హైదరాబాద్ః దేశీయ స్టాక్ మార్కెట్ చరిత్రలో సరికొత్త అధ్యాయానికి తెరలేవనుంది. దేశంలోనే అతిపెద్ద స్టాక్ మార్కెట్ ప్లాట్ఫామ్ అయిన నేషనల్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్ (National Stock Exchange – NSE) త్వరలో ఐపీఓకు వచ్చి, మార్కెట్లో లిస్ట్ కాబోతున్న సంగతి తెలిసిందే. అయితే, ఎన్ఎస్ఈ షేర్లు మరో ఎక్స్ఛేంజ్ అయిన బాంబే స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్ (Bombay Stock Exchange – BSE)లో లిస్ట్ అయిన తర్వాత, వాటిని తన సొంత ట్రేడింగ్ టెర్మినల్స్పై కూడా క్రయవిక్రయాలు జరిపేలా అందుబాటులోకి తీసుకురావాలని ఎన్ఎస్ఈ యోచిస్తోంది. దీనికి మార్కెట్ నియంత్రణ సంస్థ సెబీ (Securities and Exchange Board of India – SEBI) నుంచి ఎలాంటి ప్రత్యేక ముందస్తు అనుమతులు అవసరం లేదని పరిశ్రమ వర్గాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. ఈ సరికొత్త పరిణామం మార్కెట్లో తీవ్ర ఆసక్తిని రేకెత్తిస్తోంది.
ఎక్స్ఛేంజీలు తమ సొంత ప్లాట్ఫామ్పై ఎందుకు లిస్ట్ కాలేవు?
భారత మార్కెట్ నిబంధనల ప్రకారం, ఎలాంటి కాన్ఫ్లిక్ట్ ఆఫ్ ఇంట్రెస్ట్ (Conflict of Interest – ప్రయోజనాల ఘర్షణ) తలెత్తకుండా ఉండేందుకు ఏ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్ కూడా తన సొంత ప్లాట్ఫామ్పై ప్రత్యక్షంగా లిస్ట్ (Direct Self-Listing) కావడానికి వీల్లేదు. ఎందుకంటే లిస్టెడ్ కంపెనీల ఆర్థిక లావాదేవీలు, నిబంధనల ఉల్లంఘనలను పర్యవేక్షించే అధికారం ఎక్స్ఛేంజ్ వద్దే ఉంటుంది. తనను తానూ నిష్పక్షపాతంగా పర్యవేక్షించుకోవడం సాధ్యం కాదు కాబట్టి, ఎన్ఎస్ఈ తప్పనిసరిగా ప్రత్యర్థి ఎక్స్ఛేంజ్ అయిన బీఎస్ఈలో ప్రాథమిక లిస్టింగ్ (Primary Listing) చేసుకోవాల్సి ఉంటుంది. గతంలో బీఎస్ఈ లిస్ట్ అయినప్పుడు కూడా అది నేషనల్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్ వేదికగానే లిస్టింగ్ ప్రక్రియను పూర్తి చేసుకుంది.
‘పర్మిటెడ్ టు ట్రేడ్’ అంటే ఏమిటి?
సాధారణంగా ఒక కంపెనీ షేర్లు మార్కెట్లో ట్రేడ్ అవ్వడానికి రెండు మార్గాలు ఉంటాయి:
అధికారిక లిస్టింగ్ (Official Listing): కంపెనీ ప్రాథమికంగా ఏదైనా ఒక ఎక్స్ఛేంజ్ను ఎంచుకుని, అక్కడ దరఖాస్తు చేసుకుని లిస్ట్ అవుతుంది. కంపెనీ తన త్రైమాసిక ఫలితాలు (Quarterly Financial Results), బోర్డు సమావేశాల నిర్ణయాలు, డైరెక్టర్ల వివరాలు, గవర్నెన్స్ నిబంధనలు (Compliance Obligations) అన్నీ ఆ ఎక్స్ఛేంజ్కే సమర్పించాల్సి ఉంటుంది.
ట్రేడింగ్కు అనుమతించడం (Permitted to Trade): ఒక గుర్తింపు పొందిన ఎక్స్ఛేంజ్లో అధికారికంగా లిస్ట్ అయిన ఏ కంపెనీ షేర్లనైనా, ఇతర ఎక్స్ఛేంజీలు తమ ప్లాట్ఫామ్పై ట్రేడింగ్ చేసుకోవడానికి అనుమతించవచ్చు. దీనినే ‘పర్మిటెడ్ టు ట్రేడ్’ అంటారు. ఇక్కడ కంపెనీ రెండో ఎక్స్ఛేంజ్లో లిస్ట్ అయినట్లు పరిగణించరు. కేవలం ఆ షేర్లను కొనుగోలు చేయడానికి, అమ్మడానికి మాత్రమే వేదికను కల్పిస్తారు.
ఎన్ఎస్ఈ తన షేర్లను బీఎస్ఈలో లిస్ట్ చేసిన తర్వాత, ఈ పర్మిటెడ్ టు ట్రేడ్ నిబంధనను ఉపయోగించుకుని సొంత ప్లాట్ఫామ్పై ట్రేడింగ్ సదుపాయాన్ని ప్రారంభించనుంది. ఇందుకు మార్కెట్లలో ఇప్పటికే ఉన్న నిబంధనలే వర్తిస్తాయి కాబట్టి సెబీ నుంచి ప్రత్యేక అనుమతి అవసరం ఉండదు.
