చాలామంది ఉద్యోగం, వ్యాపారం, కుటుంబ అవసరాల కోసం ఒకటి కంటే ఎక్కువ బ్యాంకు ఖాతాలు నిర్వహిస్తుంటారు. కొందరు ఉద్యోగం మారినప్పుడు పాత ఖాతాలను పట్టించుకోరు. మరికొందరు ఫిక్స్‌డ్‌ డిపాజిట్లు (Unclaimed Deposits) చేసి, వాటి గడువు పూర్తయిన విషయాన్ని మరిచిపోతారు. ఇంకొందరు ఊరు మారడం, చిరునామా మారడం, కుటుంబ సభ్యులకు సమాచారం లేకపోవడం వంటి కారణాలతో తమ పొదుపు మొత్తాలను క్లెయిమ్‌ చేయకుండా వదిలేస్తారు. ఇలా బ్యాంకులు, బీమా సంస్థలు, మ్యూచువల్‌ ఫండ్లు, ఇతర ఆర్థిక సంస్థల్లో యజమానులు క్లెయిమ్‌ చేయని డబ్బు పెద్ద మొత్తంలో పేరుకుపోతోంది. ఈ మొత్తాలను అసలైన హక్కుదారులకు తిరిగి అందించేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం ‘మీ డబ్బు – మీ హక్కు’ పేరుతో దేశవ్యాప్త అవగాహన కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించింది. 2025 అక్టోబరులో ప్రారంభమైన ఈ కార్యక్రమం ద్వారా ప్రజలు తమకు తెలియకుండా మిగిలిపోయిన ఆర్థిక ఆస్తులను గుర్తించి తిరిగి పొందేందుకు అవకాశం కల్పిస్తున్నారు.
పదేళ్లుగా కదలని డిపాజిట్లు.. Deposits Unclaimed for Ten Years
- బ్యాంకు ఖాతాలో (Unclaimed Deposits)డబ్బు ఉన్నా పదేళ్లపాటు ఖాతాదారుడి నుంచి లావాదేవీలు జరగకపోతే, నిబంధనల ప్రకారం ఆ ఖాతాలోని మొత్తాన్ని క్లెయిమ్‌ చేయని డిపాజిట్‌గా పరిగణించే అవకాశం ఉంటుంది. సేవింగ్స్‌ ఖాతాలు, కరెంట్‌ ఖాతాలు, ఫిక్స్‌డ్‌ డిపాజిట్లు (FD), రికరింగ్‌ డిపాజిట్లు (RD) వంటి వాటిలో ఈ పరిస్థితి ఎదురవుతుంది. బ్యాంకు వడ్డీ జమ చేయడం లేదా ఇతర బ్యాంకు ఆధారిత నమోదు మాత్రమే జరిగిందని ఖాతాదారుడు స్వయంగా లావాదేవీ చేసినట్లు పరిగణించలేరు. ఖాతాదారుడి లావాదేవీలు, వర్తించే నిబంధనల ఆధారంగా ఈ విషయం నిర్ణయిస్తారు.
- పదేళ్లకు పైగా క్లెయిమ్‌ కాని బ్యాంకు డిపాజిట్లను బ్యాంకులు రిజర్వ్‌ బ్యాంక్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా నిర్వహించే డిపాజిటర్‌ ఎడ్యుకేషన్‌ అండ్‌ అవేర్‌నెస్‌ (DEA) ఫండ్‌కు బదిలీ చేస్తాయి. అయితే డబ్బు ఆ ఫండ్‌కు బదిలీ అయినంత మాత్రాన ఖాతాదారుడి హక్కు పోదు. అసలు యజమాని లేదా అర్హత కలిగిన వారసుడు సంబంధిత బ్యాంకును సంప్రదించి డిపాజిట్‌ను తిరిగి పొందవచ్చు.
డబ్బు ఎక్కడ ఉందో ఎలా తెలుసుకోవాలి? How to Find Your Unclaimed Deposits
- ఈ ప్రక్రియ కోసం(Unclaimed Deposits) ఆర్‌బీఐ ప్రత్యేకంగా UDGAM (Unclaimed Deposits – Gateway to Access Information) పోర్టల్‌ను అందుబాటులోకి తీసుకొచ్చింది. దీని ద్వారా ఒకే చోట పలు బ్యాంకుల్లో ఉన్న క్లెయిమ్‌ చేయని డిపాజిట్ల వివరాలను వెతకవచ్చు.
