దేశవ్యాప్తంగా కోట్లాది మంది పన్ను చెల్లింపుదారులు ఎదురుచూస్తున్న కీలక ప్రక్రియ ప్రారంభమైంది. 2026-27 మదింపు సంవత్సరానికి సంబంధించిన ఆదాయపు పన్ను రిటర్నుల( ITR Filing) దాఖలుకు కేంద్ర ఆదాయపు పన్ను శాఖ ఆన్లైన్ సదుపాయాన్ని అందుబాటులోకి తీసుకొచ్చింది. ముఖ్యంగా సాధారణ ఉద్యోగులు, చిన్న వ్యాపారులు, స్వయం ఉపాధి పొందుతున్నవారు ఎక్కువగా వినియోగించే ఐటీఆర్-1, ఐటీఆర్-4 ఫారాలను ఇ-ఫైలింగ్ పోర్టల్లో ఎనేబుల్ చేయడంతో రిటర్నుల దాఖలు ప్రక్రియ మొదలైంది. ప్రతి ఏడాది మాదిరిగానే ఈసారి కూడా జీతభత్యాలు పొందే ఉద్యోగులు, చిన్న వ్యాపారులు, ప్రొఫెషనల్స్, పెన్షనర్లు తమ ఆదాయానికి సంబంధించిన వివరాలను సమర్పించాల్సి ఉంటుంది. అయితే గతంతో పోలిస్తే ఈసారి కొన్ని మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి. ముఖ్యంగా దీర్ఘకాలిక మూలధన లాభాలకు సంబంధించిన అంశాలను కూడా కొన్ని ఫారాల్లో చేర్చడం, ఆన్లైన్ సౌకర్యాలను మరింత సులభతరం చేయడం వల్ల పన్ను చెల్లింపుదారులకు కొంత ఊరట లభించనుంది.
పోర్టల్లో అందుబాటులో సేవలు.. Services Enabled on E-Filing Portal
ఆదాయపు పన్ను శాఖ నిర్వహిస్తున్న అధికారిక ఇ-ఫైలింగ్ పోర్టల్లో( ITR Filing) ఇప్పుడు ఐటీఆర్-1 (సహజ్), ఐటీఆర్-4 (సుగమ్) ఫారాల ఆన్లైన్ ఫైలింగ్ సదుపాయం అందుబాటులోకి వచ్చింది. అంతేకాకుండా ఎక్సెల్ యుటిలిటీని కూడా విడుదల చేసింది. దీని ద్వారా పన్ను చెల్లింపుదారులు ఆఫ్లైన్లో వివరాలు నమోదు చేసి తర్వాత వాటిని పోర్టల్లో అప్లోడ్ చేసే అవకాశం ఉంటుంది. ఇప్పటికే మార్చి 30న ఈ ఫారాలను నోటిఫై చేసిన ఐటీ శాఖ, ఇప్పుడు వాటి ఫైలింగ్ ప్రక్రియను అధికారికంగా ప్రారంభించింది. దీంతో 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరంలో సంపాదించిన ఆదాయానికి సంబంధించిన రిటర్నులను దాఖలు చేయడానికి ప్రజలు సిద్ధమవుతున్నారు. పోర్టల్లో లాగిన్ అయిన తర్వాత పన్ను చెల్లింపుదారులు తమ పాన్, ఆధార్, బ్యాంకు ఖాతా, ఆదాయ వివరాలను ధృవీకరించుకుని రిటర్నులు ఫైల్ చేయవచ్చు. గత సంవత్సరాల సమాచారం ఆటో ఫిల్ రూపంలో కనిపించడం వల్ల ప్రక్రియ మరింత వేగంగా పూర్తయ్యే అవకాశం ఉంది.
ఉద్యోగుల దృష్టి ఇప్పుడు ఫారం-16పై.. Employees Await Form-16
ఆన్లైన్ ఫైలింగ్ ( ITR Filing)సదుపాయం ప్రారంభమైనప్పటికీ, చాలా మంది ఉద్యోగులు వెంటనే రిటర్నులు దాఖలు చేసే పరిస్థితి ఉండదు. కారణం.. ఫారం-16 ఇంకా అందుబాటులోకి రాకపోవడం. సాధారణంగా కంపెనీలు, సంస్థలు తమ ఉద్యోగులకు జూన్ నెలలో ఫారం-16 జారీ చేస్తాయి. ఇందులో ఉద్యోగి వార్షిక వేతనం, టిడిఎస్ కట్ చేసిన మొత్తం, పన్ను మినహాయింపులు, డిడక్షన్లకు సంబంధించిన పూర్తి వివరాలు ఉంటాయి. ఈ ఫారం ఆధారంగానే ఉద్యోగులు తమ రిటర్నులు సరిగా దాఖలు చేస్తారు. ఫారం-16 రాకముందే రిటర్నులు దాఖలు చేస్తే పొరపాట్లు జరిగే అవకాశముందని పన్ను నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. ముఖ్యంగా టిడిఎస్ వివరాలు, బ్యాంకు వడ్డీ ఆదాయం, పెట్టుబడుల మినహాయింపులు సరిగా నమోదు కాకపోతే తర్వాత నోటీసులు వచ్చే అవకాశం ఉంటుంది.
