967 ఎన్నికల సమయంలో లోక్సభతో పాటు చాలా రాష్ట్రాలకు ఒకేసారి ఎన్నికలు జరిగాయి. అయితే 1967 తర్వాత పలు రాష్ట్రాల్లో ప్రభుత్వాలు కూలిపోవడం, అసెంబ్లీలు రద్దు కావడం, 1970లో లోక్సభ ముందుగానే రద్దవడంతో ఎన్నికల చక్రం విడిపోయింది. అప్పటి నుంచి లోక్సభ, రాష్ట్రాల ఎన్నికలు వేర్వేరు సమయాల్లో జరుగుతున్నాయి.
2029 రాజకీయాలకు కొత్త రూపు? A New Political Landscape?
ప్రస్తుతం జమిలీ ఎన్నికలపై అధికార, ప్రతిపక్ష పార్టీల్లో (One Nation, One Election by 2029) సమానంగా చర్చ జరుగుతోంది. బీజేపీ ఎప్పటి నుంచో ఈ విధానాన్ని అమలు చేయాలనే లక్ష్యంతో ముందుకు సాగుతుండగా, ప్రతిపక్షాలు కూడా దీనిని పూర్తిగా విస్మరించే పరిస్థితిలో లేవు. అందుకే చాలా రాజకీయ పార్టీలు 2029 ఎన్నికలను దృష్టిలో పెట్టుకుని తమ వ్యూహాలను రూపొందిస్తున్నట్లు కనిపిస్తోంది. జమిలీ ఎన్నికలు ఎప్పుడొచ్చినా సిద్ధంగా ఉండాలని పార్టీ శ్రేణులకు ఇప్పటికే సూచనలు ఇస్తున్న నాయకులు కూడా పెరుగుతున్నారు.
తుది నిర్ణయం పార్లమెంట్ చేతుల్లోనే.. Final Call Lies with Parliament
జమిలీ ఎన్నికలపై రాజకీయ చర్చలు (One Nation, One Election by 2029) ఎంత జరిగినా, చివరికి నిర్ణయం పార్లమెంట్, రాష్ట్ర శాసనసభల చేతుల్లోనే ఉంటుంది. జేపీసీ నివేదిక, కోవింద్ కమిటీ సిఫారసులు, రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లులు, రాష్ట్రాల ఆమోదం, ఎన్నికల సంఘం సన్నద్ధత, ఈవీఎంల లభ్యత వంటి అనేక అంశాలు ఒకేసారి సానుకూలంగా మారితేనే ఈ సంస్కరణ అమల్లోకి వచ్చే అవకాశం ఉంటుంది. అయితే ప్రస్తుతం జరుగుతున్న పరిణామాలను బట్టి చూస్తే 2029 ఎన్నికలను కేంద్ర ప్రభుత్వం సాధారణ ఎన్నికలుగా కాకుండా దేశ రాజకీయ చరిత్రలో అతిపెద్ద ఎన్నికల సంస్కరణకు వేదికగా మార్చాలనే లక్ష్యంతో ముందుకు సాగుతున్నట్లు స్పష్టమవుతోంది. జమిలీ ఎన్నికల రూపకల్పన ఎంతవరకు కార్యరూపం దాలుస్తుందో, రాజకీయ ఏకాభిప్రాయం ఎంతవరకు సాధ్యమవుతుందో రాబోయే నెలల్లో తేలనుంది.
About the Author
