స్టాక్ మార్కెట్లో షేర్లు కొని, అమ్మి లాభం పొందాలని చాలామంది భావిస్తుంటారు. అయితే షేర్ ధర పెరగడం లేదా తగ్గడం మాత్రమే ట్రేడింగ్లో కీలకమైన విషయం కాదు. మనం చేసే ప్రతి లావాదేవీపై కొన్ని రకాల పన్నులు, ఛార్జీలు (Charges in Stock Trading) కూడా ఉంటాయి. షేరును కొనుగోలు చేసినప్పుడు, విక్రయించినప్పుడు.. ఆ లావాదేవీకి సంబంధించిన మొత్తంలో కొంత భాగం వివిధ ఛార్జీల రూపంలో మినహాయించబడుతుంది. అందువల్ల ఒక షేర్ను రూ.100కి కొని రూ.100కే విక్రయిస్తే ధర పరంగా లాభం లేకపోయినా.. చేతికి వచ్చే మొత్తం మాత్రం కొంత తగ్గుతుంది. స్టాక్ ట్రేడింగ్లో బ్రోకరేజీ, సెక్యూరిటీస్ ట్రాన్సాక్షన్ ట్యాక్స్ (STT), ఎక్స్ఛేంజ్ ట్రాన్సాక్షన్ ఛార్జీలు, జీఎస్టీ, సెబీ టర్నోవర్ ఫీజు, స్టాంప్ డ్యూటీ వంటి ఛార్జీలు ఉండొచ్చు. వీటిలో కొన్ని కేంద్ర ప్రభుత్వానికి, కొన్ని రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి, మరికొన్ని స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్ లేదా నియంత్రణ సంస్థకు వెళ్తాయి. బ్రోకరేజీ మాత్రం మనం ఎంచుకున్న బ్రోకర్ విధానాన్ని బట్టి మారుతుంది.
ప్రతి ట్రేడ్కూ అదనపు ఖర్చే.. Every Trade Has a Cost
స్టాక్ మార్కెట్లో(Charges in Stock Trading) ట్రేడింగ్ చేసే సమయంలో చాలామంది తమకు కనిపించే కొనుగోలు ధర, విక్రయ ధరపైనే దృష్టి పెడతారు. ఉదాహరణకు రూ.1,000 విలువైన షేర్లు కొని, వాటినే రూ.1,050కి విక్రయిస్తే రూ.50 లాభం వచ్చిందని అనుకుంటారు. కానీ వాస్తవంగా ఖాతాలో స్థిరపడే నికర మొత్తాన్ని తెలుసుకోవాలంటే లావాదేవీకి సంబంధించిన ఛార్జీలను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. అందుకే ట్రేడింగ్లో Gross Profit కంటే Net Profit ముఖ్యమైనది. అంటే షేర్ ధర మార్పుతో వచ్చిన లాభం నుంచి వర్తించే ఛార్జీలు, పన్నులను తీసివేసిన తర్వాత మిగిలే మొత్తాన్ని చూడాలి. ఇదే విధంగా షేర్ ధరలో ఎలాంటి మార్పు లేకుండా కొనుగోలు చేసిన ధరకే విక్రయించినా.. కొన్ని ఛార్జీలు వర్తించవచ్చు. అందువల్ల ‘నాకు లాభం రాలేదు కాబట్టి ఎలాంటి పన్ను ఉండదు’ అనుకోవడం సరైంది కాదు.
