దేశంలో డిజిటల్ చెల్లింపులు రికార్డు స్థాయిలో పెరుగుతున్నాయి. యూపీఐ, మొబైల్ బ్యాంకింగ్, క్యూ ఆర్ కోడ్ లావాదేవీలు రోజురోజుకూ విస్తరిస్తున్నాయి. టీ దుకాణం నుంచి పెద్ద షాపింగ్ మాల్ వరకు ఎక్కడ చూసినా డిజిటల్ చెల్లింపులే కనిపిస్తున్నాయి. అయితే ఈ మార్పులన్నింటి మధ్య నగదు (Cash Still Rules) ప్రాధాన్యం ఏమాత్రం తగ్గలేదని భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ (ఆర్బీఐ) తాజా వార్షిక నివేదిక స్పష్టం చేసింది. దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థలో నగదు వినియోగం ఇప్పటికీ బలంగానే కొనసాగుతోందని, అంతేకాదు గత ఏడాదితో పోలిస్తే మరింత పెరిగిందని నివేదిక వెల్లడించింది. డిజిటల్ యుగం వేగంగా విస్తరిస్తున్నప్పటికీ, సాధారణ ప్రజలు, చిన్న వ్యాపారులు, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని వినియోగదారులు ఇప్పటికీ నగదు లావాదేవీలకే అధిక ప్రాధాన్యం ఇస్తున్నారు. ఈ ధోరణి కారణంగానే దేశంలో కరెన్సీ-జీడీపీ నిష్పత్తి కూడా పెరిగింది. ఒకవైపు డిజిటల్ ఇండియా ముందుకు సాగుతుండగా, మరోవైపు నగదు ఆధారిత ఆర్థిక వ్యవస్థ కూడా సమాంతరంగా బలపడుతుండటం విశేషం.
జీడీపీలో పెరిగిన నగదు వాటా.. Currency-to-GDP Ratio on the Rise
ఆర్బీఐ నివేదిక ప్రకారం 2024-25 ఆర్థిక సంవత్సరంలో దేశ కరెన్సీ-జీడీపీ నిష్పత్తి 11.7 శాతంగా ఉండగా, 2025-26లో అది 12.1 శాతానికి పెరిగింది. ఆర్థిక వ్యవస్థ పరిమాణం పెరుగుతున్నప్పటికీ, చలామణీలో ఉన్న నగదు(Cash Still Rules) కూడా అదే స్థాయిలో పెరుగుతోందని ఈ గణాంకాలు సూచిస్తున్నాయి. ప్రత్యేకించి గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో, చిన్న వ్యాపారాల్లో, అసంఘటిత రంగంలో నగదు ఇప్పటికీ ప్రధాన చెల్లింపు సాధనంగానే కొనసాగుతోంది. డిజిటల్ చెల్లింపుల సౌకర్యాలు అందుబాటులో ఉన్నప్పటికీ, నగదు ద్వారా జరిగే లావాదేవీలపై ప్రజలకు ఉన్న నమ్మకం తగ్గలేదు.
రూ.500 నోటు.. నగదు వ్యవస్థకు వెన్నెముక.. ₹500 Note Dominates Circulation
రూ.2000 నోట్ల ఉపసంహరణ తర్వాత (Cash Still Rules)దేశ కరెన్సీ వ్యవస్థలో రూ.500 నోటు ఆధిపత్యం మరింత పెరిగింది. ప్రస్తుతం చలామణీలో ఉన్న మొత్తం కరెన్సీ విలువలో అత్యధిక భాగం రూ.500 నోట్లదే. 2026 మార్చి నాటికి మార్కెట్లో ఉన్న కరెన్సీ నోట్ల మొత్తం విలువ 11.9 శాతం పెరిగి రూ.41.24 లక్షల కోట్లకు చేరింది. అదే సమయంలో చలామణీలో ఉన్న నోట్ల సంఖ్య 10.5 శాతం వృద్ధితో 17.13 లక్షల కోట్లకు పెరిగింది. నాణేల విలువ కూడా 11.4 శాతం పెరిగి రూ.40,814 కోట్లకు చేరుకుంది. గత ఆర్థిక సంవత్సరంలో చలామణీలో ఉన్న రూ.500 నోట్ల సంఖ్య 6.34 లక్షల కోట్ల నుంచి 7.05 లక్షల కోట్లకు పెరిగింది. వీటి మొత్తం విలువ రూ.35.27 లక్షల కోట్లకు చేరింది. ప్రస్తుతం దేశంలో చలామణీలో ఉన్న మొత్తం నోట్లలో 41.2 శాతం వాటా రూ.500 నోట్లదే కావడం విశేషం. ఇది నగదు వ్యవస్థలో ఈ నోటు ఎంత కీలక పాత్ర పోషిస్తోందో స్పష్టంగా తెలియజేస్తోంది.
