ఒకప్పుడు పొగాకు, సిగరెట్ల వ్యాపారంతో ప్రారంభమైన సంస్థ.. నేడు ఆహార పదార్థాల నుంచి హోటళ్ల వరకు, పేపర్‌ బోర్డుల నుంచి వ్యక్తిగత సంరక్షణ ఉత్పత్తుల వరకు విస్తరించింది. స్టేషనరీ, దుస్తులు, అగరబత్తులు, వ్యవసాయ వ్యాపారం, సమాచార సాంకేతిక రంగాల్లోనూ తనదైన ముద్ర వేసింది. ఇదే ఐటీసీ (ITC). శతాబ్దానికి పైగా చరిత్ర కలిగిన ఈ సంస్థ భారత కార్పొరేట్‌ రంగంలో విభిన్న వ్యాపారాల సమ్మేళనంగా ఎదిగింది. ఒక రంగంపై ఆధారపడకుండా కాలానుగుణంగా కొత్త వ్యాపారాల్లోకి అడుగుపెడుతూ తన ప్రస్థానాన్ని కొనసాగించింది. ఐటీసీ (ITC)ప్రస్థానం 1910 ఆగస్టు 24న ప్రారంభమైంది. అప్పట్లో ‘ఇంపీరియల్‌ టొబాకో కంపెనీ ఆఫ్‌ ఇండియా లిమిటెడ్‌’ పేరుతో సంస్థ ఏర్పాటైంది. కలకత్తా (ప్రస్తుత కోల్‌కతా)లోని రాధా బజారు లేన్‌లో లీజుకు తీసుకున్న కార్యాలయం నుంచి కార్యకలాపాలు మొదలయ్యాయి. ప్రారంభ దశలో ప్రధానంగా సిగరెట్లు, ఆకు పొగాకు వ్యాపారంపైనే దృష్టి ఉండేది. 1926లో సంస్థ తన కార్యకలాపాలను మరింత విస్తరించేందుకు కోల్‌కతాలో పెద్ద స్థలాన్ని కొనుగోలు చేసింది. ఆ తర్వాత సంస్థ క్రమంగా తన వ్యాపార పరిధిని పెంచుకుంటూ వచ్చింది. ప్రస్తుతం సంస్థకు సంబంధించిన చారిత్రక భవనాల్లో ‘వర్జీనియా హౌస్‌’ ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందింది. 1970లో కంపెనీ పేరు ‘ఇండియా టొబాకో కంపెనీ లిమిటెడ్‌’గా మారింది. అనంతరం ‘ఐటీసీ లిమిటెడ్‌’గా పేరు స్థిరపడింది. ఈ పేరు మార్పుతో పాటు సంస్థ వ్యాపార స్వరూపంలోనూ భారీ మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి. సిగరెట్ల వ్యాపారాన్ని ప్రధాన ఆధారంగా కొనసాగిస్తూనే ఇతర రంగాల్లోకి విస్తరించడం ప్రారంభించింది.
ప్యాకేజింగ్‌తో మరో అడుగు.. Packaging & Printing
సిగరెట్‌ వ్యాపారానికి అవసరమైన ప్యాకేజింగ్‌ (ITC)సామగ్రిని స్వయంగా తయారు చేసుకునే ఉద్దేశంతో ఐటీసీ 1925లో ప్యాకేజింగ్‌, ప్రింటింగ్‌ వ్యాపారంలోకి అడుగుపెట్టింది. ఇది సంస్థ వ్యాపారంలో ‘బ్యాక్‌వర్డ్‌ ఇంటిగ్రేషన్‌’కు ఒక ఉదాహరణగా నిలిచింది. కాలక్రమంలో ఈ విభాగం సిగరెట్‌ ప్యాకేజింగ్‌కే పరిమితం కాకుండా వివిధ పరిశ్రమలకు అవసరమైన అధునాతన ప్యాకేజింగ్‌ పరిష్కారాలను అందించే స్థాయికి ఎదిగింది.
