హైద‌రాబాద్ః భారత ఆర్థిక సాంకేతిక రంగంలో (Fintech Industry) అగ్రగామిగా దూసుకుపోతున్న ప్రముఖ ఇన్వెస్ట్‌మెంట్ ప్లాట్‌ఫామ్ ‘గ్రో’ (Groww) యాజమాన్య సంస్థలో కీలక పరిణామం చోటుచేసుకుంది. దేశీయ స్టాక్ మార్కెట్లో ఇన్వెస్టర్ల దృష్టిని ఆకర్షిస్తూ భారీ బ్లాక్ డీల్ (Block Deal) నమోదైంది. గ్రో మాతృసంస్థ బిలియన్‌బ్రెయిన్స్‌ గ్యారేజ్‌ వెంచర్స్‌లో (Billionbrains Garage Ventures) కీలక వాటాదారులుగా ఉన్న అంతర్జాతీయ వెంచర్ క్యాపిటల్ సంస్థలు (Venture Capitalists) తమ వాటాలను భారీ ఎత్తున మార్కెట్లో విక్రయించాయి. దాదాపు రూ.2,457 కోట్ల విలువైన షేర్ల లావాదేవీలు ఒకేసారి జరగడం దలాల్ స్ట్రీట్ వర్గాల్లో తీవ్ర చర్చనీయాంశంగా మారింది.
ఏమిటీ భారీ డీల్? ఎవరా ఇన్వెస్టర్లు?
గ్రో పేరెంట్ సంస్థలో ప్రారంభం నుంచి పెట్టుబడులు పెట్టిన పీక్ ఎక్స్‌వీ పార్ట్నర్స్ (Peak XV Partners – పూర్వపు Sequoia Capital India), ప్రముఖ గ్లోబల్ స్టార్టప్ యాక్సిలరేటర్ వై కాంబినేటర్ (Y Combinator), ప్రపంచ ప్రఖ్యాత బ్యాంకింగ్ దిగ్గజం గోల్డ్‌మన్‌ శాక్స్ (Goldman Sachs) కలిసి ఈ విక్రయాన్ని చేపట్టాయి.
ఈ మూడు బడా ఇన్వెస్ట్‌మెంట్ ఫండ్‌లు సంస్థలోని సుమారు 1.84 శాతం వాటాకు సమానమైన 11.52 కోట్లకు పైగా షేర్లను విక్రయించాయి (Stake Sale). ఈ భారీ బ్లాక్ డీల్ మొత్తం విలువ దాదాపు రూ.2,456.87 కోట్లుగా నమోదైంది. స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజీలలో నమోదైన వివరాల ప్రకారం ఒక్కో షేరును రూ.211.09 నుండి రూ.215.20 శ్రేణిలో (Price Band) విక్రయించినట్లు స్పష్టమైంది.
స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజీలలో వాటాల లావాదేవీలు
ఈ వాటాల ఉపసంహరణ ప్రక్రియ నేషనల్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్ (NSE), బాంబే స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్ (BSE) రెండింటిలోనూ విభజించి సాగింది.
పీక్ ఎక్స్‌వీ పార్ట్నర్స్: తన అనుబంధ విభాగమైన ‘పీక్ ఎక్స్‌వీ పార్ట్నర్స్ ఇన్వెస్ట్‌మెంట్స్‌ వీఐ-1’ (Peak XV Partners Investments VI-1) ద్వారా ఎన్‌ఎస్‌ఈలో సుమారు 6 కోట్లకు పైగా షేర్లను విక్రయించింది.
వై కాంబినేటర్: తన అనుబంధ విభాగం ‘వైసీ హోల్డింగ్స్‌’ (YC Holdings) ద్వారా బీఎస్‌ఈ వేదికగా 5.5 కోట్ల షేర్లను ట్రేడింగ్ రూపంలో తెగనమ్మింది.
గోల్డ్‌మన్‌ శాక్స్: ఈ సంస్థ నేరుగా 4,380 షేర్లను విక్రయించినట్లు అధికారిక రికార్డులు వెల్లడించాయి.
