బ్యాంకు ఖాతా తెరవడం ఇప్పుడు ప్రతి ఒక్కరికీ అవసరంగా మారింది. జీతం జమ కావాలన్నా, ప్రభుత్వ పథకాల ప్రయోజనాలు పొందాలన్నా, డిజిటల్ చెల్లింపులు చేయాలన్నా సేవింగ్స్ లేదా కరెంట్ ఖాతా తప్పనిసరిగా ఉంటుంది. అయితే ఖాతా తెరవడం మాత్రమే కాదు.. అందులో బ్యాంకు నిర్దేశించిన కనీస సగటు నిల్వ (Minimum Average Balance – MAB)ను నిర్వహించడం కూడా చాలామందికి భారంగా మారుతోంది. ఆర్థిక ఇబ్బందులు, ఆదాయంలో హెచ్చుతగ్గులు లేదా నిబంధనలపై పూర్తి అవగాహన లేకపోవడం వల్ల లక్షలాది మంది ఖాతాదారులు కనీస నిల్వను నిర్వహించలేకపోతున్నారు. ఈ పరిస్థితిని బ్యాంకులు రుసుముల రూపంలో ఆదాయ వనరుగా మలుచుకుంటున్నాయి. 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరంలో సేవింగ్స్, కరెంట్ ఖాతాల్లో కనీస సగటు నిల్వ లేకపోవడంతో బ్యాంకులు ఖాతాదారుల నుంచి ఏకంగా రూ.7,087 కోట్లకు పైగా వసూలు చేసినట్లు కేంద్ర ప్రభుత్వం వెల్లడించింది. ఈ జరిమానాల రూపంలో గత నాలుగేళ్లలో దేశవ్యాప్తంగా బ్యాంకులు ఖాతాదారుల నుంచి ఏకంగా రూ.26,170 కోట్లకు పైగా వసూలు చేసినట్లు కేంద్ర ప్రభుత్వం వెల్లడించడం చర్చనీయాంశంగా మారింది. ఈ వివరాలు బ్యాంకింగ్ రంగంలో కనీస నిల్వ నిబంధనల ప్రభావంపై మరోసారి చర్చకు దారితీశాయి.
పార్లమెంట్లో వెల్లడి.. Government Reveals Data in Parliament
కనీస సగటు నిల్వ(Minimum Average Balance – MAB) రుసుములపై రాజ్యసభలో సభ్యుడు అడిగిన ప్రశ్నకు కేంద్ర ఆర్థిక శాఖ సహాయ మంత్రి పంకజ్ చౌదరి లిఖితపూర్వక సమాధానం ఇచ్చారు. ఆ సమాధానంలో 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరానికి సంబంధించిన బ్యాంకుల వసూళ్ల గణాంకాలను వెల్లడించారు. ఆ వివరాల ప్రకారం దేశంలోని ప్రైవేట్ రంగ బ్యాంకులు కనీస నిల్వ రుసుముల రూపంలో రూ.4,948.71 కోట్లు వసూలు చేశాయి. ప్రభుత్వ రంగ బ్యాంకులు కూడా రూ.2,137.92 కోట్లు వసూలు చేశాయి. ఈ రెండు కలిపి మొత్తం రూ.7,087 కోట్లకు పైగా ఖాతాదారుల నుంచి బ్యాంకుల ఖజానాలో చేరాయి. ఈ గణాంకాలు బ్యాంకింగ్ సేవల్లో కనీస నిల్వ నిబంధన ఎంత ప్రభావం చూపుతోందో స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అంటే రోజుకు సగటున దాదాపు రూ.19 కోట్లకు పైగా బ్యాంకులకు కనీస నిల్వ జరిమానాల రూపంలో ఆదాయం వచ్చినట్లవుతోంది. ముఖ్యంగా ప్రైవేట్ బ్యాంకులు ఈ వసూళ్లలో ముందంజలో ఉండగా, ప్రభుత్వ రంగ బ్యాంకులు మాత్రం సేవింగ్స్ ఖాతాలపై జరిమానాలను దాదాపు పూర్తిగా తొలగించడం సామాన్య ఖాతాదారులకు కొంత ఊరట కలిగిస్తోంది.
