హైద‌రాబాద్ః కుటుంబంలో ఆత్మీయులు దూరం కావడం తీరని లోటు. అలాంటి కష్ట సమయంలో మానసిక వేదన ఎంత తీవ్రంగా ఉంటుందో మాటల్లో చెప్పలేం. అయితే తీవ్ర దుఃఖంలో ఉన్నప్పటికీ కుటుంబం మీద అకస్మాత్తుగా కొన్ని ఆర్థిక బాధ్యతలు పడతాయి. ఆసుపత్రిలో కన్నుమూస్తే చికిత్స ఖర్చులు, బిల్లులు క్లియర్ చేసుకోవడం మొదటి పని అవుతుంది. హెల్త్ ఇన్సూరెన్స్ (Health Insurance) ఉంటే వెంటనే బీమా డెస్క్ ద్వారా క్లెయిమ్ సెటిల్ చేసుకోవాల్సి ఉంటుంది. అంత్యక్రియలు పూర్తికాగానే అన్ని బాధ్యతలు తీరిపోయాయని అనుకోలేం. మరణించిన వ్యక్తి పేరిట ఉన్న ఆస్తులు, అప్పులు, పన్నులు, డిజిటల్ ఖాతాలకు సంబంధించిన వ్యవహారాలను చక్కదిద్దాల్సిన బాధ్యత కుటుంబ సభ్యులపైనే ఉంటుంది. భవిష్యత్తులో ఆర్థిక సమస్యలు, చట్టపరమైన చిక్కులు రాకుండా ఉండటానికి ఆ వ్యక్తి మరణించిన వెంటనే లేదా కొద్ది రోజుల్లోనే పూర్తి చేయాల్సిన ముఖ్యమైన పనుల వివరాలు ఇవి.
మరణ ధ్రువీకరణ పత్రం (Death Certificate)
ఏదైనా ఆర్థిక లావాదేవీని ముగించాలన్నా లేదా ఆస్తులను బదిలీ చేయాలన్నా మరణ ధ్రువీకరణ పత్రం అత్యంత కీలకం. మున్సిపాలిటీ లేదా గ్రామ పంచాయతీ నుంచి వెంటనే డెత్ సర్టిఫికెట్ దరఖాస్తు చేసి తీసుకోవాలి. ఇది భవిష్యత్తులో ఎన్నో చోట్ల అవసరమవుతుంది కాబట్టి కనీసం పది నుంచి పదిహేను ఒరిజినల్ కాపీలు తీసుకోవడం మంచిది.
బ్యాంకు ఖాతాలు మూసివేయడానికి, ఫిక్స్‌డ్ డిపాజిట్లు విత్‌డ్రా చేయడానికి, జీవిత బీమా క్లెయిమ్స్ పొందడానికి ఈ పత్రం తప్పనిసరిగా జతచేయాలి. సర్టిఫికెట్ చేతికి రాగానే మరణించిన వ్యక్తి పేరు, తండ్రి లేదా భర్త పేరు, పుట్టిన తేదీ, ఆధార్ కార్డు (Aadhaar Card), పాన్ కార్డు (PAN Card) వివరాలతో సరిపోలుతున్నాయో లేదో నిశితంగా పరిశీలించాలి. పేరులో చిన్న అక్షరం పొరపాటు ఉన్నా క్లెయిమ్స్ ఆగిపోయే ప్రమాదం ఉంటుంది. తప్పులు ఏవైనా కనిపిస్తే వెంటనే సంబంధిత మున్సిపల్ అధికారులను కలిసి సరిదిద్దుకోవాలి.
బీమా పాలసీల క్లెయిమ్స్ (Insurance Claims)
మరణించిన వ్యక్తి పేరిట ఏవైనా లైఫ్ ఇన్సూరెన్స్ పాలసీలు (Life Insurance Policies) ఉన్నాయేమో ఇంటి డాక్యుమెంట్లు వెతికి తెలుసుకోవాలి. టర్మ్ ప్లాన్లు, ఎండోమెంట్ పాలసీలు, పోస్టల్ లైఫ్ ఇన్సూరెన్స్ వంటివి ఏవైనా ఉంటే వాటి ఒరిజినల్ బాండ్లు సేకరించాలి.
సంబంధిత బీమా కార్యాలయానికి వెళ్లి మరణ సమాచారం అందించాలి. అవసరమైన క్లెయిమ్ ఫారమ్ నింపి డెత్ సర్టిఫికెట్, నామినీ కేవైసీ పత్రాలు, బ్యాంక్ క్యాన్సిల్డ్ చెక్ జత చేసి అందించాలి. ఈ ప్రక్రియలో నామినీ వివాదాలు తలెత్తితే లీగల్ అడ్వైజర్ (Legal Advisor) లేదా ఫైనాన్షియల్ ప్లానర్ సహాయం తీసుకోవడం మంచిది. క్రెడిట్ కార్డులు, పర్సనల్ లోన్లకు కొన్ని బ్యాంకులు కాంప్లిమెంటరీ ఇన్సూరెన్స్ కల్పిస్తాయి. అటువంటి వివరాలను కూడా ఆరా తీసి క్లెయిమ్ చేసుకోవచ్చు.