కొత్త రూపంలో కరెన్సీ నోట్లు.. A New Generation of Currency Notes
నకిలీ నోట్ల బెడదను అరికట్టడంతో పాటు నోట్ల మన్నికను పెంచేందుకు ఆర్బీఐ కొత్త సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని అందుబాటులోకి తీసుకురానుంది. ఇందులో భాగంగా వార్నిష్డ్ కరెన్సీ నోట్లను ప్రవేశపెట్టేందుకు సన్నాహాలు చేస్తోంది. వార్నిష్డ్ కరెన్సీ నోట్లు అంటే ప్రత్యేక రక్షణ పూతతో తయారు చేసిన నోట్లు. అల్ట్రా వయొలెట్ క్యూర్డ్ వార్నిష్ పొరను నోటుపై పూయడం వల్ల అవి సాధారణ నోట్లతో పోలిస్తే ఎక్కువ కాలం మన్నుతాయి. నీటిలో తడిసినా, దుమ్ములో పడినా త్వరగా పాడవు. నోట్ల ముద్రణ ఖర్చులను తగ్గించడంలో కూడా ఇవి ఉపయోగపడతాయి. సాధారణ నోట్లతో పోలిస్తే ఈ నోట్లు రెండు నుంచి మూడు రెట్లు ఎక్కువ కాలం ఉపయోగించుకునే అవకాశం ఉందని నిపుణులు అంచనా వేస్తున్నారు. ప్రస్తుతం మైసూరులోని భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ నోట్ ముద్రణ కేంద్రంలో రూ.100 నోటుపై ప్రయోగాలు కొనసాగుతున్నట్లు సమాచారం.
పెరుగుతున్న నకిలీ నోట్ల ముప్పు… Counterfeit Currency Remains a Concern
నగదు చలామణి పెరిగిన కొద్దీ నకిలీ నోట్ల బెడద కూడా కొంత మేర పెరిగింది. 2024-25లో దేశవ్యాప్తంగా గుర్తించిన నకిలీ నోట్ల సంఖ్య 2.17 లక్షలు కాగా, 2025-26లో అది 2.29 లక్షలకు చేరింది. ప్రత్యేకించి రూ.500 నకిలీ నోట్ల సంఖ్యలో గణనీయమైన పెరుగుదల నమోదైంది. మొత్తం నకిలీ నోట్లలో అత్యధిక వాటా కూడా వీటిదే. అయితే ఈ విషయంలో ఓ సానుకూల అంశం ఏమిటంటే, మార్కెట్లో ఉన్న నకిలీ నోట్లలో దాదాపు 98 శాతాన్ని బ్యాంకులు విజయవంతంగా గుర్తించగలిగాయి. దీనికి ప్రధాన కారణం ఆర్బీఐ గతంలో ప్రవేశపెట్టిన భద్రతా లక్షణాలు. ఇప్పుడు వాటిని మరింత బలోపేతం చేసే దిశగా చర్యలు చేపడుతోంది.
బ్యాక్టీరియాలపై కూడా పోరాటం.. Currency Notes Get Health Protection
ఇప్పటి వరకు కరెన్సీ నోట్లలో భద్రతా లక్షణాలపైనే ప్రధాన దృష్టి ఉండేది. కానీ ఇప్పుడు పరిశుభ్రతపై కూడా ఆర్బీఐ దృష్టి సారిస్తోంది. నోట్ల ద్వారా బ్యాక్టీరియా, సూక్ష్మజీవులు వ్యాపించకుండా ఉండేందుకు కరెన్సీ పేపర్లోనే యాంటీ-మైక్రోబియల్, యాంటీ-బ్యాక్టీరియల్ ట్రీట్మెంట్ జోడించేందుకు సన్నాహాలు జరుగుతున్నాయి. 2026 మధ్యకాలం నుంచి దశలవారీగా కొత్త సెక్యూరిటీ ఫీచర్లతో కూడిన నోట్లు మార్కెట్లోకి రానున్నాయి. ఇవి మరింత సురక్షితంగా, పరిశుభ్రంగా, మన్నికగా ఉండేలా రూపకల్పన చేస్తున్నారు.
తగ్గిన నోట్ల ముద్రణ ఖర్చు.. Printing Costs Come Down
కరెన్సీ నోట్ల (Cash Still Rules)ముద్రణ వ్యయాలను తగ్గించడంలో కూడా ఆర్బీఐ విజయవంతమైంది. 2025-26లో నోట్ల ముద్రణ ఖర్చు రూ.4,875 కోట్లకు పరిమితమైంది. అంతకుముందు ఏడాది ఇది రూ.6,373 కోట్లుగా ఉంది. కొత్త నోట్ల ముద్రణ ఆర్డర్ల సంఖ్యను తగ్గించడం, నగదు నిర్వహణలో సామర్థ్యాన్ని పెంచడం ఇందుకు ప్రధాన కారణాలుగా పేర్కొంటున్నారు.