హోటళ్ల రంగంలోకి.. Entry into Hospitality
సంస్థ వ్యాపార విస్తరణలో మరో కీలక మలుపు 1975లో వచ్చింది. చెన్నైలోని(ITC) ఒక హోటల్‌ను కొనుగోలు చేయడం ద్వారా ఐటీసీ హాస్పిటాలిటీ రంగంలోకి ప్రవేశించింది. అనంతరం ‘ఐటీసీ హోటల్స్‌’, ‘వెల్‌కమ్‌ హోటల్స్‌’, ‘ఫార్చూన్‌ హోటల్స్‌’, ‘వెల్‌కమ్‌ హెరిటేజ్‌’ వంటి బ్రాండ్ల ద్వారా హోటళ్ల వ్యాపారాన్ని విస్తరించింది. హోటళ్ల రంగంలోకి రావడం వెనుక పర్యాటక రంగానికి మద్దతు, విదేశీ మారకద్రవ్య ఆదాయం, మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి, ఉపాధి అవకాశాల కల్పన వంటి లక్ష్యాలున్నాయని సంస్థ తన చరిత్రలో పేర్కొంది. భారతదేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల్లో హోటళ్లను ఏర్పాటు చేస్తూ ఈ వ్యాపారాన్ని ప్రత్యేక విభాగంగా అభివృద్ధి చేసింది.
పేపర్‌ బోర్డులతో మరో విస్తరణ.. Paperboards & Specialty Papers
1979లో భద్రాచలం పేపర్‌ బోర్డ్స్‌ లిమిటెడ్‌ను ప్రోత్సహించడం ద్వారా ఐటీసీ (ITC)పేపర్‌ బోర్డుల రంగంలోకి ప్రవేశించింది. ఈ విభాగం తరువాత సంస్థలో విలీనమైంది. ప్యాకేజింగ్‌, ప్రింటింగ్‌, పేపర్‌ బోర్డుల వ్యాపారాలు పరస్పరం అనుసంధానమై ఉండటంతో సంస్థకు ఈ విభాగం వ్యూహాత్మకంగా ప్రాధాన్యం పొందింది. పేపర్‌ ఉత్పత్తులతో పాటు విద్య, పర్యావరణ పరిరక్షణ, గ్రామీణాభివృద్ధి వంటి అంశాల్లోనూ సంస్థ వివిధ కార్యక్రమాలను చేపట్టింది. ప్రత్యేక పేపర్లు, ప్యాకేజింగ్‌ రంగాల్లో సామర్థ్యాన్ని పెంచుకుంటూ వచ్చింది.
వ్యవసాయం నుంచి ఎగుమతుల వరకు.. Agriculture & Exports
1990 దశకంలో ఐటీసీ(ITC) వ్యవసాయ వ్యాపారంపై దృష్టి పెట్టింది. రైతుల నుంచి వ్యవసాయ ఉత్పత్తులను సేకరించి దేశీయ, అంతర్జాతీయ మార్కెట్లకు అందించే వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేసింది. వ్యవసాయ సరుకుల ఎగుమతుల్లోనూ సంస్థ కీలక పాత్ర పోషించే స్థాయికి చేరింది. రైతులతో ప్రత్యక్ష సంబంధాలు, వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల సేకరణ, మార్కెటింగ్‌, ఎగుమతులు వంటి అంశాలను ఒకే వ్యవస్థలోకి తీసుకురావడం ద్వారా ఈ విభాగాన్ని విస్తరించింది. గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థతో సంస్థకు ఉన్న సంబంధం ఈ దశలో మరింత బలపడింది.
దుస్తులు.. ఐటీ రంగాల్లోకి.. Lifestyle & Information Technology
కొత్త వ్యాపార రంగాల్లోకి ప్రవేశించే క్రమంలో ఐటీసీ(ITC) దుస్తులు, లైఫ్‌స్టైల్‌ రంగాలపైనా దృష్టి పెట్టింది. ‘విల్స్‌’ బ్రాండ్‌ ద్వారా లైఫ్‌స్టైల్‌ రిటైలింగ్‌లో అడుగుపెట్టింది. అనంతరం ‘విల్స్‌ లైఫ్‌స్టైల్‌’ బ్రాండ్‌ ద్వారా ఫ్యాషన్‌ రంగంలో తన ఉనికిని విస్తరించింది. అదే సమయంలో సమాచార సాంకేతిక రంగంలోనూ సంస్థ అడుగు పెట్టింది. 2000లో తన ఐటీ వ్యాపారాన్ని అనుబంధ సంస్థగా ఏర్పాటు చేసి ‘ఐటీసీ ఇన్ఫోటెక్‌’ ద్వారా సాంకేతిక సేవల రంగంలో కార్యకలాపాలను విస్తరించింది.
