బ్యాంకు ఖాతాదారులకు ప్రయోజనం కల్పించేలా నామినేషన్‌ నిబంధనల్లో కీలక మార్పులు వచ్చాయి. ఇప్పటివరకు ఒక బ్యాంకు ఖాతాకు ఒకరిని మాత్రమే నామినీగా నియమించుకునే అవకాశం ఉండగా, కొత్త నిబంధనల ప్రకారం గరిష్ఠంగా నలుగురిని నామినీలుగా (Four Nominees ) నియమించుకోవచ్చు. బ్యాంకింగ్‌ చట్టాల సవరణలో భాగంగా కేంద్ర ప్రభుత్వం ఈ మార్పులను తీసుకొచ్చింది. 2025 నవంబర్‌ 1 నుంచి ఇవి అమల్లోకి వచ్చాయి. అయితే నలుగురినీ నామినీలుగా నియమించడం తప్పనిసరి కాదు. ఖాతాదారుడు తన అవసరాన్ని బట్టి ఒకరు, ఇద్దరు, ముగ్గురు లేదా నలుగురిని ఎంచుకోవచ్చు. అంతేకాకుండా ఒకేసారి నామినీలుగా నియమించుకోవడం లేదా ప్రాధాన్య క్రమంలో పేర్లు నమోదు చేయడం అనే రెండు అవకాశాలను కల్పించారు. ఈ మార్పులతో ఖాతాదారుల మరణానంతరం బ్యాంకు డిపాజిట్లను కుటుంబ సభ్యులకు అందించే ప్రక్రియ మరింత సులభతరం కానుంది. అయితే నామినీల ఎంపికలో చిన్న పొరపాటు చేసినా భవిష్యత్తులో కుటుంబ సభ్యుల మధ్య వివాదాలకు అవకాశం ఉంటుంది. అందుకే కొత్త నిబంధనలపై ప్రతి ఖాతాదారుడూ అవగాహన పెంచుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది.
కొత్త నిబంధనలు ఏమిటి? What Are the New Nomination Rules?
- బ్యాంకింగ్‌ చట్టాల సవరణ చట్టం–2025 (Banking Laws Amendment Act, 2025) ద్వారా నామినేషన్‌ విధానంలో మార్పులు తీసుకొచ్చారు. కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ ఈ మేరకు నిబంధనలను (Four Nominees ) ప్రకటించింది. వీటి ప్రకారం ఒక డిపాజిట్‌ ఖాతాకు గరిష్ఠంగా నలుగురు వ్యక్తులను నామినీలుగా నియమించుకోవచ్చు. గతంలో ఒక ఖాతాకు ఒక నామినీని మాత్రమే నియమించుకునే అవకాశం ఉండేది. ఇప్పుడు కుటుంబ సభ్యుల అవసరాలకు అనుగుణంగా ఎక్కువ మందిని ఎంపిక చేసుకోవచ్చు.
- ఈ విధానం సేవింగ్స్‌ ఖాతాలు, కరెంట్‌ ఖాతాలు, ఫిక్స్‌డ్‌ డిపాజిట్లు, రికరింగ్‌ డిపాజిట్లు వంటి బ్యాంకు డిపాజిట్లకు వర్తిస్తుంది. ఖాతాదారుడు తనకు నచ్చిన వ్యక్తులను నామినీలుగా పేర్కొనవచ్చు. అయితే నలుగురిని తప్పనిసరిగా నియమించాలనే నిబంధన లేదు. ఒక్కరిని మాత్రమే కొనసాగించాలనుకున్నా అవకాశం ఉంటుంది.
రెండు రకాల నామినేషన్‌ విధానాలు.. Two Types of Nomination Methods
- కొత్త నిబంధనల్లో ప్రధానంగా రెండు రకాల (Four Nominees ) నామినేషన్‌ విధానాలను అందుబాటులోకి తెచ్చారు. ఒకటి సైమల్టేనియస్‌ నామినేషన్‌ (Simultaneous Nomination), రెండోది సక్సెసివ్‌ నామినేషన్‌ (Successive Nomination). ఖాతాదారుడు తన కుటుంబ పరిస్థితులను బట్టి వీటిలో ఏదో ఒకదాన్ని ఎంచుకోవచ్చు.