ఎవరు ఐటీఆర్-1 దాఖలు చేయాలి? Who Should File ITR-1?
సాధారణంగా జీతం పొందే ఉద్యోగులు ఎక్కువగా ఉపయోగించే ఫారం ఐటీఆర్-1 ( ITR Filing)లేదా “సహజ్”. వార్షిక ఆదాయం రూ.50 లక్షల లోపు ఉన్న వ్యక్తులు ఈ ఫారాన్ని ఉపయోగించవచ్చు. జీతం ద్వారా వచ్చే ఆదాయం, ఒక ఇంటి ద్వారా వచ్చే ఆదాయం, బ్యాంకు వడ్డీలు, డిపాజిట్లపై వడ్డీ, డివిడెండ్లు వంటి ఇతర ఆదాయ వనరులు ఉన్నవారు ఈ ఫారాన్ని ఉపయోగించవచ్చు. అలాగే వ్యవసాయ ఆదాయం రూ.5 వేల లోపు ఉంటే కూడా ఈ ఫారాన్ని వినియోగించుకోవచ్చు. ఈసారి ముఖ్యమైన మార్పు ఏమిటంటే.. దీర్ఘకాలిక మూలధన లాభాలను కూడా ఇందులో చూపించేందుకు అవకాశం కల్పించారు. సంవత్సరానికి రూ.1.25 లక్షల వరకు ఉన్న లాంగ్టర్మ్ క్యాపిటల్ గెయిన్స్ను ఐటీఆర్-1లో చూపించవచ్చు. దీంతో స్టాక్మార్కెట్లో చిన్న మొత్తాల్లో పెట్టుబడులు పెట్టే మధ్యతరగతి ఉద్యోగులకు కొంత సౌలభ్యం లభించనుంది.
ఐటీఆర్-4 ఎవరికి? Who Can Use ITR-4?
చిన్న వ్యాపారులు, స్వయం ఉపాధి పొందే వ్యక్తులు, ప్రొఫెషనల్స్ ఎక్కువగా వినియోగించే ఫారం ఐటీఆర్-4 ( ITR Filing)లేదా “సుగమ్”. వ్యాపారం లేదా వృత్తి ద్వారా రూ.50 లక్షల వరకు వార్షిక ఆదాయం పొందుతున్న వ్యక్తులు, హిందూ అవిభాజ్య కుటుంబాలు (హెచ్యూఎఫ్) ఈ ఫారాన్ని వినియోగించవచ్చు. చార్టర్డ్ అకౌంటెంట్లు, చిన్న కాంట్రాక్టర్లు, దుకాణదారులు, ట్రేడర్లు, చిన్న వ్యాపార యజమానులు ఎక్కువగా ఈ ఫారాన్ని ఉపయోగిస్తారు. ముఖ్యంగా ప్రిజంప్టివ్ టాక్సేషన్ పద్ధతిలో పన్ను చెల్లించే వారికి ఇది అనుకూలంగా ఉంటుంది. పూర్తి అకౌంటింగ్ పుస్తకాలు నిర్వహించకుండా నిర్దిష్ట శాతం ఆదాయాన్ని పన్నుకు పరిగణలోకి తీసుకునే సౌకర్యం ఉండటం వల్ల చిన్న వ్యాపారులకు ఇది ఎంతో ఉపయోగకరంగా మారింది.
గడువులు కీలకం.. Deadlines Matter
పన్ను చెల్లింపుదారులకు గడువులు అత్యంత కీలకం. సమయానికి రిటర్నులు( ITR Filing) దాఖలు చేయకపోతే జరిమానాలు, వడ్డీలు, ఇతర ఇబ్బందులు ఎదురయ్యే అవకాశం ఉంటుంది. వ్యక్తిగత పన్ను చెల్లింపుదారులు ఐటీఆర్-1 దాఖలు చేయడానికి జులై 31ను చివరి తేదీగా నిర్ణయించారు. మరోవైపు ఆడిట్ అవసరం లేని ఐటీఆర్-4 పన్ను చెల్లింపుదారులకు ఆగస్టు 31 వరకు గడువు ఉంది. గడువు చివరి రోజుల్లో పోర్టల్పై భారీ ఒత్తిడి ఏర్పడే అవకాశం ఉండటంతో ముందుగానే రిటర్నులు దాఖలు చేయాలని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు. గతంలో చివరి రోజుల్లో సర్వర్లు స్లో కావడం, లాగిన్ సమస్యలు తలెత్తడం వంటి ఘటనలు చోటుచేసుకున్నాయి.