క్లాస్‌మేట్‌తో విద్యార్థుల చేరువ.. Education & Stationery
2002లో ‘పేపర్‌క్రాఫ్ట్‌’ బ్రాండ్‌తో ప్రీమియం నోట్‌బుక్‌ల మార్కెట్లోకి ప్రవేశించిన ఐటీసీ(ITC).. 2003లో ‘క్లాస్‌మేట్‌’ బ్రాండ్‌ను ప్రారంభించింది. నోట్‌బుక్‌లతో మొదలైన ఈ ప్రయాణం తరువాత ప్రాక్టికల్‌ బుక్స్, డ్రాయింగ్‌ బుక్స్, పెన్నులు, పెన్సిళ్లు, జామెట్రీ బాక్సులు వంటి స్టేషనరీ ఉత్పత్తులకు విస్తరించింది. ‘క్లాస్‌మేట్‌’ బ్రాండ్‌ ద్వారా విద్యార్థుల మార్కెట్లో బలమైన స్థానం సంపాదించేందుకు సంస్థ ప్రయత్నించింది. ఈ విభాగం ఐటీసీని కేవలం సిగరెట్లు, పేపర్‌ ఉత్పత్తుల సంస్థగా కాకుండా రోజువారీ వినియోగ వస్తువుల కంపెనీగా మార్చడంలో కీలకమైంది.
ఆహార రంగంలో అసలు మలుపు.. Entry into Foods & FMCG
ఐటీసీ (ITC)వ్యాపార చరిత్రలో అత్యంత కీలకమైన మలుపుల్లో ఆహార, ఎఫ్‌ఎంసీజీ రంగాల్లోకి ప్రవేశం ఒకటి. 2001లో ‘కిచన్స్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా’ ద్వారా ప్యాకేజ్డ్‌ ఫుడ్‌ విభాగంలోకి అడుగుపెట్టింది. అనంతరం ‘ఆశీర్వాద్‌’, ‘సన్‌ఫీస్ట్‌’, ‘యిప్పీ!’, ‘క్యాండీమ్యాన్‌’, ‘మింట్‌-ఓ’ వంటి బ్రాండ్లు మార్కెట్లోకి వచ్చాయి. ఆశీర్వాద్‌ ద్వారా పిండి, ఆహార ఉత్పత్తుల విభాగంలోకి విస్తరించిన సంస్థ.. సన్‌ఫీస్ట్‌తో బిస్కెట్ల మార్కెట్లో అడుగుపెట్టింది. ‘యిప్పీ!’ ద్వారా ఇన్‌స్టంట్‌ నూడుల్స్‌ విభాగంలోకి ప్రవేశించింది. తదుపరి పానీయాలు, చాక్లెట్లు, కాఫీ, మసాలాలు, ప్యాకేజ్డ్‌ పాలు వంటి విభాగాల్లోనూ ఉత్పత్తులను తీసుకొచ్చింది. 2016లో ‘ఫాబెల్లే’ చాక్లెట్లతో ప్రీమియం చాక్లెట్‌ మార్కెట్లోకి అడుగుపెట్టింది. అదే ఏడాది ‘సన్‌బీన్‌’ ద్వారా గౌర్మెట్‌ కాఫీ విభాగంలోకి ప్రవేశించింది. 2017లో ‘ఆశీర్వాద్‌’ బ్రాండ్‌ పరిధిలో మసాలా ఉత్పత్తులను విస్తరించింది. 2018లో ‘ఆశీర్వాద్‌ స్వస్తి’ ద్వారా ప్యాకేజ్డ్‌ మిల్క్‌ మార్కెట్లోకి వచ్చింది. 2020లో సన్‌రైజ్‌ ఫుడ్స్‌ను కొనుగోలు చేయడం ద్వారా మసాలాల వ్యాపారాన్ని మరింత విస్తరించింది.
