దశాబ్ద కాలపు నిరీక్షణకు తెర.. మార్కెట్‌లోకి నేషనల్‌ స్టాక్‌ ఎక్స్ఛేంజ్‌ మెగా ఐపీఓ.. -

హైద‌రాబాద్ః దేశీయ స్టాక్ మార్కెట్ చరిత్రలోనే సరికొత్త అధ్యాయం మొదలుకాబోతోంది. భారత ఈక్విటీ మార్కెట్లకు గుండెకాయ వంటి ‘నేషనల్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్’ (National Stock Exchange – NSE) ఎట్టకేలకు పబ్లిక్ ఇష్యూకు సిద్ధమైంది. గత పదేళ్లుగా దేశ, విదేశీ మదుపర్లు ఎంతో ఆసక్తిగా ఎదురుచూస్తున్న ఎన్‌ఎస్‌ఈ మెగా ఐపీఓ (NSE Mega IPO) అధికారిక తేదీలు, ధరల శ్రేణి వెలువడ్డాయి. సెప్టెంబరు 17వ తేదీ నుంచి ఈ ఐపీఓ సాధారణ ఇన్వెస్టర్లకు అందుబాటులోకి రానుంది. స్టాక్ మార్కెట్ గురించి ప్రాథమిక అవగాహన ఉన్న సామాన్య మదుపరి నుంచి బడా ఇన్వెస్టర్ల వరకు అందరూ అర్థం చేసుకునేలా ఈ పబ్లిక్ ఇష్యూకు సంబంధించిన సమగ్ర వివరాలు ఇక్కడ పరిశీలిద్దాం.

ఎన్‌ఎస్‌ఈ షేరు ధరల శ్రేణి, లాట్ పరిమాణం (Price Band and Lot Size)
ఎన్‌ఎస్‌ఈ ఈ పబ్లిక్ ఇష్యూ కోసం ఒక్కో షేరు ధరల శ్రేణిని (Price Band) రూ. 1,700 నుంచి రూ. 1,785 గా నిర్ణయించింది. ఒక్కో షేరు ముఖ విలువను (Face Value) రూ. 1 గా పేర్కొన్నారు.

ఈ ఐపీఓలో పాల్గొనాలంటే కనీసం ఒక లాట్ కొనుగోలు చేయాల్సి ఉంటుంది. ఒక లాట్ పరిమాణంలో (Lot Size) 8 షేర్లు ఉంటాయి. అంటే బిడ్డింగ్ వేసేటప్పుడు 8 షేర్లు లేదా వాటి గుణిజాల్లో మాత్రమే దరఖాస్తు చేసుకోవాల్సి ఉంటుంది.

సాధారణంగా ఐపీఓలో షేర్ల కేటాయింపు అవకాశాలు ఎక్కువగా ఉండాలంటే గరిష్ఠ ధర (Upper Price Band) వద్దే బిడ్ వేయడం మంచిదని మార్కెట్ నిపుణులు చెబుతుంటారు. ఈ లెక్కన రిటైల్ ఇన్వెస్టర్లు ఒక్కో షేరుకు రూ. 1,785 చొప్పున ఒక లాట్‌కు కనీస పెట్టుబడిగా (Minimum Investment) రూ. 14,280 సిద్ధం చేసుకోవాల్సి ఉంటుంది.

ఉద్యోగులకు భారీ డిస్కౌంట్ (Employee Discount Offer)
సంస్థ అభివృద్ధిలో కీలక పాత్ర పోషిస్తున్న తమ సిబ్బందికి ఎన్‌ఎస్‌ఈ యాజమాన్యం ప్రత్యేక రాయితీని ప్రకటించింది. అర్హత కలిగిన ఎన్‌ఎస్‌ఈ ఉద్యోగులకు (Eligible Employees) ఒక్కో షేరుపై రూ. 170 చొప్పున డిస్కౌంట్ లభించనుంది. అంటే వీరికి అప్పర్ బ్యాండ్ వద్ద ఒక్కో షేరు రూ. 1,615 కే దక్కుతుంది. ఇది ఉద్యోగులకు ఆర్థికంగా మంచి ప్రయోజనం చేకూర్చే అంశం.