- సైమల్టేనియస్‌ విధానంలో నలుగురు నామినీలకు ఒకేసారి వాటాలు కేటాయించవచ్చు. ఉదాహరణకు భార్యకు 40 శాతం, కుమారుడికి 30 శాతం, కుమార్తెకు 20 శాతం, తల్లికి 10 శాతం కేటాయించవచ్చు. ఇలా మొత్తం వాటా 100 శాతానికి చేరాలి. ఖాతాదారుడు మరణించినప్పుడు బ్యాంకు నామినేషన్‌ వివరాల ప్రకారం సంబంధిత వ్యక్తులకు వారి వాటాను అందించే ప్రక్రియ చేపడుతుంది.
- సక్సెసివ్‌ విధానంలో నలుగురి పేర్లను ప్రాధాన్య క్రమంలో నమోదు చేయాలి. మొదటి నామినీకి ప్రాధాన్యం ఉంటుంది. ఒకవేళ ఆయన ఖాతాదారుడి కంటే ముందే మరణిస్తే రెండో నామినీకి అవకాశం లభిస్తుంది. అదే విధంగా తరువాతి నామినీలకు క్రమంగా అవకాశం ఉంటుంది. ఈ విధానంలో ప్రతి నామినీకి 100 శాతం వాటా పేర్కొంటారు. అయితే ఒక సమయంలో ప్రాధాన్య క్రమంలో ఉన్న వ్యక్తికే నామినేషన్‌ వర్తిస్తుంది.
లాకర్లకు ప్రత్యేక నిబంధనలు.. Special Rules for Bank Lockers
బ్యాంకు డిపాజిట్‌ ఖాతాలకు రెండు రకాల (Four Nominees ) నామినేషన్‌ విధానాలు అందుబాటులో ఉన్నప్పటికీ, సేఫ్‌ డిపాజిట్‌ లాకర్లు, బ్యాంకుల్లో భద్రపరిచే విలువైన వస్తువులకు మాత్రం ప్రత్యేక నిబంధనలు ఉన్నాయి. వీటికి సక్సెసివ్‌ నామినేషన్‌ విధానం మాత్రమే వర్తిస్తుంది. అంటే ఒకరి తర్వాత మరొకరిని ప్రాధాన్య క్రమంలో నామినీలుగా నియమించుకోవాలి. మొదటి నామినీ అందుబాటులో లేకపోతే తదుపరి వ్యక్తికి అవకాశం లభిస్తుంది. లాకర్లలోని వస్తువులకు నలుగురు నామినీలను ఒకేసారి వాటాల వారీగా నియమించుకునే అవకాశం లేదు.
బ్యాంకులు సన్నద్ధం.. Banks Are Prepared
- కొత్త నిబంధనలకు అనుగుణంగా (Four Nominees ) బ్యాంకులు తమ సాఫ్ట్‌వేర్‌, నామినేషన్‌ దరఖాస్తులు, డిజిటల్‌ సేవలను అప్‌డేట్‌ చేస్తున్నాయి. ఖాతాదారులు ఆన్‌లైన్‌లో లేదా బ్యాంకు శాఖను సందర్శించి నామినేషన్‌ వివరాలను నమోదు చేయవచ్చు. ఇప్పటికే ఖాతాలు ఉన్నవారు కూడా తమ పాత నామినేషన్‌ వివరాలను పరిశీలించుకుని అవసరమైతే కొత్త విధానంలో మార్పులు చేసుకోవచ్చు.
- నామినీల పేర్లు, వారి చిరునామాలు, సంబంధాలు, వాటాల శాతాలు వంటి వివరాలను సరిగ్గా నమోదు చేయడం ముఖ్యం. ముఖ్యంగా ఒకేసారి నలుగురిని నామినీలుగా నియమించుకునే సమయంలో మొత్తం వాటా 100 శాతానికి చేరేలా చూడాలి. దరఖాస్తులో తప్పులు ఉంటే భవిష్యత్తులో క్లెయిమ్‌ పరిష్కారంలో ఇబ్బందులు ఎదురుకావచ్చు.