వ్యక్తిగత సంరక్షణ నుంచి గృహ వినియోగం వరకు.. Personal Care & Home Care
2005లో ఐటీసీ(ITC) వ్యక్తిగత సంరక్షణ ఉత్పత్తుల రంగంలోకి ప్రవేశించింది. ‘ఫియామా’, ‘వివెల్‌’ వంటి బ్రాండ్ల ద్వారా సబ్బులు, వ్యక్తిగత సంరక్షణ ఉత్పత్తుల విభాగంలో తన ఉనికిని పెంచుకుంది. 2013లో ‘ఎంగేజ్‌’ డియోడరెంట్లను మార్కెట్లోకి తీసుకొచ్చింది. తర్వాత ‘షవర్‌ టు షవర్‌’ బ్రాండ్‌ను కొనుగోలు చేయడం ద్వారా తన ఉత్పత్తుల పరిధిని విస్తరించింది. గృహ వినియోగ ఉత్పత్తుల విభాగంలోకి కూడా ప్రవేశించి ‘నిమైల్‌’ వంటి బ్రాండ్లను తన పోర్ట్‌ఫోలియోలో చేర్చుకుంది. ప్రీమియం చర్మ సంరక్షణ విభాగంలో ‘డెర్మాఫిక్‌’ ద్వారా అడుగుపెట్టింది. అనంతరం డిష్‌వాష్‌ ఉత్పత్తులను కూడా అందుబాటులోకి తీసుకొచ్చింది.
మంగళదీప్‌ నుంచి విస్తృత పోర్ట్‌ఫోలియో వరకు.. Incense & Consumer Products
2003లో అగరబత్తుల మార్కెట్లోకి ప్రవేశించిన ఐటీసీ(ITC) ‘మంగళదీప్‌’ను ప్రముఖ బ్రాండ్‌గా అభివృద్ధి చేసింది. ఈ రంగంలో కుటీర పరిశ్రమలతో భాగస్వామ్యానికి ప్రాధాన్యం ఇచ్చింది. సేఫ్టీ మ్యాచ్‌ల విభాగంలోనూ ‘ఐక్నైట్‌’, ‘మంగళదీప్‌’, ‘ఏఐఎం’ వంటి బ్రాండ్లను మార్కెట్లోకి తీసుకొచ్చింది. ఒకప్పుడు సిగరెట్లు, ఆకు పొగాకు వ్యాపారంపై ఆధారపడిన సంస్థ.. కాలక్రమంలో వినియోగదారుల రోజువారీ జీవితంలో ఉపయోగించే అనేక రకాల ఉత్పత్తులను అందించే స్థాయికి చేరుకుంది.
శతాబ్దం దాటిన ప్రయాణం.. A Century of Transformation
ఐటీసీ (ITC)చరిత్రను పరిశీలిస్తే ఒకే వ్యాపారంపై ఆధారపడకుండా కాలానుగుణంగా కొత్త రంగాల్లోకి ప్రవేశించిన సంస్థగా కనిపిస్తుంది. పొగాకు నుంచి ప్యాకేజింగ్‌, హోటల్స్‌, పేపర్‌ బోర్డులు, వ్యవసాయం, ఐటీ, దుస్తులు, స్టేషనరీ, ఆహారం, వ్యక్తిగత సంరక్షణ, గృహ వినియోగ ఉత్పత్తుల వరకు దాని వ్యాపార ప్రయాణం విస్తరించింది. శతాబ్దానికి పైగా సాగిన ఈ ప్రయాణంలో సంస్థ పేరు, వ్యాపార స్వరూపం అనేకసార్లు మారాయి. కానీ కొత్త అవకాశాలను గుర్తించి వాటికి అనుగుణంగా వ్యాపారాలను విస్తరించుకోవడం మాత్రం కొనసాగింది. అందుకే ఐటీసీ కథ కేవలం ఒక కంపెనీ చరిత్ర మాత్రమే కాదు.. భారత కార్పొరేట్‌ రంగంలో ఒక సంస్థ ఎలా కాలానుగుణంగా తనను తాను మార్చుకుంటూ ముందుకు సాగిందో చెప్పే దీర్ఘ ప్రయాణం.
About the Author