ప్రైవేట్ బ్యాంకులదే సింహభాగం.. Private Banks Lead Collections
కనీస నిల్వ (Minimum Average Balance – MAB)రుసుముల వసూళ్లలో ప్రైవేట్ రంగ బ్యాంకుల వాటా అత్యధికంగా ఉంది. మొత్తం వసూళ్లలో దాదాపు 70 శాతం ప్రైవేట్ బ్యాంకుల నుంచే వచ్చినట్లు గణాంకాలు సూచిస్తున్నాయి. ప్రైవేట్ బ్యాంకులు సాధారణంగా సేవింగ్స్, కరెంట్ ఖాతాలకు ఎక్కువ కనీస నిల్వ పరిమితులను నిర్ణయిస్తాయి. నగరాలు, పట్టణాలు, గ్రామీణ ప్రాంతాలను బట్టి ఈ పరిమితులు మారుతూ ఉంటాయి. నిర్ణయించిన స్థాయి కంటే తక్కువ సగటు నిల్వ ఉంటే ప్రతి నెలా ఖాతాదారుల నుంచి రుసుములు వసూలు చేస్తాయి. ప్రత్యేకించి మెట్రో నగరాల్లో కనీస నిల్వ పరిమితి ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల అక్కడి ఖాతాదారులపై ఈ భారం మరింత అధికంగా ఉంటుంది.
హెచ్డీఎఫ్సీ బ్యాంక్ అగ్రస్థానంలో.. HDFC Bank Tops the List
కనీస నిల్వ (Minimum Average Balance – MAB)రుసుముల ద్వారా అత్యధిక ఆదాయం పొందిన బ్యాంకుగా హెచ్డీఎఫ్సీ బ్యాంక్ నిలిచింది. 2025-26లో ఈ బ్యాంకు ఒక్కటే రూ.1,798.14 కోట్లు వసూలు చేసింది. దేశవ్యాప్తంగా భారీ సంఖ్యలో సేవింగ్స్, కరెంట్ ఖాతాలు ఉండటం, వివిధ ఖాతాలకు వేర్వేరు కనీస నిల్వ నిబంధనలు అమలు చేయడం వల్ల ఈ ఆదాయం అధికంగా నమోదైనట్లు తెలుస్తోంది. ఈ గణాంకం బ్యాంకింగ్ రంగంలో కనీస నిల్వ రుసుములు ఎంత పెద్ద ఆదాయ వనరుగా మారాయో తెలియజేస్తోంది.
యాక్సిస్ బ్యాంక్ రెండో స్థానంలో.. Axis Bank Follows
వసూళ్ల పరంగా(Minimum Average Balance – MAB) యాక్సిస్ బ్యాంక్ రెండో స్థానంలో నిలిచింది. ఈ బ్యాంకు కనీస నిల్వ లేకపోవడం వల్ల ఖాతాదారుల నుంచి రూ.1,081.33 కోట్లు వసూలు చేసింది. హెచ్డీఎఫ్సీ, యాక్సిస్ బ్యాంకులు కలిపి మాత్రమే దాదాపు రూ.2,880 కోట్లకు పైగా వసూలు చేయడం గమనార్హం. ఇది మొత్తం ప్రైవేట్ బ్యాంకుల వసూళ్లలో గణనీయమైన వాటా.
కనీస నిల్వ అంటే ఏమిటి? What is Minimum Average Balance?
సేవింగ్స్ లేదా కరెంట్ ఖాతాలో బ్యాంకు నిర్దేశించిన సగటు మొత్తాన్ని ప్రతి నెలా కొనసాగించాల్సి ఉంటుంది. దీనినే కనీస సగటు నిల్వ లేదా Minimum Average Balance (MAB) అంటారు. ఈ మొత్తం బ్యాంకును బట్టి, ఖాతా రకాన్ని బట్టి, ఖాతా ఉన్న ప్రాంతాన్ని బట్టి మారుతూ ఉంటుంది. కొన్ని బ్యాంకులు నెలవారీ సగటును, మరికొన్ని త్రైమాసిక సగటును పరిగణలోకి తీసుకుంటాయి. ఈ పరిమితి కంటే సగటు నిల్వ తగ్గితే బ్యాంకు నిర్దిష్ట రుసుమును ఖాతా నుంచి నేరుగా డెబిట్ చేస్తుంది.
ఎందుకు చెల్లించాల్సి వస్తోంది? Why Customers End Up Paying?
చాలామంది ఖాతాదారులు (Minimum Average Balance – MAB)ఉద్దేశపూర్వకంగా కనీస నిల్వను తగ్గించరు. జీతం ఆలస్యంగా జమ కావడం, అత్యవసర ఖర్చులు, వ్యాపార నష్టాలు, వైద్య అవసరాలు వంటి కారణాలతో ఖాతాలోని మొత్తం తగ్గిపోతుంది. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో లేదా తక్కువ ఆదాయం కలిగిన కుటుంబాల్లో ఖాతాల్లో పెద్ద మొత్తాలను నిరంతరం ఉంచడం సాధ్యం కాదు. కొందరికి బ్యాంకు నిబంధనలపై పూర్తిగా అవగాహన కూడా ఉండదు. ఫలితంగా ప్రతి నెలా లేదా త్రైమాసికానికి రుసుములు విధించబడుతుంటాయి. కొన్నిసార్లు వరుసగా రుసుములు పడటం వల్ల ఖాతాలోని నిల్వ మరింత తగ్గి, ఖాతాదారులు అదనపు ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటున్నారు.