ఈ పరిణామంలో అత్యంత ఆసక్తికరమైన అంశం మరొకటి ఉంది. ఒకవైపు స్వల్ప షేర్లను విక్రయించిన గోల్డ్‌మన్‌ శాక్స్ సంస్థ, అదే సమయంలో రూ.764 కోట్లకు పైగా మార్కెట్ విలువ కలిగిన 3.55 కోట్ల గ్రో షేర్లను తిరిగి కొనుగోలు (Buyback / Secondary Purchase) చేసి అందరినీ ఆశ్చర్యపరిచింది. అంటే, మార్కెట్ ధరల్లో లభించిన అవకాశాన్ని వినియోగించుకుని ఆ సంస్థ తన స్థానాన్ని మరింత పటిష్టం చేసుకుంది. అయితే మిగిలిన షేర్లను దేశీయ మ్యూచువల్ ఫండ్స్ (Domestic Mutual Funds) కొనుగోలు చేశాయా లేదా విదేశీ సంస్థాగత ఇన్వెస్టర్లు (Foreign Institutional Investors) దక్కించుకున్నారా అనే తుది వివరాలు ఇంకా బహిర్గతం కావాల్సి ఉంది.
ఆగస్టులోనే మొదలైన విక్రయాల జోరు
గ్రో సంస్థలో భారీ వాటాల విక్రయం జరగడం ఇటీవలి కాలంలో ఇదే మొదటిసారి కాదు. గత ఆగస్టు నెలలో కూడా వై కాంబినేటర్ సంస్థ గ్రోలో తనకున్న దాదాపు 1.2 శాతం వాటాను రూ.1,435 కోట్లకు మార్కెట్లో విజయవంతంగా విక్రయించి నిధులు సమీకరించుకుంది. ఆ డీల్ జరిగిన కొద్ది నెలల వ్యవధిలోనే మళ్లీ ఇప్పుడు మరో విడతగా భారీ బ్లాక్ డీల్ జరగడం భారత ఫిన్‌టెక్ రంగంలో దీర్ఘకాలిక పెట్టుబడిదారుల లాభాల స్వీకరణ ధోరణిని (Profit Booking) స్పష్టం చేస్తోంది.
స్టార్టప్ ఎకోసిస్టమ్‌లో బ్లాక్ డీల్స్ ఎందుకు జరుగుతాయి?
సాధారణంగా ఏదైనా ఒక స్టార్టప్ కంపెనీ ప్రారంభ దశలో ఉన్నప్పుడు సీడ్ ఫండింగ్ (Seed Funding), వెంచర్ ఫండింగ్ ద్వారా పెట్టుబడులు పెట్టే గ్లోబల్ సంస్థలు, ఆ కంపెనీ బాగా ఎదిగి విస్తరించిన తర్వాత మంచి లాభాలతో కొంత వాటాను ఉపసంహరించుకోవడం సహజమైన ఆర్థిక సూత్రం (Secondary Share Sale).
తొలినాళ్లలో తక్కువ వ్యయంతో పెట్టిన పెట్టుబడులపై భారీ లాభాలను నమోదు చేసుకోవడానికి (Returns on Investment) వెంచర్ క్యాపిటలిస్టులు మార్కెట్ అవకాశాలను వాడుకుంటారు.
సంస్థ మూలధన నిర్మాణం సమతుల్యంగా ఉండటానికి, కొత్తగా ప్రవేశించే సంస్థాగత ఇన్వెస్టర్లకు (Institutional Investors) దారి కల్పించడానికి ఇలాంటి పెద్ద లావాదేవీలు తోడ్పడతాయి.
ఈ తరహా వాటాల అమ్మకం కంపెనీ వ్యాపార క్షీణతకు సంకేతం కాదు. తొలినాళ్ల రిస్క్ ఇన్వెస్టర్లు తమ పెట్టుబడుల నుంచి వైదొలుగుతూ (Partial Exit), మార్కెట్ ఆధారిత సంస్థాగత ఇన్వెస్టర్లకు షేర్లను బదిలీ చేసే నిరంతర ఆర్థిక ప్రక్రియ ఇది.
