దేశంలో కరెన్సీ వ్యవస్థలో మరో కీలక మార్పుకు రంగం సిద్ధమవుతోంది. ఇప్పటివరకు మనం ఉపయోగిస్తున్న కాగితపు కరెన్సీ నోట్ల స్థానంలో భవిష్యత్తులో ప్లాస్టిక్ (పాలిమర్) నోట్లు ( Plastic Notes) కూడా కనిపించే అవకాశం కనిపిస్తోంది. దీనికి సంబంధించి భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ (ఆర్బీఐ) కీలక అడుగు వేసింది. రూ.10, రూ.20 విలువల పాలిమర్ నోట్లను ప్రయోగాత్మకంగా ప్రవేశపెట్టేందుకు అవసరమైన ఏర్పాట్లను వేగవంతం చేస్తోంది. అధికారికంగా తేదీలు ప్రకటించకపోయినా, ప్రపంచవ్యాప్తంగా టెండర్లు పిలవడం ద్వారా ఈ ప్రక్రియ ప్రారంభమైంది. దీంతో భారత కరెన్సీ చరిత్రలో మరో కొత్త అధ్యాయం మొదలుకానుందనే సంకేతాలు కనిపిస్తున్నాయి.
టెండర్లతో ముందడుగు.. Global Tender Process Begins
పాలిమర్ కరెన్సీ నోట్ల( Plastic Notes) ముద్రణకు అవసరమైన ప్రత్యేక సబ్స్ట్రేట్ సరఫరా కోసం ఆర్బీఐకి చెందిన భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ నోట్ ముద్రణ్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (BRBNMPL) గ్లోబల్ ఎక్స్ప్రెషన్ ఆఫ్ ఇంటరెస్ట్ (EOI) జారీ చేసింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఈ రంగంలో అనుభవం ఉన్న సంస్థల నుంచి దరఖాస్తులు కోరింది. బయాక్సియల్ ఓరియెంటెడ్ పాలీప్రొపైలిన్ (BOPP) ఆధారిత పాలిమర్ షీట్లను సరఫరా చేయాలని టెండర్లో స్పష్టంగా పేర్కొంది. మొత్తం 68 వేల రీముల పాలిమర్ షీట్లు అవసరమని తెలిపింది. వీటిలో రూ.10 నోట్ల కోసం 34 వేల రీములు, రూ.20 నోట్ల కోసం మరో 34 వేల రీములు వినియోగించేలా ప్రణాళిక రూపొందించింది. ఇవి పైలట్ ప్రాజెక్టు కోసం మాత్రమే ఉపయోగించే అవకాశం ఉందని సమాచారం. ప్రయోగాత్మకంగా విజయవంతమైతే భవిష్యత్తులో ఇతర డినామినేషన్లకు కూడా పాలిమర్ నోట్లు విస్తరించే అవకాశాలను అధికారులు పరిశీలించే అవకాశం ఉంది.
భద్రతకు పెద్దపీట.. Advanced Security Features
పాలిమర్ నోట్లలో ( Plastic Notes)అత్యాధునిక భద్రతా ప్రమాణాలు ఉండేలా ఆర్బీఐ ప్రత్యేకంగా నిబంధనలు రూపొందించింది. నోట్లలో పారదర్శక విండో, మెటాలిక్ న్యూమరల్, మాగ్నెటిక్ సూడో థ్రెడ్, షాడో ఇమేజ్, ఇరిడిసెంట్ ప్యాటర్న్ వంటి అత్యాధునిక భద్రతా అంశాలు తప్పనిసరిగా ఉండాలని పేర్కొంది. ఈ భద్రతా లక్షణాల వల్ల నకిలీ నోట్లు తయారు చేయడం మరింత కష్టతరమవుతుందని అధికారులు భావిస్తున్నారు. ప్రస్తుతం కాగితపు నోట్లలో ఉపయోగించే భద్రతా గుర్తుల కంటే ఇవి మరింత సాంకేతికంగా అభివృద్ధి చెందినవి. ముఖ్యంగా పారదర్శక విండో వంటి అంశాలను నకిలీ చేయడం సులభం కాదని నిపుణులు చెబుతున్నారు.