ఇన్వెస్టర్లు గుర్తుంచుకోవాల్సిన ముఖ్య తేదీలు (Key IPO Dates to Remember)
ఈ మెగా పబ్లిక్ ఇష్యూకు సంబంధించి ముఖ్యమైన తేదీల క్రమం ఇలా ఉంది:

సబ్‌స్క్రిప్షన్ ప్రారంభ తేదీ (IPO Open Date): సెప్టెంబరు 17

సబ్‌స్క్రిప్షన్ ముగింపు తేదీ (IPO Close Date): సెప్టెంబరు 21

షేర్ల కేటాయింపు ప్రక్రియ (Allotment of Shares): సెప్టెంబరు 22

డీమ్యాట్ ఖాతాల్లోకి షేర్ల బదిలీ (Credit of Shares to Demat): సెప్టెంబరు 23

స్టాక్ మార్కెట్లో లిస్టింగ్ తేదీ (Stock Market Listing Date): సెప్టెంబరు 24

బిడ్ దాఖలు చేసిన ఇన్వెస్టర్లకు షేర్లు కేటాయించారా లేదా అన్నది సెప్టెంబరు 22న స్పష్టమవుతుంది. ఒకవేళ షేర్లు కేటాయింపు కాకపోతే ఆ మరుసటి రోజు నుంచే ఇన్వెస్టర్ల బ్యాంక్ ఖాతాల్లో బ్లాక్ అయిన మొత్తం తిరిగి అన్‌బ్లాక్ (Fund Refund) అవుతుంది.

దేశంలోనే రెండో అతిపెద్ద పబ్లిక్ ఇష్యూ (Second Largest IPO in India)
ఎన్‌ఎస్‌ఈ నిర్ణయించిన గరిష్ఠ ధర రూ. 1,785 వద్ద లెక్కిస్తే, ఈ ఐపీఓ మొత్తం విలువ దాదాపు రూ. 22,561.57 కోట్లకు చేరుతుంది. ఈ భారీ పరిమాణంతో భారత క్యాపిటల్ మార్కెట్ చరిత్రలోనే రెండో అతిపెద్ద ఐపీఓగా (Second Biggest Public Issue) ఎన్‌ఎస్‌ఈ చరిత్ర సృష్టించనుంది. గతంలో వచ్చిన భారీ ప్రభుత్వ రంగ, ప్రైవేటు ఇష్యూల సరసన ఇది నిలవనుంది.

ఏ వర్గానికి ఎంత వాటా కేటాయించారు? (Quota Reservation Details)
ఈ పబ్లిక్ ఇష్యూలో అన్ని వర్గాల మదుపర్లకు అవకాశం కల్పిస్తూ షేర్ల కోటాను విభజించారు.

రిటైల్ ఇన్వెస్టర్లు (Retail Individual Investors – RII): చిన్న, మధ్యతరహా సామాన్య మదుపరులకు ప్రాధాన్యం ఇస్తూ మొత్తం షేర్లలో 35 శాతాన్ని రిటైల్ కేటగిరీకి కేటాయించారు.

క్వాలిఫైడ్ ఇన్‌స్టిట్యూషనల్ బిడ్డర్లు (Qualified Institutional Buyers – QIB): మ్యూచువల్ ఫండ్ సంస్థలు, విదేశీ పోర్ట్‌ఫోలియో ఇన్వెస్టర్లు, ఇన్సూరెన్స్ కంపెనీల వంటి పెద్ద ఆర్థిక సంస్థల కోసం గరిష్ఠంగా 50 శాతం షేర్లను రిజర్వ్ చేశారు.

నాన్-ఇన్‌స్టిట్యూషనల్ ఇన్వెస్టర్లు (Non-Institutional Investors – NII): అధిక నికర విలువ కలిగిన సంపన్న ఇన్వెస్టర్లు (HNI), కార్పొరేట్ సంస్థల కోసం మిగిలిన 15 శాతం వాటాను అందుబాటులో ఉంచారు.

పూర్తిగా ఆఫర్ ఫర్ సేల్ రూపంలోనే విక్రయం (Entirely Offer for Sale – OFS)
ఈ పబ్లిక్ ఇష్యూ ద్వారా సమీకరించే నిధులు నేరుగా ఎన్‌ఎస్‌ఈ ఖజానాకు వెళ్లవు. ఎందుకంటే ఇందులో కొత్త షేర్ల జారీ (Fresh Issue) ఏమీ లేదు. మొత్తం 12.64 కోట్ల ఈక్విటీ షేర్లను పాత వాటాదారులు ‘ఆఫర్ ఫర్ సేల్’ (Offer For Sale – OFS) పద్ధతిలో విక్రయిస్తున్నారు.