ఉద్యోగ ప్రయోజనాలు (Employee Benefits)
చనిపోయిన వ్యక్తి ప్రైవేట్ లేదా ప్రభుత్వ సంస్థలో ఉద్యోగం చేస్తుంటే ఆ కంపెనీ హెచ్ఆర్ (HR Department) విభాగాన్ని వెంటనే సంప్రదించాలి. ఎంప్లాయీ ప్రావిడెంట్ ఫండ్ (EPF), గ్రాట్యుటీ (Gratuity), పెండింగ్ జీతం, లీవ్ ఎన్‌క్యాష్‌మెంట్ వంటి ప్రయోజనాలను నామినీ లేదా చట్టబద్ధమైన వారసులు క్లెయిమ్ చేసుకోవాలి.
ఈపీఎఫ్ ఖాతా ఉన్నవారికి ఎంప్లాయీస్ డిపాజిట్ లింక్డ్ ఇన్సూరెన్స్ (EDLI Scheme) కింద బీమా మొత్తం కూడా అందుతుంది. కంపెనీ గ్రూప్ టర్మ్ ఇన్సూరెన్స్ పాలసీలు ఏమైనా ఉంటే వాటి వివరాలు అడిగి తెలుసుకోవాలి. ఆలస్యం చేస్తే ఈ నిధులు క్లెయిమ్ చేయని ఖాతాల్లోకి చేరే అవకాశం ఉంటుంది. అలా జరిగితే తిరిగి డబ్బులు చేతికి రావడానికి చాలా సమయం పడుతుంది.
బ్యాంక్ ఖాతాలు, పెట్టుబడులు (Bank Accounts and Investments)
మరణించిన వ్యక్తికి సంబంధించిన సేవింగ్స్ ఖాతాలు, ఫిక్స్‌డ్ డిపాజిట్లు, లాకర్ల వివరాలు సేకరించాలి. నామినీగా పేరు నమోదై ఉంటే డెత్ సర్టిఫికెట్, కేవైసీ సమర్పించి డబ్బులు తీసుకోవడం సులువవుతుంది. నామినీ వివరాలు లేకపోతే లీగల్ హెయిర్ సర్టిఫికెట్ (Legal Heir Certificate) సమర్పించాల్సి వస్తుంది.
డీమ్యాట్ ఖాతా (Demat Account), మ్యూచువల్ ఫండ్స్ (Mutual Funds), షేర్లు వంటి పెట్టుబడులు ఉన్నట్లయితే ఆయా సంస్థలను సంప్రదించాలి. నామినీ పేరు మీదకు ఆ షేర్లను లేదా యూనిట్లను బదిలీ చేయించుకోవాలి. లేదంటే ఆ పెట్టుబడుల నుంచి వచ్చే డివిడెండ్లు, మెచ్యూరిటీ నిధులు అన్‌క్లెయిమ్డ్ డిపాజిట్ ఖాతాల్లోకి వెళ్లిపోతాయి. అనంతరం ఇన్వెస్టర్ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ ప్రొటెక్షన్ ఫండ్ (IEPF) నుంచి వాటిని వెనక్కి తెచ్చుకోవడం సంక్లిష్టంగా మారుతుంది.
ఆస్తుల పంపిణీ, వీలునామా (Will and Property Distribution)
వ్యక్తి జీవించి ఉన్న సమయంలో రిజిస్టర్డ్ వీలునామా (Registered Will) రాసి ఉంటే దాని ప్రకారం ఆస్తుల విభజన జరగాలి. వీలునామాలో పేర్కొన్న ఎగ్జిక్యూటర్ ద్వారా ఆస్తులను వారసులకు బదిలీ చేయించాలి. ఒకవేళ వీలునామా లేకపోతే హిందూ వారసత్వ చట్టం లేదా సంబంధిత మతపరమైన వ్యక్తిగత చట్టాల ప్రకారం వారసులందరికీ సమాన వాటా దక్కుతుంది.
ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో కుటుంబ సభ్యులు పరస్పర అవగాహనతో లీగల్ హెయిర్ సర్టిఫికెట్ లేదా ఫ్యామిలీ మెంబర్ సర్టిఫికెట్ తీసుకోవాలి. అవసరమైతే కోర్టు ద్వారా సక్సెషన్ సర్టిఫికెట్ (Succession Certificate) పొందాల్సి ఉంటుంది. భూములు, ఇళ్లు, ఫ్లాట్ల రిజిస్ట్రేషన్ పత్రాలు, రెవెన్యూ రికార్డులను సిద్ధం చేసుకుని మ్యుటేషన్ (Mutation) చేయించుకోవాలి. ఆస్తి బదిలీకి సంబంధించిన అన్ని అంశాల్లో అనుభవజ్ఞులైన లాయర్ సలహా తీసుకోవడం శ్రేయస్కరం.