ఖాతాదారులకు ప్రయోజనాలెన్నో.. Multiple Benefits for Account Holders
- కొత్త విధానం వల్ల ఖాతాదారులకు (Four Nominees ) అనేక ప్రయోజనాలు ఉన్నాయి. గతంలో ఒకరినే నామినీగా నియమించుకునే అవకాశం ఉండటంతో మిగిలిన కుటుంబ సభ్యులకు సంబంధించి అదనపు ఏర్పాట్లు చేసుకోవాల్సి వచ్చేది. ఇప్పుడు కుటుంబంలోని పలువురిని నామినీలుగా నియమించుకోవచ్చు. దీంతో ఖాతాదారుడి మరణానంతరం బ్యాంకు డిపాజిట్లను పొందే ప్రక్రియలో సౌలభ్యం ఏర్పడుతుంది.
- ముఖ్యంగా వేర్వేరు కుటుంబ సభ్యులకు వాటాలు కేటాయించే అవకాశం ఉండటం వల్ల ఖాతాదారుడి అభీష్టం స్పష్టంగా తెలియజేయవచ్చు. ఒక నామినీ అందుబాటులో లేకపోతే ప్రత్యామ్నాయంగా మరొకరిని పేర్కొనే అవకాశం కూడా ఉంది. దీంతో క్లెయిమ్‌ల పరిష్కారంలో ఎదురయ్యే కొన్ని సమస్యలను తగ్గించవచ్చు. అయితే నామినేషన్‌ వల్ల అన్ని రకాల వారసత్వ వివాదాలు పూర్తిగా పరిష్కారమవుతాయని భావించకూడదు.
వివాదాలు రాకుండా జాగ్రత్త! Avoiding Family Disputes
- నలుగురు నామినీలను (Four Nominees ) నియమించుకునే వెసులుబాటు ఉన్నప్పటికీ, ఎవరికి ఎంత వాటా ఇవ్వాలనే విషయంలో ఖాతాదారులు జాగ్రత్తగా వ్యవహరించాలి. ముఖ్యంగా ఒకే కుటుంబంలో భార్య, భర్త, పిల్లలు, తల్లిదండ్రులు ఉన్నప్పుడు వారి అవసరాలను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. ఒకరికి ఎక్కువ వాటా కేటాయించి మరొకరికి తక్కువగా ఇచ్చినప్పుడు భవిష్యత్తులో అభ్యంతరాలు వ్యక్తమయ్యే అవకాశం ఉంటుంది.
- అలాగే కుటుంబ సభ్యులతో ముందుగానే చర్చించడం మంచిది. నామినేషన్‌ వివరాలు, వీలునామా (Will)లో పేర్కొన్న వివరాలు పరస్పరం విరుద్ధంగా ఉండకుండా చూసుకోవాలి. కుటుంబ పరిస్థితులు మారినప్పుడు పాత నామినేషన్‌ వివరాలను కూడా సవరించాలి. వివాహం, విడాకులు, పిల్లల జననం, నామినీ మరణం వంటి సందర్భాల్లో ఈ అంశాన్ని తప్పనిసరిగా పరిశీలించాలి.
నామినీ అంటే యజమాని కాదు! Nominee Is Not Always the Legal Owner
- బ్యాంకింగ్‌లో చాలామందికి ఉన్న అపోహ నామినీ (Four Nominees ) అంటే ఆ డబ్బుకు పూర్తి యజమాని అని భావించడం. వాస్తవానికి నామినీ, చట్టబద్ధ వారసుడు ఇద్దరూ ఒకటి కాదు. ఖాతాదారుడు మరణించినప్పుడు బ్యాంకు నుంచి డిపాజిట్‌ మొత్తాన్ని స్వీకరించే వ్యక్తి నామినీ. అయితే ఆ డబ్బుపై తుది వారసత్వ హక్కులు ఎవరికుంటాయన్నది సంబంధిత వారసత్వ చట్టాలు, వీలునామా ఆధారంగా నిర్ణయించబడుతుంది.
- ఉదాహరణకు ఒక వ్యక్తి తన బ్యాంకు ఖాతాకు స్నేహితుడిని నామినీగా నియమించాడనుకుందాం. ఖాతాదారుడు మరణించిన తర్వాత బ్యాంకు నిబంధనల ప్రకారం ఆ స్నేహితుడికి డబ్బు చెల్లించవచ్చు. కానీ అందువల్ల ఆ మొత్తం అతనికే శాశ్వతంగా చెందుతుందని అర్థం కాదు. చట్టబద్ధ వారసులు సంబంధిత చట్టాల ప్రకారం తమ హక్కులను కోరవచ్చు. అందువల్ల నామినీని నియమించేటప్పుడు వారసత్వ హక్కుల విషయంలోనూ స్పష్టత ఉండాలి.