లిస్టింగ్కు, పర్మిటెడ్ టు ట్రేడింగ్కు గల ముఖ్య వ్యత్యాసాలు
నియంత్రణ మరియు పర్యవేక్షణ: ప్రాథమిక లిస్టింగ్ అయిన చోట కంపెనీపై ఎక్స్ఛేంజ్ పర్యవేక్షణ, కఠినమైన కాంప్లయన్స్ నియమాలు ఉంటాయి. కానీ పర్మిటెడ్ టు ట్రేడ్ విభాగంలో ట్రేడయ్యే కంపెనీకి ఆ రెండో ఎక్స్ఛేంజ్కు ఎలాంటి సమాచారం ఇవ్వాల్సిన లేదా రిపోర్ట్ చేయాల్సిన బాధ్యత ఉండదు.
ఫీజుల చెల్లింపు: ఒక ఎక్స్ఛేంజ్లో అధికారికంగా నమోదైనప్పుడు కంపెనీ ప్రతీ ఏటా వార్షిక లిస్టింగ్ ఫీజులను చెల్లించాలి. అదే పర్మిటెడ్ టు ట్రేడ్ కింద షేర్లను అనుమతించే ఎక్స్ఛేంజ్కు కంపెనీ ఎలాంటి అదనపు రుసుములు చెల్లించాల్సిన అవసరం లేదు.
లావాదేవీల నిర్వహణ: ప్రాథమిక లిస్టింగ్లో కంపెనీ నేరుగా ఎక్స్ఛేంజ్తో ఒప్పందం కుదుర్చుకుని ఆర్డర్ బుక్ నడుపుతుంది. పర్మిటెడ్ టు ట్రేడ్లో మాత్రం మార్కెట్ లిక్విడిటీ, ఇన్వెస్టర్ల ప్రయోజనాల దృష్ట్యా ఎక్స్ఛేంజ్ స్వతంత్రంగా ట్రేడింగ్ సదుపాయాన్ని కల్పిస్తుంది.
సామాన్య ఇన్వెస్టర్లకు కలిగే ప్రయోజనాలు ఏమిటి?
ఈ నిర్ణయం వల్ల రిటైల్ ఇన్వెస్టర్లు, ట్రేడర్లకు పలు ప్రత్యక్ష ప్రయోజనాలు చేకూరనున్నాయి:
మెరుగైన లిక్విడిటీ (Enhanced Liquidity): దేశంలో అత్యధిక రోజువారీ లావాదేవీలు జరిగేది ఎన్ఎస్ఈ ప్లాట్ఫామ్పైనే. ఎన్ఎస్ఈ షేర్లు ఇక్కడే అందుబాటులోకి రావడం వల్ల భారీ స్థాయిలో కొనుగోలుదారులు, అమ్మకందారులు లభిస్తారు.
ధర నిర్ణయంలో పారదర్శకత (Better Price Discovery): ఒకే షేరు రెండు ప్లాట్ఫామ్లలో ట్రేడ్ కావడం వల్ల ధరల వ్యత్యాసం తగ్గి, సరైన మార్కెట్ విలువ ప్రతిబింబిస్తుంది.
ఆర్బిట్రాజ్ అవకాశాలు (Arbitrage Opportunities): రెండు ఎక్స్ఛేంజీల మధ్య స్వల్ప ధరల తేడాలు ఉన్నప్పుడు లాభాలు ఆర్జించే ఆర్బిట్రాజ్ ట్రేడర్లకు ఇది ఉపకరిస్తుంది.
సులభతరమైన ట్రేడింగ్ (Trading Flexibility): ఇన్వెస్టర్లు తాము రోజూ ఉపయోగించే ఎన్ఎస్ఈ ట్రేడింగ్ ఖాతా ద్వారానే నేరుగా ఎన్ఎస్ఈ షేర్లను కూడా కొనుగోలు చేసుకోవచ్చు.
బీఎస్ఈ షేర్లపై ఈ పరిణామం ప్రభావం ఎందుకు పడింది?
ఎన్ఎస్ఈ షేర్లు కేవలం బీఎస్ఈలోనే ట్రేడ్ అవుతాయనుకుంటే, దానికి సంబంధించిన మొత్తం ట్రేడింగ్ వాల్యూమ్స్, బ్రోకరేజ్ రుసుములు, ట్రాన్సాక్షన్ ఛార్జీలు పూర్తిగా బీఎస్ఈకే దక్కేవి. ఇది బీఎస్ఈకి భారీ ఆదాయ వనరుగా మారేది. కానీ ఎన్ఎస్ఈ కూడా తన సొంత ప్లాట్ఫామ్పై ట్రేడింగ్ అనుమతిస్తే, సింహభాగం వాల్యూమ్స్ ఎన్ఎస్ఈకే మళ్లే అవకాశం ఉంటుంది. ఈ ఆదాయ నష్టాన్ని అంచనా వేసిన మదుపరులు ప్రాఫిట్ బుకింగ్కు మొగ్గు చూపడంతో, గురువారం ట్రేడింగ్ ముగిసే సమయానికి బీఎస్ఈ షేరు ధర దాదాపు 1.82 శాతం క్షీణించి రూ.3,291 వద్ద స్థిరపడింది.
ఎన్ఎస్ఈ లిస్టింగ్ ప్రక్రియ కొలిక్కి వస్తున్న తరుణంలో, ‘పర్మిటెడ్ టు ట్రేడ్’ విధానం ద్వారా రెండు ప్రధాన ఎక్స్ఛేంజీలలోనూ ఒకేసారి ట్రేడింగ్ అందుబాటులోకి రావడం దేశీయ స్టాక్ మార్కెట్ వ్యవస్థను మరింత పటిష్టం చేస్తుందని మార్కెట్ నిపుణులు అంచనా వేస్తున్నారు.
About the Author