అనుభవం ఉన్న సంస్థలకే అవకాశం.. Strict Eligibility Criteria
పాలిమర్ సబ్స్ట్రేట్ సరఫరా చేసే సంస్థల ( Plastic Notes)ఎంపిక విషయంలో ఆర్బీఐ కఠిన నిబంధనలు విధించింది. దరఖాస్తు చేసుకునే సంస్థలకు ప్రపంచంలోని ఏదైనా సెంట్రల్ బ్యాంక్ లేదా బ్యాంక్నోట్ ప్రింటింగ్ సంస్థకు కనీసం మూడు సంవత్సరాలపాటు పాలిమర్ సబ్స్ట్రేట్ సరఫరా చేసిన అనుభవం తప్పనిసరి. అంతేకాదు, జాతీయ భద్రత దృష్ట్యా మరో కీలక షరతును కూడా చేర్చింది. చైనా లేదా పాకిస్తాన్కు సంబంధించిన తయారీ కార్యకలాపాలు భారత ప్రాజెక్టుతో ఎలాంటి సంబంధం లేకుండా పూర్తిగా వేరుగా ఉండాలని స్పష్టం చేసింది. అలాగే అక్కడి నుంచి ముడి పదార్థాలను సేకరించరాదని కూడా టెండర్లో పేర్కొంది. బిడ్ల సమర్పణకు ఆగస్టు 18ను చివరి తేదీగా నిర్ణయించింది.
ఆర్బీఐ అధికారిక వైఖరి.. Governor’s Stand
పాలిమర్ నోట్లపై ( Plastic Notes)ఇటీవల వివిధ మీడియా కథనాలు వెలువడుతున్నప్పటికీ, ఆర్బీఐ మాత్రం ఇప్పటివరకు పూర్తి స్థాయి అమలుపై ఎలాంటి అధికారిక ప్రకటన చేయలేదు. జూన్లో జరిగిన ద్రవ్య విధాన సమీక్ష అనంతరం ఆర్బీఐ గవర్నర్ సంజయ్ మల్హోత్రా మాట్లాడుతూ, పాలిమర్ కరెన్సీ ప్రతిపాదన ప్రస్తుతం పరిశీలన దశలోనే ఉందని తెలిపారు. దీని వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలు, వ్యయభారం, అమలు సాధ్యాసాధ్యాలు, నిర్వహణ అంశాలన్నింటినీ సమగ్రంగా అధ్యయనం చేసిన తర్వాతే తుది నిర్ణయం తీసుకుంటామని స్పష్టం చేశారు. కొన్ని మీడియా కథనాలు 2027లో పూర్తి స్థాయి అమలు జరిగే అవకాశముందని పేర్కొన్నప్పటికీ, దీనిపై ఆర్బీఐ నుంచి ఇప్పటివరకు అధికారిక ధ్రువీకరణ రాలేదు. అందువల్ల ప్రస్తుతం టెండర్ ప్రక్రియను పాలిమర్ నోట్ల దిశగా తొలి అడుగుగా మాత్రమే భావిస్తున్నారు.
ఎందుకు పాలిమర్ నోట్లు? Why Polymer Notes?
భారత్లో ప్రస్తుతం ఉపయోగిస్తున్న కరెన్సీ నోట్లు ( Plastic Notes)ప్రధానంగా ప్రత్యేకమైన కాటన్ ఆధారిత కాగితంతో తయారవుతున్నాయి. అయితే ఈ నోట్లు ఎక్కువకాలం వినియోగంలో ఉంటే చిరిగిపోవడం, తేమతో దెబ్బతినడం, మురికిగా మారడం, మడతలు పడటం వంటి సమస్యలు ఎదురవుతున్నాయి. తక్కువ విలువ కలిగిన రూ.10, రూ.20 నోట్లు ప్రజల చేతుల్లో ఎక్కువగా తిరుగుతుంటాయి. రోజూ వేలసార్లు చేతులు మారడం వల్ల ఇవి చాలా త్వరగా పాడవుతాయి. ఫలితంగా పాత నోట్లను వెనక్కి తీసుకుని కొత్త నోట్లు ముద్రించాల్సిన అవసరం ఏర్పడుతోంది. ఇది ముద్రణ వ్యయాన్ని పెంచుతోంది. ఈ సమస్యకు ప్రత్యామ్నాయంగా పాలిమర్ నోట్లను ఆర్బీఐ పరిశీలిస్తోంది. ఇవి సాధారణ కాగితపు నోట్లతో పోలిస్తే రెండింతల నుంచి నాలుగింతల వరకు ఎక్కువకాలం మన్నుతాయని అంతర్జాతీయ అనుభవం చెబుతోంది.
