స్టాక్ మార్కెట్లో తరచూ వినిపించే పదాలు.. ఫ్యూచర్స్, ఆప్షన్స్ (Futures and Options) . ‘ఫ్యూచర్స్లో భారీ లాభం వచ్చింది’, ‘ఆప్షన్స్లో డబ్బులు పోయాయి’ అంటూ చాలామంది చెబుతుంటారు. అయితే అసలు ఫ్యూచర్స్ అంటే ఏమిటి? ఆప్షన్స్ ఎలా పనిచేస్తాయి? వీటిలో షేర్లను ఎలా కొనుగోలు చేస్తారు? సాధారణ ఈక్విటీ ట్రేడింగ్కు వీటికి ఉన్న తేడా ఏమిటి? అనే విషయాలపై చాలామందికి స్పష్టత ఉండదు. వాస్తవానికి ఫ్యూచర్స్, ఆప్షన్స్ రెండూ డెరివేటివ్స్ మార్కెట్కు చెందిన సాధనాలు. వీటి విలువ ఒక షేరు, సూచీ లేదా ఇతర ఆస్తి ధరపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
భవిష్యత్ ధరపై ఒప్పందమే ఫ్యూచర్.. What Is a Futures Contract?
ఫ్యూచర్ అంటే(Futures and Options) భవిష్యత్తులో ఒక నిర్దిష్ట ధరకు ఒక ఆస్తిని కొనుగోలు చేయడం లేదా విక్రయించడం కోసం చేసుకునే ఒప్పందం. స్టాక్ మార్కెట్లో ఫ్యూచర్స్ కాంట్రాక్టుల ద్వారా షేర్లు లేదా సూచీల భవిష్యత్ ధరలపై ట్రేడింగ్ జరుగుతుంది. ఇక్కడ సాధారణంగా షేర్లను ఒక్కొక్కటిగా కొనుగోలు చేయరు. నిర్ణయించిన లాట్ సైజు ప్రకారం కాంట్రాక్ట్ను కొనుగోలు చేయాలి లేదా విక్రయించాలి. దీన్ని ఓ సాధారణ ఉదాహరణతో అర్థం చేసుకోవచ్చు. ఒక రైతు పంట పండిస్తున్నాడనుకుందాం. ప్రస్తుతం ఆ పంట ధర కిలో రూ.80 ఉంది. రాబోయే రోజుల్లో మార్కెట్లో పంట సరఫరా పెరిగితే ధర కిలోకు రూ.60కు పడిపోవచ్చని రైతు భావిస్తున్నాడు. మరోవైపు ఓ వ్యాపారి మాత్రం డిమాండ్ పెరగడంతో భవిష్యత్తులో అదే పంట ధర కిలోకు రూ.100కు చేరవచ్చని అనుకుంటున్నాడు. ఈ పరిస్థితిలో రైతు, వ్యాపారి మధ్య ఒప్పందం కుదిరిందనుకుందాం. పంట చేతికి వచ్చినప్పుడు మార్కెట్ ధర ఎలా ఉన్నా కిలో రూ.80 చొప్పున కొనుగోలు చేయడానికి వ్యాపారి అంగీకరిస్తాడు. రైతు కూడా అదే ధరకు విక్రయించేందుకు ఒప్పుకుంటాడు. అంటే భవిష్యత్తులో ధర పెరిగినా, తగ్గినా ఒప్పందంలో నిర్ణయించిన ధర ప్రకారం లావాదేవీ జరుగుతుంది. ఉదాహరణకు 1000 కిలోల పంటను కిలో రూ.80 చొప్పున విక్రయించే ఒప్పందం కుదిరింది. పంట అమ్మే సమయానికి మార్కెట్ ధర రూ.100కు పెరిగితే రైతు మార్కెట్ ధరతో పోలిస్తే తక్కువకు విక్రయించినట్టవుతుంది. వ్యాపారికి మాత్రం ప్రయోజనం ఉంటుంది. అదే ధర రూ.60కు పడిపోతే రైతుకు ఒప్పందం ద్వారా రక్షణ లభిస్తుంది. వ్యాపారి మాత్రం మార్కెట్ ధర కంటే ఎక్కువ చెల్లించాల్సి వస్తుంది. ఇదే సూత్రం స్టాక్ మార్కెట్లోని ఫ్యూచర్స్ కాంట్రాక్టులకూ వర్తిస్తుంది. అయితే మార్కెట్లో ఇవి ప్రామాణిక నిబంధనలతో, ఎక్స్ఛేంజీల ద్వారా ట్రేడవుతాయి.
లాట్ సైజ్ ఎందుకు ముఖ్యం? What Is a Lot Size?