డిజిటల్ రూపాయికి కొత్త దశ.. Digital Rupee Expands Horizons
ఒకవైపు నగదు (Cash Still Rules)వినియోగం పెరుగుతున్నప్పటికీ, మరోవైపు డిజిటల్ రూపాయి అభివృద్ధి కూడా కొనసాగుతోంది. సెంట్రల్ బ్యాంక్ డిజిటల్ కరెన్సీ (సీబీడీసీ)ని అంతర్జాతీయ లావాదేవీల్లో ఉపయోగించే అవకాశాలను ఆర్బీఐ పరిశీలిస్తోంది. ఇప్పటికే సింగపూర్ మానిటరీ అథారిటీతో అవగాహనా ఒప్పందం కుదిరింది. సింగపూర్, యూఏఈలతో కలిసి క్రాస్-బోర్డర్ డిజిటల్ రూపాయి ప్రయోగాలపై చర్చలు కొనసాగుతున్నాయి. ప్రత్యక్ష నగదు బదిలీ పథకాలలో డిజిటల్ రూపాయి విజయవంతంగా పరీక్షించబడింది. రాబోయే కాలంలో మరిన్ని ప్రభుత్వ పథకాలతో పాటు రిటైల్ రంగానికీ దీన్ని విస్తరించే యోచనలో ఆర్బీఐ ఉంది.
రూపాయి గ్లోబల్ అడుగులు..Rupee Gains International Acceptance
అంతర్జాతీయ వాణిజ్యంలో రూపాయి(Cash Still Rules) వినియోగం కూడా క్రమంగా పెరుగుతోంది. ఎగుమతులు, దిగుమతుల బిల్లింగ్, సెటిల్మెంట్ కోసం రూపాయిని ఉపయోగించే దేశాల సంఖ్య పెరుగుతోంది.
ఇది విదేశీ మారక నిల్వలపై ఒత్తిడి తగ్గించడంతో పాటు భారత కరెన్సీకి అంతర్జాతీయ గుర్తింపు తీసుకువస్తోంది. ప్రపంచ వాణిజ్యంలో రూపాయి పాత్ర క్రమంగా బలపడుతోందని ఆర్బీఐ పేర్కొంది.
సవాళ్ల మధ్య పటిష్ఠ ఆర్థిక వ్యవస్థ..Strong Economy Amid Global Challenges
పశ్చిమాసియా ఉద్రిక్తతలు, ఇంధన ధరల పెరుగుదల, సరఫరా వ్యవస్థలో అంతరాయాలు వంటి ప్రపంచవ్యాప్త సవాళ్లు కొనసాగుతున్నప్పటికీ భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ పటిష్ఠంగా ఉందని ఆర్బీఐ విశ్వాసం వ్యక్తం చేసింది. తగిన ఆహార ధాన్య నిల్వలు, బలమైన దేశీయ డిమాండ్, ప్రభుత్వ పెట్టుబడులు, సేవల రంగ వృద్ధి కారణంగా దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ వృద్ధి పథంలోనే కొనసాగుతుందని అంచనా వేసింది. ద్రవ్యోల్బణం కూడా నియంత్రణలోనే ఉండే అవకాశాలు ఉన్నాయని పేర్కొంది.
నగదు.. డిజిటల్ రెండూ కలిసి.. Cash and Digital Coexist
ఒకప్పుడు డిజిటల్ చెల్లింపులు పెరిగితే నగదు వినియోగం(Cash Still Rules) తగ్గిపోతుందని భావించారు. కానీ ప్రస్తుత పరిస్థితులు చూస్తే ఆ అంచనాలు పూర్తిగా నిజం కాలేదని స్పష్టమవుతోంది. భారత్లో డిజిటల్ చెల్లింపులు వేగంగా పెరుగుతున్నప్పటికీ, నగదు కూడా అదే స్థాయిలో ప్రాధాన్యాన్ని కొనసాగిస్తోంది. అంటే భారత ఆర్థిక వ్యవస్థలో నగదు, డిజిటల్ రెండూ పరస్పర పోటీదారులుగా కాకుండా పరస్పర సహాయక వ్యవస్థలుగా మారుతున్నాయి. ప్రజల అవసరాన్ని బట్టి రెండు విధానాలు సమాంతరంగా ముందుకు సాగుతుండటం భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ ప్రత్యేకతగా చెప్పవచ్చు.
About the Author