ప్రపంచంలో ఎక్కడెక్కడ? Global Success Story
పాలిమర్ బ్యాంకు నోట్లకు( Plastic Notes) ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఇప్పటికే మంచి ఆదరణ లభించింది. 1988లో ఆస్ట్రేలియా తొలిసారిగా పాలిమర్ నోట్లను ప్రవేశపెట్టింది. అప్పటి నుంచి ఈ సాంకేతికత వేగంగా విస్తరించింది. ప్రస్తుతం కెనడా, యునైటెడ్ కింగ్డమ్, న్యూజిలాండ్, సింగపూర్, వియత్నాం, మలేషియా, రొమేనియా, నైజీరియా తదితర దేశాలతో కలిపి 50కుపైగా దేశాలు పాలిమర్ కరెన్సీని ఉపయోగిస్తున్నాయి. ఈ దేశాల అనుభవాల ప్రకారం పాలిమర్ నోట్లు ఎక్కువకాలం మన్నడమే కాకుండా, నకిలీ నోట్ల సమస్యను కూడా గణనీయంగా తగ్గించాయి. భారత్లో కూడా అదే విధమైన ప్రయోజనాలు లభిస్తాయని ఆర్థిక నిపుణులు అభిప్రాయపడుతున్నారు.
ప్రజలకు కలిగే ప్రయోజనాలు.. Benefits for the Public
పాలిమర్ నోట్లలోని ( Plastic Notes)ప్రధాన ప్రయోజనం వాటి మన్నిక. నీటిలో తడిసినా సులభంగా పాడవు. తేమ ప్రభావం తక్కువగా ఉంటుంది. మురికి త్వరగా పట్టదు. చిరిగిపోవడం కూడా చాలా అరుదు. సాధారణంగా జేబులో, పర్సులో ఎక్కువకాలం ఉంచినా కాగితపు నోట్లలా దెబ్బతినే అవకాశం తక్కువ. నోట్లపై ముద్రించిన రంగులు కూడా ఎక్కువకాలం స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. దీంతో ప్రజలు పాడైన నోట్లు మార్పిడి చేసుకునే ఇబ్బందులు కూడా తగ్గే అవకాశం ఉంది.
ఆర్బీఐకి ఆర్థిక లాభం.. Long-Term Cost Savings
పాలిమర్ నోట్లు( Plastic Notes) తయారు చేయడానికి ప్రారంభంలో కొంత అధిక వ్యయం అయ్యే అవకాశం ఉంది. అయితే అవి ఎక్కువకాలం మన్నడం వల్ల తరచూ కొత్త నోట్లు ముద్రించాల్సిన అవసరం తగ్గుతుంది. దీంతో దీర్ఘకాలంలో ముద్రణ వ్యయం గణనీయంగా తగ్గే అవకాశం ఉందని నిపుణులు అంచనా వేస్తున్నారు. అదే విధంగా పాత నోట్ల సేకరణ, రవాణా, ధ్వంసం, కొత్త నోట్ల పంపిణీ వంటి ప్రక్రియలపై కూడా ఖర్చు తగ్గుతుంది. దీర్ఘకాలికంగా చూస్తే ఇది ఆర్థికంగా ప్రయోజనకరమని భావిస్తున్నారు.
