2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరానికి సంబంధించిన ఆదాయపు పన్ను రిటర్నుల (ఐటీఆర్) దాఖలు ప్రక్రియ ఇప్పటికే ప్రారంభమైంది. వ్యక్తిగత పన్ను చెల్లింపుదారుల కోసం ఫారం-1, ఫారం-2, అలాగే ఫారం-4 యుటిలిటీలు అందుబాటులోకి రావడంతో రిటర్నుల దాఖలు వేగం పుంజుకుంటోంది. ఈ నేపథ్యంలో చాలా మంది పన్ను చెల్లింపుదారులు నేరుగా రిటర్న్ దాఖలుకు (Prepare Your Income Statement ) సిద్ధమవుతున్నారు. అయితే నిపుణులు మాత్రం ఒక ముఖ్యమైన విషయాన్ని గుర్తు చేస్తున్నారు. ఐటీఆర్ ఫైలింగ్కు ముందు ప్రతి ఒక్కరూ తమ ఆదాయానికి సంబంధించిన పూర్తి ‘ఇన్కం స్టేట్మెంట్’ను సిద్ధం చేసుకోవడం అత్యంత అవసరమని సూచిస్తున్నారు. 2026 జూలై 31తో రిటర్నుల దాఖలుకు గడువు ముగియనుండటంతో ఇప్పటి నుంచే ఆదాయ వివరాలను క్రమబద్ధీకరించుకోవడం వల్ల చివరి నిమిషంలో తలెత్తే ఇబ్బందులను నివారించవచ్చని చెబుతున్నారు. ముఖ్యంగా బ్యాంకు ఖాతాలు, అద్దె ఆదాయం, వడ్డీలు, పెట్టుబడులు, వ్యాపార లావాదేవీలు వంటి అంశాలను ముందుగానే విశ్లేషించుకోవడం ద్వారా రిటర్నులు కచ్చితత్వంతో దాఖలు చేయవచ్చని నిపుణుల అభిప్రాయం.
ఆదాయ వనరుల గుర్తింపుతో ప్రారంభం.. Start by Identifying All Sources of Income
ఇన్కం స్టేట్మెంట్ తయారీలో మొదటి దశ మీకు ఆదాయం (Prepare Your Income Statement )ఎక్కడి నుంచి వస్తుందో గుర్తించడం. చాలామంది జీతం మాత్రమే ఆదాయంగా భావిస్తారు. కానీ పన్ను చట్టాల ప్రకారం ఆదాయానికి అనేక వనరులు ఉంటాయి. ఉద్యోగులైతే జీతం, పదవీ విరమణ పొందినవారైతే పెన్షన్, కొంతకాలం ఉద్యోగం చేసి తర్వాత పదవీ విరమణ పొందినవారైతే జీతం, పెన్షన్ రెండూ పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. యాన్యుటీలు, అద్దె ఆదాయం, బ్యాంకు వడ్డీలు, ఫిక్స్డ్ డిపాజిట్ వడ్డీలు, డివిడెండ్లు, ఇతర పెట్టుబడుల ఆదాయం, వ్యవసాయ ఆదాయం వంటి అన్ని వనరులను గుర్తించి ఒక జాబితా రూపొందించాలి. ఈ జాబితా ఎంత సమగ్రంగా ఉంటే, ఐటీఆర్ దాఖలు అంత సులభంగా ఉంటుంది.
అద్దె ఆదాయాన్ని పూర్తిగా నమోదు చేయాలి..Track Rental Income Carefully
ఇళ్లను లేదా ఇతర స్థిరాస్తులను అద్దెకిచ్చిన వారు ప్రత్యేక జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి. ఏ ఆస్తి నుంచి ఎంత అద్దె వస్తోంది అనే వివరాలు (Prepare Your Income Statement )స్పష్టంగా నమోదు చేయాలి. ఇంటి నంబరు, ప్లాట్ నంబరు, చిరునామా, ప్రాంతం, పట్టణం, కొనుగోలు వివరాలు, యాజమాన్య హక్కుల వివరాలు వంటి సమాచారాన్ని సేకరించాలి. ముఖ్యంగా ఆస్తి ఒకరి పేరున ఉందా? లేక భార్యాభర్తలు లేదా కుటుంబ సభ్యుల పేర్లతో కలిసి ఉందా? అనే విషయాన్ని ఒరిజినల్ డాక్యుమెంట్ల ఆధారంగా నిర్ధారించుకోవాలి. చాలాసార్లు గృహ రుణం కోసం జీవిత భాగస్వామిని సహ దరఖాస్తుదారుగా చేర్చడం లేదా పన్ను ప్రణాళికలో భాగంగా సంయుక్త యాజమాన్యం ఏర్పాటు చేయడం జరుగుతుంది. ఇలాంటి అంశాలు పన్ను లెక్కల్లో ప్రభావం చూపుతాయి. అదే విధంగా మున్సిపల్ పన్నులు, అద్దె రసీదులు, బ్యాంకు జమల వివరాలు కూడా క్రమబద్ధంగా ఉంచుకోవాలి.