ప్రస్తుతం ఎన్‌ఎస్‌ఈలో వాటాలు కలిగి ఉన్న స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (State Bank of India – SBI), బ్యాంక్ ఆఫ్ బరోడా (Bank of Baroda), జనరల్ ఇన్సూరెన్స్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (General Insurance Corporation of India – GIC), కెనడా పెన్షన్ ప్లాన్ ఇన్వెస్ట్‌మెంట్ బోర్డ్ (Canada Pension Plan Investment Board – CPPIB) వంటి ప్రముఖ సంస్థలు తమ వద్ద ఉన్న వాటాలను ఈ ఇష్యూ ద్వారా మార్కెట్లో అమ్ముతున్నాయి.

వీటిలో ఒక్క ప్రభుత్వ రంగ బ్యాంకింగ్ దిగ్గజం ఎస్‌బీఐ (SBI) మాత్రమే అత్యధికంగా 2.48 కోట్ల షేర్లను బహిరంగ మార్కెట్లో విక్రయిస్తుండటం విశేషం. దీనివల్ల ఆయా సంస్థలకు తమ పెట్టుబడుల నుంచి భారీ ఎత్తున లాభాలు సమకూరనున్నాయి.

ఇష్యూ పరిమాణం ఎందుకు తగ్గింది? (Issue Size Reduced by 15%)
నిజానికి తొలుత అనుకున్న ప్రణాళికల ప్రకారం మొత్తం 14.89 కోట్ల ఈక్విటీ షేర్లను మార్కెట్లోకి విడుదల చేయాలని భావించారు. అయితే మార్కెట్ పరిస్థితులు, వాటాదారుల పునరాలోచనల నేపథ్యంలో మొత్తం ఇష్యూ పరిమాణాన్ని దాదాపు 15 శాతం మేర కుదించారు (Issue Size Trimmed). ఆ తర్వాతే తుది లెక్కను 12.64 కోట్ల షేర్లుగా ఖరారు చేశారు.

దశాబ్ద కాలపు నిరీక్షణ.. సెబీ గ్రీన్ సిగ్నల్ (SEBI Clearance After Decade Long Delay)
సాధారణంగా ప్రైవేటు లేదా పబ్లిక్ కంపెనీలు ఐపీఓకి రావడానికి ఒకటి లేదా రెండేళ్ల సమయం పడుతుంది. కానీ ఎన్‌ఎస్‌ఈ విషయంలో ఈ ప్రయాణం సుమారు పదేళ్లపాటు కొనసాగింది. వాస్తవానికి 2016 ప్రాంతంలోనే ఈ ఎక్స్ఛేంజ్ మార్కెట్లో లిస్ట్ కావాల్సి ఉంది.

అయితే ఆ సమయంలో తీవ్ర సంచలనం సృష్టించిన ‘కో-లొకేషన్ వివాదం’ (Co-location Scam) కారణంగా మార్కెట్ నియంత్రణ సంస్థ అయిన సెబీ (Securities and Exchange Board of India – SEBI) లోతైన విచారణ చేపట్టింది. కొందరు బ్రోకర్లకు ప్రత్యేక సాంకేతిక సర్వర్ల ద్వారా ముందుగానే మార్కెట్ డేటా లభించిందనే ఆరోపణలతో ఈ ఇష్యూపై స్టే పడింది.

సుదీర్ఘ న్యాయపోరాటాలు, నియంత్రణ సంస్థ విధించిన నిబంధనల అమలు అనంతరం ఇటీవలే సెబీ నుంచి ఎన్‌ఎస్‌ఈకి అన్ని అనుమతులు (SEBI Approval) లభించాయి. దీంతో ఇన్నాళ్లూ గ్రే మార్కెట్, అన్‌లిస్టెడ్ మార్కెట్లలో (Unlisted Shares) మాత్రమే ట్రేడ్ అయిన ఎన్‌ఎస్‌ఈ షేర్లు, త్వరలోనే నేరుగా స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజీ వేదికపై ట్రేడింగ్‌కు అందుబాటులోకి రానున్నాయి. మార్కెట్ వర్గాలన్నీ ఈ చారిత్రక ఐపీఓ లిస్టింగ్ వైపే ఎంతో ఉత్కంఠగా చూస్తున్నాయి.