భారత్కు ఇది కొత్త కాదు.. Earlier Attempts
పాలిమర్ నోట్లపై ( Plastic Notes)భారతదేశంలో చర్చ ఇప్పుడు మొదలైనది కాదు. గతంలో కూడా ఈ అంశాన్ని ఆర్బీఐ పరిశీలించింది. కొన్ని నగరాల్లో ప్రయోగాత్మకంగా పాలిమర్ నోట్లను ప్రవేశపెట్టే ప్రతిపాదనలు వచ్చినప్పటికీ అవి అమలులోకి రాలేదు. సాంకేతిక, ఆర్థిక అంశాలపై మరింత అధ్యయనం అవసరమనే కారణాలతో ఆ ప్రక్రియ నిలిచిపోయింది. ఇప్పుడు మరోసారి గ్లోబల్ టెండర్ ప్రక్రియ ప్రారంభించడం ద్వారా ఈ ప్రతిపాదన మళ్లీ వేగం పుంజుకున్నట్లు కనిపిస్తోంది.
భవిష్యత్తులో ఏం జరగొచ్చు? What Lies Ahead?
ప్రస్తుతం జరుగుతున్న టెండర్ ప్రక్రియ ( Plastic Notes)పూర్తయిన తర్వాత ఎంపికైన సంస్థల నుంచి పాలిమర్ షీట్లు అందనున్నాయి. అనంతరం పైలట్ ప్రాజెక్టు కింద పరిమిత సంఖ్యలో రూ.10, రూ.20 నోట్లు ముద్రించి కొన్ని ప్రాంతాల్లో ప్రయోగాత్మకంగా చలామణిలోకి తీసుకురావచ్చు. ఆ సమయంలో ప్రజల స్పందన, నోట్ల పనితీరు, ఏటీఎంలు, కరెన్సీ కౌంటింగ్ యంత్రాలు, బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థతో అనుకూలత వంటి అంశాలను పరిశీలించే అవకాశం ఉంది. ఈ ప్రయోగం విజయవంతమైతే దశలవారీగా ఇతర డినామినేషన్లలో కూడా పాలిమర్ నోట్లు ప్రవేశపెట్టే అవకాశాన్ని ఆర్బీఐ పరిశీలించవచ్చు. అయితే దీనిపై తుది నిర్ణయం మాత్రం అధ్యయనాల ఫలితాలు, ప్రభుత్వ అనుమతులు, ఆర్బీఐ విధాన నిర్ణయాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
మారుతున్న కరెన్సీ వ్యవస్థ.. కొత్త దిశలో భారత్.. A New Chapter in Indian Currency
భారత కరెన్సీ వ్యవస్థ కాలానుగుణంగా మార్పులు ( Plastic Notes)స్వీకరిస్తూనే ఉంది. కొత్త భద్రతా లక్షణాలు, ఆధునిక ముద్రణ సాంకేతికత, డిజిటల్ చెల్లింపుల విస్తరణతో పాటు ఇప్పుడు పాలిమర్ నోట్ల దిశగా కూడా అడుగులు పడుతున్నాయి. కాగితపు నోట్లతో పోలిస్తే ఎక్కువ మన్నిక, మెరుగైన భద్రత, తక్కువ నిర్వహణ వ్యయం వంటి ప్రయోజనాలు పాలిమర్ నోట్లకు ప్రధాన బలంగా కనిపిస్తున్నాయి. అయితే ఇవి ఎప్పుడు ప్రజల చేతుల్లోకి వస్తాయన్నది ఇప్పటికీ స్పష్టత లేని అంశమే. ప్రస్తుతం ఆర్బీఐ చేపట్టిన టెండర్ ప్రక్రియను చూస్తే పాలిమర్ నోట్ల దిశగా తొలి అడుగు పడినట్టే. ఇకపై జరిగే సాంకేతిక పరీక్షలు, పైలట్ ప్రాజెక్టు ఫలితాలు, విధానపరమైన నిర్ణయాల ఆధారంగా భారత కరెన్సీ వ్యవస్థలో మరో కీలక మార్పు చోటుచేసుకునే అవకాశాలు కనిపిస్తున్నాయి.
About the Author
