డిజిటల్‌ చెల్లింపులు పెరిగిన కొద్దీ సైబర్‌ మోసాల ముప్పు కూడా అదే స్థాయిలో పెరుగుతోంది. ముఖ్యంగా యూపీఐ (UPI) లావాదేవీలు వేగంగా, సులభంగా పూర్తవుతుండటాన్ని సైబర్‌ నేరగాళ్లు తమకు అనుకూలంగా మార్చుకుంటున్నారు. బ్యాంకు అధికారులు, కస్టమర్‌ కేర్‌ సిబ్బంది, ప్రభుత్వ సంస్థల పేరుతో ఫోన్‌ చేయడం.. నకిలీ లింకులు పంపడం.. ఫేక్‌ యాప్‌లు డౌన్‌లోడ్‌ చేయించడం.. స్క్రీన్‌ షేరింగ్‌ చేయించడం వంటి మార్గాల్లో వినియోగదారులను (UPI Frauds) మోసగిస్తున్నారు. ఒక్క చిన్న పొరపాటు కారణంగా ఖాతాలోని డబ్బంతా క్షణాల్లో ఖాళీ అయ్యే ప్రమాదం ఉంది. అందుకే డిజిటల్‌ లావాదేవీలు చేసే ప్రతి ఒక్కరూ అప్రమత్తంగా ఉండాలి. ముఖ్యంగా బ్యాంకు లేదా ఆర్థిక సేవల పేరుతో వచ్చే సందేశాలు, ఫోన్‌ కాల్స్‌పై వెంటనే స్పందించకూడదు. ఎవరైనా OTP, UPI పిన్‌, పాస్‌వర్డ్‌, కార్డు వివరాలు అడిగితే ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ చెప్పకూడదు. గుర్తుంచుకోవాల్సిన విషయం ఏమిటంటే.. డబ్బు స్వీకరించడానికి UPI పిన్‌ అవసరం లేదు. పిన్‌ నమోదు చేయాల్సి వస్తే సాధారణంగా మన ఖాతా నుంచి డబ్బు వెళ్తోందనే విషయాన్ని ముందుగా నిర్ధారించుకోవాలి.
అప్రమత్తతే తొలి రక్షణ.. Awareness Is the First Line of Defence
- యూపీఐ ద్వారా(UPI Frauds) చెల్లింపులు చేసేటప్పుడు అధికారిక యాప్‌లను మాత్రమే ఉపయోగించాలి. తెలియని వ్యక్తులు పంపిన లింకుల ద్వారా బ్యాంకింగ్‌ లేదా యూపీఐ యాప్‌లను డౌన్‌లోడ్‌ చేయకూడదు. మెసేజ్‌, వాట్సాప్‌, ఈమెయిల్‌ లేదా సోషల్‌ మీడియా ద్వారా వచ్చిన అనుమానాస్పద లింకులను క్లిక్‌ చేయడం ప్రమాదకరం. బ్యాంకు ఖాతా నిలిపివేస్తామని, కేవైసీ పూర్తి చేయాలని, రివార్డు వచ్చిందని, క్యాష్‌బ్యాక్‌ పొందాలంటే లింక్‌పై క్లిక్‌ చేయాలని చెప్పే సందేశాలు చాలాసార్లు మోసాలకు ఉపయోగపడుతుంటాయి.
- అదేవిధంగా, ఖాతా లావాదేవీలను తరచూ పరిశీలించాలి. మనకు తెలియని చిన్న మొత్తంలో లావాదేవీ కనిపించినా నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు. ఫోన్‌లో బయోమెట్రిక్‌ లాక్‌, బలమైన పాస్‌కోడ్‌ ఏర్పాటు చేసుకోవాలి. ఆపరేటింగ్‌ సిస్టమ్‌, బ్యాంకింగ్‌ యాప్‌లు, భద్రతా వ్యవస్థలను ఎప్పటికప్పుడు అప్‌డేట్‌ చేస్తూ ఉండాలి.
పిన్‌.. ఓటీపీ గోప్యమే.. Keep Your PIN and OTP Confidential
- UPI పిన్‌, డెబిట్‌ లేదా క్రెడిట్‌ కార్డు పిన్‌, OTP, నెట్‌ బ్యాంకింగ్‌ పాస్‌వర్డ్‌ వంటి వివరాలు అత్యంత రహస్యమైనవి. బ్యాంకు ఉద్యోగి, కస్టమర్‌ కేర్‌ ప్రతినిధి లేదా ఆర్థిక సంస్థ పేరుతో(UPI Frauds) ఎవరైనా ఫోన్‌ చేసినా ఈ వివరాలను చెప్పకూడదు. సైబర్‌ నేరగాళ్లు అత్యంత నమ్మదగిన రీతిలో మాట్లాడి వ్యక్తిగత సమాచారాన్ని రాబట్టేందుకు ప్రయత్నిస్తారు. వారి మాటలకు మోసపోవద్దు.