- ముందుగా ఆర్‌బీఐ UDGAM పోర్టల్‌ను తెరవాలి. అందులో సూచించిన విధంగా నమోదు చేసుకుని, మొబైల్‌ నంబరును ధ్రువీకరించాలి. ఖాతాదారుడి పేరు, అందుబాటులో ఉన్న గుర్తింపు వివరాలు వంటి అవసరమైన సమాచారాన్ని నమోదు చేసి వెతకవచ్చు. సంబంధిత బ్యాంకు వద్ద మీ పేరుతో క్లెయిమ్‌ చేయని డిపాజిట్‌ ఉంటే, దానికి సంబంధించిన వివరాలు కనిపించే అవకాశం ఉంటుంది.
- అయితే UDGAM పోర్టల్‌ ద్వారా డబ్బును నేరుగా పొందలేరు. అది డిపాజిట్‌ ఎక్కడ ఉందో గుర్తించేందుకు మాత్రమే ఉపయోగపడుతుంది. డబ్బును తిరిగి పొందాలంటే ఆ డిపాజిట్‌ ఉన్న బ్యాంకును సంప్రదించి క్లెయిమ్‌ ప్రక్రియను పూర్తి చేయాలి.
క్లెయిమ్‌ చేసుకోవడం ఎలా? How to Claim Your Money
- UDGAMలో డిపాజిట్‌ (Unclaimed Deposits)వివరాలు గుర్తించిన తర్వాత సంబంధిత బ్యాంకు శాఖను సంప్రదించాలి. సాధారణంగా ఖాతాదారుడి గుర్తింపు పత్రాలు, చిరునామా రుజువు, బ్యాంకు పాస్‌బుక్‌ లేదా ఫిక్స్‌డ్‌ డిపాజిట్‌ రసీదు వంటి పత్రాలు అవసరం కావచ్చు. పాత పత్రాలు అందుబాటులో లేకపోయినా క్లెయిమ్‌ చేయడానికి అవకాశం ఉందా, ప్రత్యామ్నాయంగా ఏ ఆధారాలు సమర్పించాలో బ్యాంకును అడిగి తెలుసుకోవాలి.
- ఖాతాదారుడు మరణించిన సందర్భంలో నామినీ లేదా చట్టబద్ధ వారసుడు క్లెయిమ్‌ చేయవచ్చు. ఇందుకోసం మరణ ధ్రువీకరణ పత్రం, వారసత్వానికి సంబంధించిన ఆధారాలు, నామినీ వివరాలు వంటి పత్రాలు అవసరమవవచ్చు. బ్యాంకు నిబంధనలను బట్టి పత్రాల జాబితా మారుతుంది.
- క్లెయిమ్‌ ఆమోదించిన తర్వాత వర్తించే నిబంధనల ప్రకారం డిపాజిట్‌ మొత్తాన్ని, అర్హత మేరకు వడ్డీతో సహా చెల్లించే అవకాశం ఉంటుంది. డబ్బు తిరిగి పొందేందుకు మధ్యవర్తులకు అనవసరంగా డబ్బు చెల్లించాల్సిన అవసరం లేదు. ముందుగా బ్యాంకు అధికారిక విధానాన్ని తెలుసుకోవాలి.
బ్యాంకు డిపాజిట్లే కాదు.. ఇతర ఆస్తులూ! Not Just Bank Deposits: Other Forgotten Assets
- ‘మీ డబ్బు – మీ హక్కు’ కార్యక్రమం బ్యాంకు ఖాతాలకే (Unclaimed Deposits)పరిమితం కాదు. బీమా పాలసీలకు సంబంధించిన చెల్లింపులు, మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ పెట్టుబడులు, డివిడెండ్లు, షేర్లు, పదవీ విరమణ ప్రయోజనాలు వంటి క్లెయిమ్‌ చేయని ఆర్థిక ఆస్తులను గుర్తించడానికీ ఇది దోహదపడుతుంది. కొన్నిసార్లు బ్యాంకు ఖాతా మూసివేయడం వల్ల మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ నుంచి రావాల్సిన డబ్బు జమ కాకపోవచ్చు. మరికొన్ని సందర్భాల్లో చిరునామా లేదా సంప్రదింపు వివరాలు మారడంతో బీమా సంస్థలు చెల్లింపులు అందించలేకపోవచ్చు.
- బీమా పాలసీలకు సంబంధించిన క్లెయిమ్‌ల కోసం ఐఆర్‌డీఏఐకి చెందిన బీమా భారోసా (Bima Bharosa) పోర్టల్‌, మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ పెట్టుబడులను గుర్తించేందుకు సెబీకి సంబంధించిన MITRA వేదిక ఉపయోగపడతాయి. ఏ రకమైన ఆస్తి ఉందో తెలుసుకుని, దానికి సంబంధించిన అధికారిక పోర్టల్‌ లేదా సంస్థ ద్వారా క్లెయిమ్‌ చేయాలి.
‘మీ డబ్బు – మీ హక్కు’ ఎందుకు? Why Was the Campaign Launched?