ఎవరు నామినీగా ఉండవచ్చు? Who Can Be a Nominee?
- బ్యాంకు ఖాతాలకు (Four Nominees ) సాధారణంగా కుటుంబ సభ్యులు, బంధువులు లేదా ఇతర వ్యక్తులను నామినీలుగా నియమించుకోవచ్చు. భార్య, భర్త, కుమారుడు, కుమార్తె, తల్లిదండ్రులు వంటి వారిని ఎంపిక చేసుకోవచ్చు. మైనర్లను కూడా నామినీలుగా పేర్కొనే అవకాశం ఉంది. అయితే మైనర్‌ తరఫున డబ్బును స్వీకరించేందుకు అవసరమైన సంరక్షకుడి వివరాలను బ్యాంకు నిబంధనల ప్రకారం నమోదు చేయాలి.
- నామినీ వివరాలను ఎప్పటికప్పుడు పరిశీలించడం కూడా అంతే ముఖ్యం. పాత నామినీ మరణించినా, కుటుంబ పరిస్థితులు మారినా వివరాలను సవరించాలి. వీలునామా ఉంటే అందులో పేర్కొన్న వారసత్వ పంపిణీకి అనుగుణంగా నామినేషన్‌ ఏర్పాట్లు చేసుకోవడం మంచిది.
ఏ ఖాతాలకు ఈ నిబంధనలు వర్తిస్తాయి? Which Accounts Are Covered?
- బ్యాంకుల్లోని సేవింగ్స్‌, కరెంట్‌, ఫిక్స్‌డ్‌ డిపాజిట్‌, రికరింగ్‌ డిపాజిట్‌ వంటి డిపాజిట్‌ ఖాతాలకు కొత్త నామినేషన్‌ విధానం (Four Nominees ) వర్తిస్తుంది. సేఫ్‌ కస్టడీలో ఉంచిన వస్తువులు, బ్యాంకు లాకర్లకు కూడా నామినేషన్‌ సౌకర్యం ఉంటుంది. అయితే వాటికి సక్సెసివ్‌ విధానమే వర్తిస్తుంది.
- డీమ్యాట్‌, మ్యూచువల్‌ ఫండ్స్, ఈపీఎఫ్‌ వంటి ఇతర ఆర్థిక ఖాతాలకు సంబంధించిన నామినేషన్‌ నిబంధనలు వాటి సంబంధిత నియంత్రణ సంస్థలు, చట్టాల ప్రకారం ఉంటాయి. బ్యాంకు ఖాతాలకు వచ్చిన కొత్త నిబంధనలే వాటన్నింటికీ వర్తిస్తాయని భావించకూడదు.
కుటుంబంతో చర్చించి నిర్ణయం తీసుకోవాలి.. Discuss with Family Before Deciding
బ్యాంకు ఖాతాకు నామినీని (Four Nominees ) నియమించడం చిన్న విషయంగా కనిపించినా, ఖాతాదారుడి మరణానంతరం కుటుంబానికి ఆర్థిక భద్రత కల్పించడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. కొత్త నిబంధనలతో గరిష్ఠంగా నలుగురిని నామినీలుగా నియమించుకునే అవకాశం రావడం ఖాతాదారులకు అదనపు వెసులుబాటు కల్పిస్తోంది. అయితే తొందరపడి పేర్లు నమోదు చేయడం కంటే, కుటుంబ పరిస్థితులు, ఆర్థిక అవసరాలు, వారసత్వ హక్కులను పరిగణనలోకి తీసుకుని నిర్ణయం తీసుకోవాలి. నామినేషన్‌ పత్రాల కాపీలను భద్రపరచుకోవాలి. అవసరమైతే బ్యాంకు అధికారులను లేదా న్యాయ నిపుణులను సంప్రదించాలి. ముందస్తు ప్రణాళిక, స్పష్టమైన రికార్డులు ఉంటే భవిష్యత్తులో కుటుంబ సభ్యులు ఇబ్బందులు పడకుండా చూడవచ్చు.
About the Author