- పిన్‌ను సులభంగా ఊహించగల సంఖ్యలతో పెట్టుకోకుండా, ఎప్పటికప్పుడు మార్చుకోవడం మంచిది. అయితే తరచూ మార్చడం కంటే బలమైన, ఇతరులకు తెలియని పిన్‌ను ఉపయోగించడం మరింత ముఖ్యం. పిన్‌ లేదా పాస్‌వర్డ్‌ను ఫోన్‌లోని నోట్స్‌, మెసేజ్‌లు లేదా ఇతరులకు కనిపించే ప్రదేశాల్లో రాసి ఉంచకూడదు.
యాప్‌ డౌన్‌లోడ్‌లో జాగ్రత్త.. Be Careful While Downloading Apps
- బ్యాంకింగ్‌, ఫైనాన్స్‌, యూపీఐ సంబంధిత యాప్‌లను (UPI Frauds)అధికారిక యాప్‌ స్టోర్ల నుంచే డౌన్‌లోడ్‌ చేసుకోవాలి. యాప్‌ పేరు ఒకేలా కనిపించినా అది అసలైనదే అని భావించకూడదు. డెవలపర్‌ వివరాలు, డౌన్‌లోడ్‌ల సంఖ్య, వినియోగదారుల సమీక్షలు పరిశీలించిన తర్వాతే ఇన్‌స్టాల్‌ చేయాలి.
- అవసరం లేని యాప్‌లకు కాంటాక్ట్స్‌, మెసేజ్‌లు, ఫోన్‌, స్టోరేజ్‌ వంటి అనుమతులు ఇవ్వకూడదు. అనుమానాస్పద యాప్‌ కనిపిస్తే వెంటనే తొలగించాలి. ముఖ్యంగా ఫోన్‌ పనితీరు పెంచుతామని, బ్యాంకు సమస్య పరిష్కరిస్తామని, రివార్డు ఇస్తామని చెప్పే తెలియని యాప్‌ల విషయంలో మరింత అప్రమత్తంగా ఉండాలి.
స్క్రీన్‌ షేరింగ్‌.. ప్రమాదకరం.. Screen Sharing Can Be Risky
- సైబర్‌ మోసాల్లో స్క్రీన్‌ షేరింగ్‌ కూడా(UPI Frauds) కీలకమైన సాధనంగా మారింది. కస్టమర్‌ కేర్‌ పేరుతో ఫోన్‌ చేసి రిమోట్‌ యాక్సెస్‌ లేదా స్క్రీన్‌ షేరింగ్‌ యాప్‌ ఇన్‌స్టాల్‌ చేయమని కొందరు మోసగాళ్లు చెబుతుంటారు. ఆ తర్వాత ఫోన్‌లో కనిపించే సమాచారాన్ని గమనిస్తూ బ్యాంకింగ్‌, OTP లేదా ఇతర కీలక వివరాలను దొంగిలించే అవకాశం ఉంటుంది.
- అందువల్ల తెలియని వ్యక్తి సూచన మేరకు స్క్రీన్‌ షేరింగ్‌ చేయకూడదు. బ్యాంకు సమస్య పరిష్కారం పేరుతో ఎవరైనా రిమోట్‌ యాక్సెస్‌ కోరితే వెంటనే అప్రమత్తమవ్వాలి. అవసరం లేని సమయంలో స్క్రీన్‌ షేరింగ్‌ యాప్‌లు ఫోన్‌లో ఉండకుండా చూసుకోవడం మంచిది.
ఖాతా నుంచి డబ్బు పోతే.. వెంటనే స్పందించాలి..Act Quickly If Money Is Debited Without Your Consent
- మన ప్రమేయం లేకుండా ఖాతా నుంచి డబ్బు బదిలీ(UPI Frauds) అయినట్లు గుర్తిస్తే ఆలస్యం చేయకుండా బ్యాంకును సంప్రదించాలి. అనుమానాస్పద లావాదేవీ వివరాలను నమోదు చేసుకుని వెంటనే ఫిర్యాదు చేయాలి. అవసరమైతే కార్డు, యూపీఐ సేవలు లేదా సంబంధిత బ్యాంకింగ్‌ సౌకర్యాలను తాత్కాలికంగా నిలిపివేయాలి. పిన్‌, పాస్‌వర్డ్‌లను మార్చుకోవాలి.
- సైబర్‌ మోసానికి గురైనట్లు అనుమానం ఉంటే 1930 సైబర్‌ క్రైమ్‌ హెల్ప్‌లైన్‌ను సంప్రదించడం, అలాగే అధికారిక సైబర్‌ క్రైమ్‌ ఫిర్యాదు వ్యవస్థలో నివేదించడం ద్వారా వేగంగా చర్యలు తీసుకునే అవకాశం ఉంటుంది. ఫిర్యాదు చేసేటప్పుడు లావాదేవీ సంఖ్య, సమయం, మొత్తం, స్క్రీన్‌షాట్‌లు, అనుమానాస్పద ఫోన్‌ నంబర్లు లేదా లింకులు వంటి వివరాలను భద్రపరచుకోవాలి.