బ్యాంకు వడ్డీలు మర్చిపోవద్దు.. Include Every Interest Income
చాలామంది పన్ను చెల్లింపుదారులు చేసే ప్రధాన పొరపాటు బ్యాంకు వడ్డీ ఆదాయాన్ని(Prepare Your Income Statement ) పూర్తిగా పరిగణనలోకి తీసుకోకపోవడం. సేవింగ్స్ ఖాతా, ఫిక్స్డ్ డిపాజిట్, రికరింగ్ డిపాజిట్ వంటి అన్ని వడ్డీ ఆదాయాలను గుర్తించాలి. కొన్ని సందర్భాల్లో వడ్డీ నేరుగా బ్యాంకు ఖాతాలో జమ అవుతుంది. మరికొన్ని సందర్భాల్లో ఫిక్స్డ్ డిపాజిట్లోనే కలుపుతారు. మెచ్యూరిటీ సమయంలో మొత్తం వడ్డీ అందినా, ప్రతి ఆర్థిక సంవత్సరంలో సంపాదించిన వడ్డీని ఆయా సంవత్సరాలకు చెందిన ఆదాయంగా పరిగణించాలి. ఖాతాలోకి రాని వడ్డీ అయినప్పటికీ అది మీ ఆదాయంగానే పరిగణించబడుతుంది. అందుకే బ్యాంకుల నుంచి వడ్డీ ధ్రువపత్రాలు సేకరించుకోవడం అవసరం.
ప్రతి బ్యాంకు జమ వెనుక కారణం తెలుసుకోవాలి.. Analyse Every Credit Entry
ఇన్కం స్టేట్మెంట్ తయారీలో (Prepare Your Income Statement )అత్యంత ముఖ్యమైన అంశం బ్యాంకు ఖాతాల విశ్లేషణ. మీ ఖాతాలో జమ అయిన ప్రతి రూపాయికి సంబంధించిన వివరాలు తెలుసుకోవాలి. ఖాతాలో కనిపించే ప్రతి జమ ఆదాయం కావాల్సిన అవసరం లేదు. ఉదాహరణకు మీరు ముందుగా నగదు ఉపసంహరించుకుని తిరిగి జమ చేస్తే అది ఆదాయం కాదు. అలాగే ఎవరైనా మీకు ఇచ్చిన అప్పును తిరిగి చెల్లిస్తే అది కూడా ఆదాయం కాదు. అయితే ఇలాంటి లావాదేవీలు భవిష్యత్తులో వివరణ కోరే అవకాశం ఉన్నందున వాటికి సంబంధించిన ఆధారాలను భద్రపరచుకోవాలి. పన్ను శాఖ ప్రస్తుతం డిజిటల్ డేటా విశ్లేషణను విస్తృతంగా వినియోగిస్తోంది. కాబట్టి పెద్ద మొత్తంలో జమలు కనిపిస్తే వాటి మూలం ఏమిటో వివరించే సామర్థ్యం పన్ను చెల్లింపుదారులకు ఉండాలి.
ఆస్తుల విక్రయాలపై ప్రత్యేక దృష్టి.. Capital Gains Need Careful Review
భూములు, ఇళ్లు, షేర్లు, మ్యూచువల్ ఫండ్లు, బంగారం, ఆభరణాలు వంటి ఆస్తులను విక్రయించినట్లయితే వాటి నుంచి వచ్చిన మొత్తాన్ని (Prepare Your Income Statement )ప్రత్యేకంగా విశ్లేషించాలి. విక్రయం ద్వారా వచ్చిన మొత్తం మొత్తం ఆదాయం కాదు. కొనుగోలు ధర, విక్రయ ధర, ఖర్చులు, సూచీభవన ప్రయోజనాలు వంటి అంశాలను పరిగణనలోకి తీసుకుని మూలధన లాభాన్ని (క్యాపిటల్ గెయిన్) లెక్కించాలి. ఈ విభాగంలో పొరపాట్లు జరిగితే భవిష్యత్తులో పన్ను శాఖ నుంచి నోటీసులు వచ్చే అవకాశం ఉంటుంది. అందుకే అన్ని డాక్యుమెంట్లు, కొనుగోలు-అమ్మకాల వివరాలు అందుబాటులో ఉంచుకోవాలి.