- ఈ కార్యక్రమం ప్రధాన ఉద్దేశం (Unclaimed Deposits)ప్రజలు తమకు చెందాల్సిన డబ్బును గుర్తించి తిరిగి పొందేలా సహాయం చేయడం. ముఖ్యంగా గ్రామీణ ప్రాంతాలు, వృద్ధులు, ఆర్థిక సేవలపై అవగాహన తక్కువగా ఉన్న కుటుంబాలకు ఈ సమాచారం చేరడం అవసరం. పాత బ్యాంకు ఖాతాలు, బీమా పాలసీలు, కుటుంబ సభ్యుల పేర్లపై ఉన్న పెట్టుబడుల వివరాలు తెలియకపోవడం వల్ల చాలామంది తమ హక్కును వినియోగించుకోలేకపోతున్నారు.
- ఈ నేపథ్యంలో కేంద్ర ఆర్థిక సేవల విభాగం, ఆర్‌బీఐ, సెబీ, ఐఆర్‌డీఏఐ తదితర సంస్థల సహకారంతో అవగాహన కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. 2025 అక్టోబరు నుంచి డిసెంబరు వరకు దేశవ్యాప్తంగా ప్రచారం చేపట్టారు. ప్రత్యేక శిబిరాలు, సమాచార కార్యక్రమాల ద్వారా ప్రజలకు క్లెయిమ్‌ ప్రక్రియపై అవగాహన కల్పించారు.
మోసాల బారిన పడకుండా జాగ్రత్త.. Stay Alert Against Fraud
- క్లెయిమ్‌ చేయని డబ్బు ఉందని(Unclaimed Deposits) తెలిసినప్పుడు కొందరు మోసగాళ్లు కూడా ఇదే అంశాన్ని ఆసరాగా చేసుకోవచ్చు. మీ పేరుతో డబ్బు ఉందని, దాన్ని విడుదల చేయాలంటే ముందుగా రుసుము చెల్లించాలని ఫోన్‌ చేయడం, ఓటీపీ లేదా బ్యాంకు వివరాలు అడగడం వంటి చర్యల పట్ల అప్రమత్తంగా ఉండాలి. ఆర్‌బీఐ లేదా బ్యాంకు పేరుతో వచ్చే ప్రతి సందేశాన్ని నిజమని నమ్మకూడదు.
- అధికారిక వెబ్‌సైట్లనే ఉపయోగించాలి. అనుమానాస్పద లింకులను తెరవకూడదు. ఓటీపీ, ఏటీఎం పిన్‌, ఇంటర్నెట్‌ బ్యాంకింగ్‌ పాస్‌వర్డ్‌లను ఎవరికీ చెప్పకూడదు. క్లెయిమ్‌ ప్రక్రియపై సందేహాలుంటే నేరుగా సంబంధిత బ్యాంకు శాఖను లేదా అధికారిక కస్టమర్‌ సేవలను సంప్రదించాలి.
ఇప్పుడే మీ కుటుంబ ఆర్థిక వివరాలను పరిశీలించండి.. Check Your Family’s Financial Records Today
- మీరు గతంలో నిర్వహించిన బ్యాంకు ఖాతాలు, ఫిక్స్‌డ్‌ డిపాజిట్లు, ఆర్‌డీలు, బీమా పాలసీలు, మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ పెట్టుబడుల వివరాలను (Unclaimed Deposits)ఒకసారి పరిశీలించండి. మరణించిన కుటుంబ సభ్యుల పేర్లపై ఉన్న ఆర్థిక ఆస్తుల వివరాలనూ గుర్తించండి. పాత పాస్‌బుక్‌లు, డిపాజిట్‌ రసీదులు, పాలసీ పత్రాలను భద్రపరచండి. అవసరమైతే వారసులు సంబంధిత సంస్థలను సంప్రదించి తమ హక్కును నిర్ధారించుకోవాలి.
- ముఖ్యంగా గుర్తుంచుకోవాల్సిన విషయం ఏమిటంటే.. పదేళ్లుగా క్లెయిమ్‌ చేయని డిపాజిట్‌ అయినా, ఆర్‌బీఐ ఫండ్‌కు బదిలీ అయినా, అర్హత కలిగిన వ్యక్తి దాన్ని తిరిగి పొందేందుకు అవకాశం ఉంటుంది. కాబట్టి పాత ఖాతాలు ఉన్నాయనే కారణంతో వాటిని విస్మరించకుండా, అధికారిక మార్గాల ద్వారా వివరాలు తెలుసుకుని క్లెయిమ్‌ చేసుకోవాలి. మీ డబ్బు.. మీ హక్కు. దాన్ని గుర్తించడం మీ ఆర్థిక భద్రతకు కీలకం.
About the Author