ఫోన్‌ పోయిందా.. ముందుగా బ్యాంకింగ్‌ భద్రత..What to Do If Your Phone Is Stolen
- స్మార్ట్‌ఫోన్‌ చోరీకి గురైనప్పుడు కేవలం ఫోన్‌(UPI Frauds) పోయిందని మాత్రమే భావించకూడదు. అందులో బ్యాంకింగ్‌ యాప్‌లు, UPI, ఈమెయిల్‌, సోషల్‌ మీడియా ఖాతాలు, వ్యక్తిగత ఫొటోలు, సందేశాలు ఉండే అవకాశం ఉంది. అందుకే ఫోన్‌ పోయిన వెంటనే చర్యలు తీసుకోవాలి.
- ముందుగా మొబైల్‌ సర్వీస్‌ ప్రొవైడర్‌ను సంప్రదించి SIMను బ్లాక్‌ చేయించాలి. అనంతరం బ్యాంకులు, UPI యాప్‌లు, డిజిటల్‌ వాలెట్లకు సమాచారం ఇచ్చి అవసరమైన సేవలను నిలిపివేయాలి. ఫోన్‌లోని Find My Device లేదా సంబంధిత రిమోట్‌ ట్రాకింగ్‌ సౌకర్యాన్ని ఉపయోగించి పరికరాన్ని లాక్‌ చేయాలి. అవసరమైతే అందులోని డేటాను రిమోట్‌గా తొలగించే అవకాశాన్ని ఉపయోగించాలి.
- ఫోన్‌ చోరీపై పోలీసులకు ఫిర్యాదు చేసి, IMEI నంబర్‌ను నమోదు చేయాలి. ఈ నంబర్‌ సాధారణంగా ఫోన్‌ బాక్స్‌, కొనుగోలు బిల్లు లేదా సంబంధిత పత్రాల్లో ఉంటుంది. అనంతరం ఈమెయిల్‌, బ్యాంకింగ్‌, సోషల్‌ మీడియా వంటి ముఖ్యమైన ఖాతాల పాస్‌వర్డ్‌లను మార్చాలి. 2FA వంటి అదనపు భద్రతా సౌకర్యాలను కూడా వినియోగించాలి.
ముందస్తు జాగ్రత్తలే మేలు.. Prevention Is Better Than Cure
- యూపీఐ (UPI Frauds)మోసాల నుంచి పూర్తిగా దూరంగా ఉండాలంటే అప్రమత్తతే ప్రధాన ఆయుధం. ఫోన్‌లో ఫైండ్‌ మై డివైస్‌ వంటి సౌకర్యాలను ముందుగానే ఆన్‌ చేసుకోవాలి. ముఖ్యమైన డేటాను క్రమం తప్పకుండా బ్యాకప్‌ తీసుకోవాలి. పబ్లిక్‌ ప్రదేశాల్లో ఫోన్‌ ఉపయోగించేటప్పుడు జాగ్రత్తగా ఉండాలి. అనుమానాస్పద పబ్లిక్‌ Wi-Fiపై బ్యాంకింగ్‌ లావాదేవీలు చేయకుండా ఉండటం మంచిది.
- ముఖ్యంగా అత్యవసరంగా స్పందించాలంటూ ఒత్తిడి చేసే కాల్స్‌, మెసేజ్‌లు, లింకుల విషయంలో అప్రమత్తంగా ఉండాలి. డబ్బు పంపే ముందు గ్రహీత పేరు, UPI ID, మొత్తం వంటి వివరాలను రెండుసార్లు పరిశీలించాలి. తెలియని వ్యక్తి చెప్పాడనే కారణంతో ఎలాంటి యాప్‌ ఇన్‌స్టాల్‌ చేయకూడదు. ఎవరైనా OTP లేదా UPI పిన్‌ అడిగితే అది మోసానికి సంకేతంగా భావించాలి.
- డిజిటల్‌ చెల్లింపులు సౌకర్యవంతమైనవే అయినా.. భద్రత విషయంలో నిర్లక్ష్యం చేస్తే అదే సౌకర్యం ఆర్థిక నష్టానికి కారణమవుతుంది. అందుకే ‘తెలియని లింక్‌ వద్దు.. పిన్‌, OTP చెప్పొద్దు.. అనుమానాస్పద కాల్‌కు స్పందించొద్దు’ అనే మూడు సూత్రాలను ప్రతి యూపీఐ వినియోగదారుడు గుర్తుంచుకోవాలి. చిన్నపాటి జాగ్రత్తతో పెద్ద ఆర్థిక నష్టాన్ని నివారించుకోవచ్చు.
About the Author