బ్రోకరేజీ.. సంస్థను బట్టి మారుతుంది.. Brokerage Depends on the Broker
మన తరఫున షేర్ల కొనుగోలు, విక్రయ ఆర్డర్లను (Charges in Stock Trading)అమలు చేయడానికి బ్రోకింగ్ సంస్థలు తమ నిబంధనల ప్రకారం బ్రోకరేజీ వసూలు చేస్తాయి. కొందరు బ్రోకర్లు ఇంట్రాడే ట్రేడింగ్కు ఒక విధమైన ఛార్జీ, డెలివరీ ట్రేడింగ్కు మరో విధమైన ఛార్జీ విధించవచ్చు. మరికొందరు నిర్దిష్ట ప్లాన్ల ప్రకారం ఛార్జీలు వసూలు చేస్తారు. అందువల్ల ‘అన్ని బ్రోకర్ల దగ్గర బ్రోకరేజీ ఒకేలా ఉంటుంది’ అనేది సరైనది కాదు. ఇతర ప్రభుత్వ పన్నులు, నియంత్రణ సంస్థకు సంబంధించిన నిర్దిష్ట ఛార్జీలు ఒకే నియమాల ప్రకారం ఉండొచ్చు. కానీ బ్రోకరేజీ మాత్రం బ్రోకర్ నిబంధనల ప్రకారం మారుతుంది. ట్రేడర్ ఎప్పుడూ తన బ్రోకర్ ఛార్జీల పట్టికను పరిశీలించడం అవసరం. ముఖ్యంగా తరచుగా కొనుగోలు, విక్రయాలు చేసే ఇంట్రాడే ట్రేడర్లకు చిన్న మొత్తంలో కనిపించే బ్రోకరేజీ కూడా ఎక్కువ లావాదేవీల కారణంగా గణనీయమైన ఖర్చుగా మారవచ్చు.
STT అంటే ఏమిటి? What Is Securities Transaction Tax?
స్టాక్ మార్కెట్లో (Charges in Stock Trading)అత్యంత ముఖ్యమైన ఛార్జీల్లో సెక్యూరిటీస్ ట్రాన్సాక్షన్ ట్యాక్స్ (STT) ఒకటి. గుర్తింపు పొందిన స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్లో జరిగే కొన్ని సెక్యూరిటీల లావాదేవీలపై కేంద్ర ప్రభుత్వం ఈ పన్నును విధిస్తుంది. STT ఎలా వర్తిస్తుందనేది లావాదేవీ రకం, కొనుగోలు లేదా విక్రయం వంటి అంశాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ముఖ్యంగా ఈక్విటీ డెలివరీ, ఈక్విటీ ఇంట్రాడే, ఫ్యూచర్స్, ఆప్షన్స్ వంటి విభాగాల్లో రేట్లు, వర్తించే విధానం ఒకేలా ఉండదు. ఇక్కడ ఒక విషయం స్పష్టంగా తెలుసుకోవాలి. STT అనేది Security Transaction Charges కాదు. దీని పూర్తి రూపం Securities Transaction Tax. ఇది పన్ను కాబట్టి ప్రభుత్వం నిర్దేశించిన నిబంధనల ప్రకారం వసూలవుతుంది.
డెలివరీ.. ఇంట్రాడేలో తేడా ఎందుకు? Delivery vs Intraday Charges
ఒక షేరును(Charges in Stock Trading) కొనుగోలు చేసి అదే ట్రేడింగ్ రోజున విక్రయిస్తే అది సాధారణంగా ఇంట్రాడే లావాదేవీగా పరిగణిస్తారు. షేరును కొనుగోలు చేసి మీ డీమ్యాట్ ఖాతాలోకి తీసుకుని, తర్వాతి రోజుల్లో విక్రయిస్తే అది డెలివరీ ట్రేడింగ్ పరిధిలోకి వస్తుంది. ఈ రెండు విధానాల్లో వర్తించే కొన్ని ఛార్జీల స్వభావం, రేట్లు భిన్నంగా ఉండొచ్చు. ముఖ్యంగా STTలో లావాదేవీ రకాన్ని బట్టి తేడా ఉంటుంది. అందువల్ల ‘ఒకే ధరకు కొని, ఒకే ధరకు అమ్మినా రెండింటికీ ఒకే ఛార్జీలు ఉంటాయి’ అనుకోవడం సరికాదు. ఉదాహరణకు ఒక షేరును రూ.100కి కొనుగోలు చేసి, అదే రూ.100కి విక్రయించినా.. షేర్ ధరలో లాభనష్టం లేకపోయినా సంబంధిత లావాదేవీ ఛార్జీలు వర్తించవచ్చు. ఫలితంగా మొత్తం ఖర్చులను పరిగణనలోకి తీసుకున్నప్పుడు స్వల్ప నష్టం కనిపించవచ్చు.