ఫ్యూచర్స్ ట్రేడింగ్లో(Futures and Options) అత్యంత ముఖ్యమైన విషయం లాట్ సైజ్. ఈక్విటీ మార్కెట్లో ఒక షేరును కూడా కొనుగోలు చేయవచ్చు. కానీ ఫ్యూచర్స్లో మాత్రం నిర్ణయించిన లాట్ సైజు ప్రకారం కాంట్రాక్ట్ తీసుకోవాలి. ఉదాహరణకు ఒక షేరు ఫ్యూచర్ కాంట్రాక్ట్లో 500 షేర్లు ఉండవచ్చు. మరో కంపెనీకి 100, 250 లేదా వేరే సంఖ్య ఉండొచ్చు. కాబట్టి ప్రతి స్టాక్కు లాట్ సైజ్ ఒకేలా ఉండదు. ఒక షేరు ధర రూ.500గా, లాట్ సైజ్ 500గా ఉందనుకుందాం. మొత్తం కాంట్రాక్ట్ విలువ రూ.2.50 లక్షలు అవుతుంది. అయితే ఫ్యూచర్స్లో సాధారణంగా మొత్తం కాంట్రాక్ట్ విలువను ముందుగానే చెల్లించాల్సిన అవసరం ఉండదు. మార్జిన్ రూపంలో కొంత మొత్తాన్ని సమకూర్చి పొజిషన్ తీసుకునే అవకాశం ఉంటుంది. ఇక్కడే ఫ్యూచర్స్ ట్రేడింగ్లో ఉన్న ‘లీవరేజ్’ ప్రభావం కనిపిస్తుంది. తక్కువ మొత్తంలో మూలధనంతో పెద్ద విలువ కలిగిన కాంట్రాక్ట్పై ట్రేడింగ్ చేయడం వల్ల ధరలో చిన్న మార్పు కూడా పెట్టుబడిపై పెద్ద ప్రభావం చూపుతుంది. అందుకే లాభాలు వేగంగా పెరిగే అవకాశం ఉన్నట్టే నష్టాలు కూడా అదే వేగంతో పెరిగే ప్రమాదం ఉంటుంది.
ఎక్స్పైరీ తేదీ తప్పనిసరి.. Futures Expiry Date
ప్రతి ఫ్యూచర్స్ కాంట్రాక్ట్కు (Futures and Options)ఒక ఎక్స్పైరీ తేదీ ఉంటుంది. అంటే ఆ కాంట్రాక్ట్ చెల్లుబాటు అయ్యే చివరి తేదీ. సాధారణంగా నెలవారీ కాంట్రాక్టులు ఉంటాయి. అయితే ఎక్స్ఛేంజీ నిబంధనల ప్రకారం ఎక్స్పైరీ తేదీలు, కాంట్రాక్ట్ స్పెసిఫికేషన్లు మారవచ్చు. అందువల్ల ట్రేడింగ్ చేసే ముందు సంబంధిత ఎక్స్ఛేంజీ నిబంధనలను పరిశీలించడం అవసరం. కాంట్రాక్ట్ ఎక్స్పైరీ వరకు ఉంచుకోవాల్సిన అవసరం లేదు. అనుకున్న లాభం ముందుగానే వస్తే ట్రేడర్ తన పొజిషన్ను ముందే ముగించుకోవచ్చు. అదే విధంగా మార్కెట్ తన అంచనాలకు విరుద్ధంగా కదిలితే నష్టాన్ని పరిమితం చేసేందుకు కూడా పొజిషన్ నుంచి బయటకు రావచ్చు.
మరి ఆప్షన్స్ అంటే ఏమిటి? What Are Options?
ఫ్యూచర్స్తో(Futures and Options) పోలిస్తే ఆప్షన్స్ కొంత భిన్నంగా ఉంటాయి. ఆప్షన్ కాంట్రాక్ట్ కొనుగోలుదారుకు ఒక నిర్దిష్ట ధరకు, నిర్ణీత కాల వ్యవధిలో ఒక ఆస్తిని కొనుగోలు చేయడానికి లేదా విక్రయించడానికి హక్కును ఇస్తుంది. అయితే ఆ హక్కును తప్పనిసరిగా వినియోగించాల్సిన అవసరం ఉండదు. ఆప్షన్స్లో ప్రధానంగా రెండు రకాలు ఉంటాయి. అవి ‘కాల్ ఆప్షన్’, ‘పుట్ ఆప్షన్’. ఒక షేరు ధర భవిష్యత్తులో పెరుగుతుందని భావించే వారు సాధారణంగా కాల్ ఆప్షన్ను పరిశీలిస్తారు. ధర తగ్గుతుందని భావించే వారు పుట్ ఆప్షన్ను పరిశీలిస్తారు. అయితే ఆప్షన్స్ ట్రేడింగ్లో కేవలం ధర దిశను అంచనా వేయడం మాత్రమే కాకుండా ఎక్స్పైరీ, స్ట్రైక్ ధర, ప్రీమియం, వోలాటిలిటీ, సమయం వంటి అనేక అంశాలు ప్రభావం చూపుతాయి. ఆప్షన్ కొనుగోలుదారు ఇందుకోసం ‘ప్రీమియం’ చెల్లిస్తాడు. మార్కెట్ అనుకూలంగా కదిలితే ఆప్షన్ విలువ పెరగవచ్చు. మార్కెట్ అంచనాకు అనుగుణంగా కదలకపోతే ప్రీమియం విలువ తగ్గిపోవచ్చు. ఎక్స్పైరీ సమయానికి ఆప్షన్ విలువ పూర్తిగా తగ్గిపోయే పరిస్థితి కూడా ఉంటుంది.