భారత రిటైల్ మార్కెట్లో గ్రో సాధించిన ప్రగతి
భారతదేశంలో డిజిటల్ ఆర్థిక విప్లవం వేగవంతమైన తర్వాత చిన్న పట్టణాలు, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో సైతం డీమ్యాట్ ఖాతాల (Demat Accounts) సంఖ్య అనూహ్యంగా పెరిగింది. ఇందులో గ్రో ప్లాట్‌ఫామ్ పోషించిన పాత్ర అత్యంత విశేషమైనది.
సాధారణ మొబైల్ వినియోగదారుడికి సైతం సులభంగా అర్థమయ్యే యూజర్ ఇంటర్‌ఫేస్ (Clean UI), జీరో ఖాతా నిర్వహణ వ్యయాలు, యాప్ ద్వారానే డైరెక్ట్ మ్యూచువల్ ఫండ్స్ (Direct Mutual Funds), స్టాక్స్, ఐపీవోలలో (IPO Application) పెట్టుబడి పెట్టే వెసులుబాటు ఉండటం వల్ల కోట్లాది మంది యువత, కొత్త ఇన్వెస్టర్లు గ్రో వైపు మొగ్గు చూపారు. వినియోగదారుల సంఖ్య పరంగా దేశంలోనే అగ్రగామి బ్రోకింగ్ సంస్థలలో ఒకటిగా నిలిచిన గ్రో, తన పరిధిని విస్తరిస్తూ ఇటీవల రుణాలు (Personal Loans), బీమా (Insurance), పేమెంట్స్ (UPI Payments) సేవల్లోకి కూడా అడుగుపెట్టింది.
రిటైల్ ఇన్వెస్టర్లు ఆందోళన చెందాల్సిన అవసరముందా?
మార్కెట్లో ఇలాంటి బడా డీల్స్ జరిగినప్పుడు సాధారణ రిటైల్ మదుపరులలో రకరకాల సందేహాలు తలెత్తుతుంటాయి. ప్రమోటర్లు లేదా ప్రారంభ పెట్టుబడిదారులు షేర్లు అమ్ముతున్నారంటే సంస్థ భవిష్యత్తుపై ఏవైనా సందేహాలు ఉన్నాయా అనే అనుమానం రావడం సహజం.
అయితే మార్కెట్ నిపుణుల (Market Analysts) విశ్లేషణ ప్రకారం ఇది పూర్తిగా సాధారణ వాటాల పునర్వ్యవస్థీకరణ ప్రక్రియ మాత్రమే. పీక్ ఎక్స్‌వీ, వై కాంబినేటర్ వంటి సంస్థలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక విజయవంతమైన యూనికార్న్ సంస్థలలో (Unicorn Startups) ఏళ్ల తరబడి పెట్టుబడులు కొనసాగించి, తగిన సమయం చూసి కొంత భాగం లాభాలను నగదు రూపంలోకి మార్చుకుంటాయి. గోల్డ్‌మన్‌ శాక్స్ వంటి అంతర్జాతీయ ఫైనాన్షియల్ సంస్థ తిరిగి రూ.764 కోట్ల షేర్లను తక్షణమే చేజిక్కించుకోవడం సంస్థ భవిష్యత్ పనితీరుపై మార్కెట్ వర్గాలకు ఉన్న బలమైన విశ్వాసానికి స్పష్టమైన నిదర్శనంగా చూడవచ్చు.
భారత డిజిటల్ ఇన్వెస్ట్‌మెంట్ రంగంలో విస్తరిస్తున్న అవకాశాలు, రోజురోజుకూ పెరుగుతున్న రిటైల్ భాగస్వామ్యం దృష్ట్యా గ్రో వంటి అగ్రగామి ఫిన్‌టెక్ సంస్థల్లో ఇలాంటి భారీ మూలధన ప్రవాహాలు (Capital Inflows) మార్కెట్ పరిపక్వతను తెలియజేస్తున్నాయి. రానున్న రోజుల్లో దేశీయ స్టాక్ మార్కెట్లలో మరిన్ని ఇలాంటి లావాదేవీలు జరిగే అవకాశాలు ఉన్నాయని ఆర్థిక నిపుణులు అంచనా వేస్తున్నారు.
About the Author