ఎక్స్ఛేంజ్ ట్రాన్సాక్షన్ ఛార్జీలు.. Exchange Transaction Charges
మనం షేర్లను కొనుగోలు, విక్రయం చేయడానికి స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్లను(Charges in Stock Trading) ఉపయోగిస్తాం. ఈ లావాదేవీలకు సంబంధించి ఎక్స్ఛేంజ్ ట్రాన్సాక్షన్ ఛార్జీలు ఉంటాయి. ఇవి లావాదేవీ విలువ, సెగ్మెంట్, సంబంధిత ఎక్స్ఛేంజ్ నిబంధనలను బట్టి మారవచ్చు. ఈ మొత్తాన్ని సాధారణంగా బ్రోకింగ్ సంస్థ మన ఖాతాలో లెక్కించి వసూలు చేస్తుంది. అందువల్ల ట్రేడర్కు ప్రతి ఛార్జీని విడిగా ఎక్స్ఛేంజ్కు చెల్లించాల్సిన అవసరం ఉండదు. ట్రేడ్ పూర్తయిన తర్వాత లభించే కాంట్రాక్ట్ నోట్ లేదా బ్రోకర్ ఛార్జీల స్టేట్మెంట్లో వీటి వివరాలను చూడవచ్చు.
GST కూడా ఉంటుంది.. GST on Trading Charges
స్టాక్ మార్కెట్ లావాదేవీల్లో (Charges in Stock Trading)కొన్ని సేవలకు సంబంధించి 18 శాతం GST వర్తిస్తుంది. ముఖ్యంగా బ్రోకరేజ్, ఎక్స్ఛేంజ్ ట్రాన్సాక్షన్ ఛార్జీలు, SEBI టర్నోవర్ ఫీజు వంటి సేవా ఛార్జీలపై GST వర్తించే సందర్భాలు ఉంటాయి. అయితే STT, స్టాంప్ డ్యూటీ వంటి పన్నులపై GSTని అదే విధంగా లెక్కించరు. ఏ ఛార్జీపై GST వర్తిస్తుంది, ఏదానిపై వర్తించదు అనే విషయాన్ని బ్రోకర్ ఇచ్చే ఛార్జీల స్టేట్మెంట్లో స్పష్టంగా చూడవచ్చు.
SEBI ఫీజు.. స్టాంప్ డ్యూటీ.. SEBI Fees and Stamp Duty
భారతీయ సెక్యూరిటీస్(Charges in Stock Trading) మార్కెట్ను నియంత్రించే **సెబీ (SEBI)**కి సంబంధించిన టర్నోవర్ ఫీజు కూడా కొన్ని లావాదేవీల్లో వర్తిస్తుంది. సాధారణంగా ఇది ట్రేడింగ్ విలువకు సంబంధించి చాలా చిన్న మొత్తంగా ఉంటుంది. అయినప్పటికీ ట్రేడింగ్ ఖర్చులో ఇది కూడా భాగమే. ఇక స్టాంప్ డ్యూటీ రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి సంబంధించిన పన్ను. సెక్యూరిటీల కొనుగోలుకు సంబంధించి వర్తించే స్టాంప్ డ్యూటీని ప్రభుత్వం నిర్దేశించిన నిబంధనల ప్రకారం వసూలు చేస్తారు. ఇది లావాదేవీ రకాన్ని బట్టి మారవచ్చు. అంటే ఒకే ట్రేడ్లో వచ్చే మొత్తం ఛార్జీ ఒకే సంస్థకు వెళ్లదు. కొంత ప్రభుత్వం, కొంత ఎక్స్ఛేంజ్, కొంత నియంత్రణ సంస్థ, మరికొంత బ్రోకింగ్ సేవకు సంబంధించిన ఖర్చుగా ఉంటుంది.