పెండింగ్ రుణాలు, బాధ్యతలు (Pending Debts and Loans)
ఆస్తులతో పాటే వ్యక్తి పేరిట ఏవైనా అప్పులు ఉన్నాయా అనేది కూడా కుటుంబ సభ్యులు పరిశీలించాలి. హోమ్ లోన్, పర్సనల్ లోన్, వెహికల్ లోన్, క్రెడిట్ కార్డ్ బకాయిలు (Credit Card Dues) వంటి వివరాలు బ్యాంకులకు వెళ్లి తెలుసుకోవాలి. హోమ్ లోన్ తీసుకున్న సమయంలో లోన్ ప్రొటెక్షన్ ఇన్సూరెన్స్ (Loan Protection Insurance) చేయించి ఉంటే ఆ బీమా ద్వారానే రుణం రద్దవుతుంది.
అటువంటి ఇన్సూరెన్స్ లేనప్పుడు మరణించిన వారి ఆస్తుల నుంచే ఆ రుణాలను చెల్లించాల్సి ఉంటుంది. ఆస్తులను పంచుకునే ముందు ఈ అప్పులను పూర్తిగా తీర్చడం ఉత్తమం. రుణాలు ఉన్న బ్యాంకులకు మరణ ధ్రువీకరణ పత్రం అందించి వడ్డీలు పెరిగిపోకుండా చూడాలి. రుణ సంస్థలు ఇచ్చే గడువును బట్టి కుటుంబ సభ్యులు ఆ మొత్తాన్ని క్లియర్ చేయడానికి ప్రణాళిక వేసుకోవాలి.
ఆదాయపు పన్ను రిటర్న్స్ (Income Tax Returns)
వ్యక్తి మరణించినంత మాత్రాన వారి పన్ను బాధ్యతలు ముగిసిపోవు. ఆర్థిక సంవత్సరం ప్రారంభం నుంచి మరణించిన రోజు వరకు వచ్చిన ఆదాయానికి సంబంధించి లీగల్ హెయిర్ ద్వారా ఆదాయపు పన్ను రిటర్న్ (ITR) దాఖలు చేయాలి. దీనికోసం ఆదాయపు పన్ను పోర్టల్‌లో వారసుడిగా నమోదు చేసుకోవాలి.
ఆదాయ వివరాలు, బ్యాంకు వడ్డీలు, పెట్టుబడుల నుంచి వచ్చిన లాభాలు లెక్కించి పన్ను బకాయిలు ఉంటే చెల్లించాలి. ఒకవేళ అధికంగా టీడీఎస్ (TDS Refund) కట్ అయి ఉంటే రీఫండ్ కూడా క్లెయిమ్ చేసుకోవచ్చు. ఆడిటర్ లేదా చార్టర్డ్ అకౌంటెంట్ (Chartered Accountant) సాయంతో ఈ ప్రక్రియను వేగంగా పూర్తి చేయడం మంచిది. పన్ను వ్యవహారాలు, స్థానిక ఆస్తి పన్నులు (Property Tax) అన్నీ క్లియర్ చేసిన తర్వాతే ఆస్తుల బదిలీ సజావుగా సాగుతుంది.
ఆధార్, డిజిటల్ ఖాతాల భద్రత (Digital Identity and Cybersecurity)
చనిపోయిన వ్యక్తుల ఆధార్ కార్డును చాలామంది అలానే వదిలేస్తుంటారు. దీనివల్ల సైబర్ నేరగాళ్లు, మోసగాళ్లు ఆ గుర్తింపును దుర్వినియోగం చేసే ప్రమాదం ఉంటుంది. మరణించిన వ్యక్తి ఆధార్ కార్డును అధికారిక పోర్టల్ ద్వారా డీయాక్టివేట్ చేయించాలి. అలాగే ఇన్కమ్ టాక్స్ రిటర్న్స్ పూర్తయ్యాక పాన్ కార్డును కూడా సరెండర్ (PAN Surrender) చేయాలి.
మరణించిన వారి ఈ-మెయిల్ అకౌంట్లు, గూగుల్ పే, ఫోన్‌పే వంటి యూపీఐ ఖాతాలు, సోషల్ మీడియా అకౌంట్లు (Social Media Accounts) కొద్ది రోజుల తర్వాత శాశ్వతంగా తొలగించాలి. ఆ ఫోన్ నంబర్‌కు వచ్చే ఓటీపీల విషయంలో కుటుంబ సభ్యులు చాలా జాగ్రత్తగా ఉండాలి. గుర్తుతెలియని వ్యక్తులకు ఎలాంటి వ్యక్తిగత, బ్యాంకు వివరాలు చెప్పకూడదు. అన్ని ఆర్థిక, గుర్తింపు కార్డుల రికార్డులను భద్రంగా క్లోజ్ చేసినప్పుడే కుటుంబానికి ఎలాంటి భవిష్యత్ ఇబ్బందులు లేకుండా ఉంటుంది.
About the Author