సామాన్యుడిపై అదనపు భారం.. A Growing Burden on Customers
ఇటీవల జీవన వ్యయం పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో మధ్యతరగతి, తక్కువ ఆదాయ వర్గాలపై ఈ రుసుముల ప్రభావం ఎక్కువగా కనిపిస్తోంది. ఒకవైపు నిత్యావసర వస్తువుల ధరలు, మరోవైపు విద్య, వైద్యం, గృహ వ్యయాలు పెరుగుతున్నాయి. ఈ పరిస్థితుల్లో బ్యాంకు ఖాతాలో(Minimum Average Balance – MAB) వేల రూపాయలను నిరంతరం నిల్వ ఉంచడం ప్రతి ఒక్కరికీ సాధ్యం కావడం లేదు. ఈ నేపథ్యంలో కనీస నిల్వ రుసుములు సామాన్య ఖాతాదారులకు అదనపు ఆర్థిక భారంగా మారుతున్నాయని వినియోగదారుల సంఘాలు అభిప్రాయపడుతున్నాయి.
బ్యాంకుల వాదన ఇదే.. Banks’ Stand
బ్యాంకుల వాదన మాత్రం (Minimum Average Balance – MAB)భిన్నంగా ఉంది. సేవింగ్స్ ఖాతాలను నిర్వహించడానికి సాంకేతిక మౌలిక వసతులు, బ్రాంచ్లు, ఏటీఎంలు, డిజిటల్ సేవలు, భద్రతా వ్యవస్థల నిర్వహణకు భారీ వ్యయం అవుతుందని బ్యాంకులు చెబుతున్నాయి.ఖాతాల్లో నిర్దిష్ట స్థాయిలో నిల్వ ఉంటేనే ఆ నిధులను రుణాల రూపంలో వినియోగించి ఆదాయం పొందగలమని, అందుకే కనీస నిల్వ నిబంధనలు అవసరమని పేర్కొంటున్నాయి.అయితే జనధన్ ఖాతాలు, ప్రాథమిక సేవింగ్స్ బ్యాంకు డిపాజిట్ ఖాతాలు (BSBDA) వంటి కొన్ని ప్రత్యేక ఖాతాలకు ఈ నిబంధనలు వర్తించవు.
అవగాహన పెంచాల్సిన అవసరం.. Need for Greater Awareness
ఆర్థిక నిపుణుల అభిప్రాయం ప్రకారం, బ్యాంకులు ఖాతా తెరిచే సమయంలో (Minimum Average Balance – MAB)కనీస నిల్వ నిబంధనలను మరింత స్పష్టంగా వివరించాలి. ఖాతాలో నిల్వ తగ్గినప్పుడు ముందుగానే ఎస్ఎంఎస్, మొబైల్ యాప్, ఈ-మెయిల్ ద్వారా హెచ్చరికలు పంపితే ఖాతాదారులు రుసుములను నివారించే అవకాశం ఉంటుంది. అలాగే తక్కువ ఆదాయం కలిగిన ఖాతాదారులకు అనుకూలంగా ప్రత్యేక ఖాతా ఎంపికలు, తక్కువ కనీస నిల్వ పరిమితులు వంటి చర్యలు కూడా పరిశీలించాల్సిన అవసరం ఉందని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు.
సంతులనం అవసరం.. Balancing Banking and Consumer Interest
బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థ సజావుగా నడవడానికి నియమాలు అవసరమే. అయితే ఆ నియమాలు సామాన్య ఖాతాదారులకు భారంగా(Minimum Average Balance – MAB) మారకూడదనే అభిప్రాయం కూడా బలంగా వినిపిస్తోంది. ఒకవైపు బ్యాంకులు తమ నిర్వహణ వ్యయాలను దృష్టిలో ఉంచుకుని రుసుములు వసూలు చేస్తుండగా, మరోవైపు ఆర్థికంగా బలహీన వర్గాలపై ఈ చార్జీల ప్రభావాన్ని కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది. 2025-26లో కనీస నిల్వ రుసుముల రూపంలో బ్యాంకులు రూ.7,087 కోట్లకు పైగా వసూలు చేయడం, ఈ నిబంధనల ప్రాముఖ్యతను మరోసారి చర్చకు తీసుకొచ్చింది. డిజిటల్ బ్యాంకింగ్ విస్తరిస్తున్న ఈ కాలంలో వినియోగదారులకు మెరుగైన సేవలతో పాటు పారదర్శకమైన రుసుముల విధానం, ముందస్తు సమాచారం, ఆర్థిక అవగాహన పెంపు వంటి చర్యలు అమలైతేనే బ్యాంకులు-ఖాతాదారుల మధ్య విశ్వాసం మరింత బలోపేతం అవుతుంది.
About the Author