మెచ్యూరిటీ మొత్తాలపై స్పష్టత అవసరం.. Understand Maturity Proceeds Properly
పీఎఫ్ ఉపసంహరణలు, ఎల్ఐసీ పాలసీ మెచ్యూరిటీలు, ఎన్ఎస్సీ చెల్లింపులు, చిట్ఫండ్ ద్వారా వచ్చిన మొత్తాలు వంటి వాటిని చాలామంది పూర్తిగా(Prepare Your Income Statement ) ఆదాయంగా భావిస్తారు. అయితే వీటిలో కొన్ని పన్ను మినహాయింపు పొందవచ్చు. కొన్ని మాత్రం పన్ను పరిధిలోకి రావచ్చు. అందువల్ల ఒక్కో మొత్తానికి సంబంధించిన పన్ను స్థితిని ముందుగానే తెలుసుకోవాలి. ప్రతి జమను ఒకే కోణంలో చూడకుండా దాని స్వభావాన్ని అర్థం చేసుకోవడం ద్వారా సరైన ఇన్కం స్టేట్మెంట్ సిద్ధమవుతుంది.
వ్యాపారులకు అదనపు జాగ్రత్తలు.. Business Owners Must Maintain Clarity
వ్యాపారస్తులు వ్యక్తిగత, వ్యాపార లావాదేవీలను కలిపి నిర్వహించడం వల్ల అనేక సమస్యలు ఎదురవుతాయి. కరెంటు ఖాతా, వ్యక్తిగత సేవింగ్స్ ఖాతా (Prepare Your Income Statement )వేర్వేరుగా ఉండేలా చూసుకోవాలి. వ్యాపార ఖాతా నుంచి వ్యక్తిగత ఖాతాకు బదిలీ చేసిన మొత్తం జీతమా? డ్రాయింగ్నా? అప్పు తిరిగి చెల్లించడమా? అనే విషయాన్ని స్పష్టంగా నమోదు చేయాలి. అనవసర గందరగోళాన్ని నివారించేందుకు రెండు ఖాతాల మధ్య లావాదేవీలను సాధ్యమైనంత తక్కువగా ఉంచడం మంచిదని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు.
12 నెలల లెక్కలు సరిపోల్చుకోండి.. Cross-Check Annual Transactions
ఇన్కం స్టేట్మెంట్ పూర్తయ్యే దశలో(Prepare Your Income Statement ) అన్ని బ్యాంకు ఖాతాలను మరోసారి సమీక్షించాలి. ఉద్యోగులైతే సాధారణంగా 12 నెలల జీత జమలు ఉండాలి. తక్కువగా లేదా ఎక్కువగా ఉంటే కారణాలు తెలుసుకోవాలి. అద్దె ఆదాయం విషయంలో కూడా అదే వర్తిస్తుంది. నెలవారీ అద్దెలు, అడ్వాన్స్ సర్దుబాట్లు, బకాయిలు వంటి అంశాలను సరిచూసుకోవాలి. కొన్నిసార్లు ఒక ఆర్థిక సంవత్సరానికి సంబంధించిన ఆదాయం తదుపరి సంవత్సరంలో జమ కావచ్చు. అలాగే గత సంవత్సరానికి సంబంధించిన మొత్తాలు ప్రస్తుత సంవత్సరంలో జమ కావచ్చు. అందువల్ల తేదీలు, లావాదేవీల స్వభావం జాగ్రత్తగా పరిశీలించాలి.
ఐటీఆర్కు బలమైన పునాది ‘ఇన్కం స్టేట్మెంట్’.. Income Statement is the Foundation of ITR Filing
ఆదాయపు పన్ను రిటర్ను అనేది కేవలం ఒక ఫారం నింపడం మాత్రమే కాదు. అది ఒక వ్యక్తి లేదా సంస్థ ఆర్థిక కార్యకలాపాల సమగ్ర ప్రతిబింబం. అందుకే రిటర్ను దాఖలు (Prepare Your Income Statement )చేసే ముందు ఇన్కం స్టేట్మెంట్ సిద్ధం చేసుకోవడం అత్యంత అవసరం. అన్ని బ్యాంకు ఖాతాలు, ఆదాయ వనరులు, పెట్టుబడులు, అద్దెలు, వడ్డీలు, ఆస్తుల విక్రయాలు, వ్యాపార లావాదేవీలు వంటి అంశాలను క్రమబద్ధంగా నమోదు చేస్తే ఐటీఆర్ దాఖలు సులభంగా పూర్తవుతుంది. అంతేకాకుండా భవిష్యత్తులో పన్ను శాఖ నుంచి వచ్చే ఏవైనా ప్రశ్నలకు సమాధానం చెప్పేందుకు అవసరమైన ఆధారాలు కూడా సిద్ధంగా ఉంటాయి. 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరానికి సంబంధించిన ఐటీఆర్ దాఖలు గడువు సమీపిస్తున్న నేపథ్యంలో ప్రతి పన్ను చెల్లింపుదారుడు ముందుగా తన ‘ఇన్కం స్టేట్మెంట్’ను సిద్ధం చేసుకుని, ఆ తర్వాతే రిటర్ను దాఖలు చేయడం ఉత్తమ మార్గమని పన్ను నిపుణులు సూచిస్తున్నారు.
About the Author