ఫ్యూచర్స్.. ఆప్షన్స్ మధ్య తేడా.. Futures vs Options
ఫ్యూచర్స్లో(Futures and Options) కొనుగోలుదారు, విక్రయదారు ఇద్దరికీ కాంట్రాక్ట్ బాధ్యత ఉంటుంది. కానీ ఆప్షన్ కొనుగోలుదారుకు హక్కు ఉంటుంది.. బాధ్యత మాత్రం ఉండదు. ఈ కారణంగానే ఫ్యూచర్స్, ఆప్షన్స్ రిస్క్ స్వభావంలోనూ తేడా ఉంటుంది. ఫ్యూచర్స్లో మార్జిన్ ద్వారా పెద్ద కాంట్రాక్ట్ విలువపై ట్రేడింగ్ చేయడం వల్ల లాభనష్టాలు వేగంగా పెరగవచ్చు. ఆప్షన్స్లో కొనుగోలుదారు చెల్లించే ప్రీమియం ప్రధానమైన అంశం. అయితే ఆప్షన్స్ అమ్మేవారి రిస్క్ భిన్నంగా, చాలా ఎక్కువగా ఉండే అవకాశం ఉంది. అందువల్ల ఆప్షన్స్ ట్రేడింగ్ను సులభంగా డబ్బు సంపాదించే మార్గంగా చూడటం సరికాదు.
తక్కువ పెట్టుబడి.. ఎక్కువ రిస్క్.. Leverage and Risk
ఫ్యూచర్స్, ఆప్షన్స్లో తక్కువ మొత్తంతో పెద్ద విలువ కలిగిన పొజిషన్ను తీసుకునే అవకాశం ఉండటంతో లాభాలు ఆకర్షణీయంగా కనిపిస్తాయి. అయితే ఇదే సమయంలో రిస్క్ కూడా పెరుగుతుంది. ఉదాహరణకు ఒక షేరు ధర స్వల్పంగా మారినా, పెద్ద లాట్ ఉన్న ఫ్యూచర్స్ కాంట్రాక్ట్పై దాని ప్రభావం గణనీయంగా ఉండొచ్చు. సాధారణ ఈక్విటీ పెట్టుబడిలో ఒక షేరును కొనుగోలు చేసి దీర్ఘకాలం ఉంచుకునే అవకాశం ఉంటుంది. ఫ్యూచర్స్, ఆప్షన్స్లో మాత్రం ఎక్స్పైరీ, మార్జిన్, ప్రీమియం, ధరల వేగవంతమైన మార్పులు వంటి అంశాలను నిరంతరం గమనించాల్సి ఉంటుంది. అందుకే డెరివేటివ్స్లోకి అడుగుపెట్టే ముందు కాంట్రాక్ట్ ఎలా పనిచేస్తుంది? ఎంత మార్జిన్ అవసరం? గరిష్ఠంగా ఎంత నష్టం రావచ్చు? ఎక్స్పైరీ ఎప్పుడు? అనే విషయాలను పూర్తిగా అర్థం చేసుకోవడం అవసరం. కేవలం ఇతరులు లాభాలు ఆర్జించారనే కారణంతో ఫ్యూచర్స్, ఆప్షన్స్లో ట్రేడింగ్ ప్రారంభించడం సరైన విధానం కాదు. ఫ్యూచర్స్, ఆప్షన్స్ స్టాక్ మార్కెట్లో ముఖ్యమైన సాధనాలే. ధరల మార్పుల నుంచి రక్షణ పొందడానికి, ట్రేడింగ్ వ్యూహాల కోసం వీటిని ఉపయోగిస్తారు. అయితే లీవరేజ్ కారణంగా రిస్క్ కూడా ఎక్కువగా ఉంటుంది. అందువల్ల వీటిని అర్థం చేసుకుని, తమ రిస్క్ సామర్థ్యాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకున్న తర్వాతే నిర్ణయం తీసుకోవడం ముఖ్యం.
About the Author