రూ.లక్ష ట్రేడింగ్ చేస్తే ఎంత? How Much Does a ₹1 Lakh Trade Cost?
‘రూ.లక్షతో ఇంట్రాడే (Charges in Stock Trading)చేస్తే సుమారు రూ.100 ఛార్జీలు పడతాయి’ అని ఒక సాధారణ అంచనాగా చెప్పడం కనిపిస్తుంది. కానీ ప్రతి సందర్భంలో అదే మొత్తం వస్తుందని భావించడం తప్పు. ఎందుకంటే ఛార్జీలు లావాదేవీ రకం, కొనుగోలు-విక్రయ టర్నోవర్, బ్రోకర్ బ్రోకరేజీ, వర్తించే పన్నుల ఆధారంగా మారుతాయి. ఉదాహరణకు రూ.1 లక్ష విలువైన షేర్లు కొనడం మాత్రమే జరిగితే ఒక టర్నోవర్ ఉంటుంది. అదే షేర్లను రూ.1 లక్షకు విక్రయిస్తే మొత్తం కొనుగోలు, విక్రయ టర్నోవర్ కలిపి లెక్కించాల్సిన అంశాలు ఉంటాయి. దానిపై వర్తించే STT, ఎక్స్ఛేంజ్ ఛార్జీలు, SEBI ఫీజు, GST, స్టాంప్ డ్యూటీ, బ్రోకరేజీ తదితరాలను బట్టి తుది ఖర్చు మారుతుంది. అందుకే ట్రేడింగ్ చేసే ముందు ‘నా లాభం ఎంత?’ అనే ప్రశ్నతో పాటు ‘ఈ లాభం కోసం నేను చెల్లించే మొత్తం ఛార్జీ ఎంత?’ అని కూడా లెక్కించుకోవడం ముఖ్యం.
కాంట్రాక్ట్ నోట్ చూడటం అలవాటు చేసుకోండి.. Check Your Contract Note
ప్రతి ట్రేడ్ తర్వాత (Charges in Stock Trading)బ్రోకర్ అందించే కాంట్రాక్ట్ నోట్ లేదా సంబంధిత స్టేట్మెంట్ను పరిశీలించడం మంచి అలవాటు. అందులో కొనుగోలు, విక్రయ విలువలతో పాటు బ్రోకరేజీ, STT, ఎక్స్ఛేంజ్ ఛార్జీలు, GST, SEBI ఫీజు, స్టాంప్ డ్యూటీ వంటి వర్తించే ఖర్చుల వివరాలు కనిపిస్తాయి. స్టాక్ మార్కెట్లో లాభం అనేది షేర్ ధర పెరగడం వల్ల మాత్రమే నిర్ణయించబడదు. కొనుగోలు ధర, విక్రయ ధర మధ్య తేడాతో పాటు లావాదేవీకి సంబంధించిన మొత్తం ఖర్చును తీసివేసిన తర్వాతే వాస్తవ నికర లాభం ఎంత వచ్చిందో తెలుస్తుంది. అందుకే మార్కెట్లోకి అడుగుపెట్టే ప్రతి ఒక్కరూ షేర్ ధరలతో పాటు ట్రేడింగ్ ఛార్జీలను కూడా అర్థం చేసుకోవాలి. ముఖ్యంగా తరచుగా ట్రేడింగ్ చేసేవారు ప్రతి లావాదేవీకి పడే ఖర్చును ముందుగానే అంచనా వేసుకుంటే.. చిన్న లాభాలు ఛార్జీలకే వెళ్లిపోయే పరిస్థితిని కొంతవరకు నివారించవచ్చు.
About the Author