ఎందుకు అవసరం ఐటీఆర్? Why Filing ITR Is Important?
చాలామంది “పన్ను ( ITR Filing)రావడం లేదంటే రిటర్ను ఎందుకు దాఖలు చేయాలి?” అనే సందేహం వ్యక్తం చేస్తుంటారు. కానీ ఆదాయపు పన్ను రిటర్ను కేవలం పన్ను చెల్లింపుల కోసమే కాదు.. ఆర్థిక గుర్తింపుకు కూడా ఎంతో కీలకం. బ్యాంకు రుణాలు తీసుకోవాలన్నా, విదేశీ వీసాలకు దరఖాస్తు చేయాలన్నా, పెద్ద మొత్తంలో ఆర్థిక లావాదేవీలు చేయాలన్నా ఐటీఆర్ అవసరం అవుతుంది. ముఖ్యంగా హౌస్ లోన్, బిజినెస్ లోన్ కోసం దరఖాస్తు చేసే సమయంలో బ్యాంకులు గత రెండు లేదా మూడు సంవత్సరాల ఐటీఆర్లను తప్పనిసరిగా అడుగుతాయి.
అంతేకాకుండా రిటర్నులు క్రమం తప్పకుండా దాఖలు చేసే వారికి భవిష్యత్తులో ఆర్థిక విశ్వసనీయత కూడా పెరుగుతుంది.
కొత్త పన్ను విధానం ప్రభావం.. Impact of New Tax Regime
కొత్త పన్ను విధానం అమల్లోకి వచ్చిన తర్వాత చాలామంది పన్ను చెల్లింపుదారులు ఏ విధానాన్ని ఎంచుకోవాలనే సందిగ్ధంలో ఉన్నారు. ఒకవైపు తక్కువ పన్ను రేట్లు.. మరోవైపు మినహాయింపుల కోతలు ఉండటంతో ఉద్యోగులు లెక్కలు వేసుకుంటున్నారు. హౌస్ రెంట్ అలవెన్స్, సెక్షన్ 80సీ పెట్టుబడులు, మెడికల్ ఇన్సూరెన్స్, హోమ్ లోన్ వడ్డీ వంటి మినహాయింపులు ఎక్కువగా వినియోగించే వారికి పాత పన్ను విధానం ప్రయోజనకరంగా ఉండొచ్చు. మరోవైపు ఎక్కువ మినహాయింపులు లేని ఉద్యోగులు కొత్త పన్ను విధానాన్ని ఎంచుకుంటున్నారు. రిటర్నులు దాఖలు చేసే ముందు ఏ విధానం ద్వారా తక్కువ పన్ను పడుతుందో పరిశీలించడం అవసరమని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు.
టిడిఎస్ వివరాలు చెక్ చేయాలి.. Verify TDS Carefully
రిటర్నులు ( ITR Filing)దాఖలు చేసే ముందు పన్ను చెల్లింపుదారులు తప్పనిసరిగా ఫారం-26ఏఎస్, ఏఐఎస్ (Annual Information Statement) వివరాలను పరిశీలించాలి. కొన్ని సందర్భాల్లో బ్యాంకులు కట్ చేసిన టిడిఎస్, కంపెనీలు చెల్లించిన టిడిఎస్ వివరాలు సరిగా అప్డేట్ కాకపోవచ్చు. అలా జరిగితే తర్వాత పన్ను డిమాండ్ నోటీసులు వచ్చే అవకాశం ఉంటుంది. అలాగే బ్యాంకు వడ్డీలు, ఫిక్స్డ్ డిపాజిట్లు, స్టాక్మార్కెట్ లావాదేవీలు, మ్యూచువల్ ఫండ్ పెట్టుబడుల వివరాలను కూడా సరిచూసుకోవాలి.
చిన్న పొరపాట్లు.. పెద్ద ఇబ్బందులు.. Small Errors, Big Problems
రిటర్నులు( ITR Filing) దాఖలు చేసే సమయంలో చాలామంది చిన్నచిన్న పొరపాట్లు చేస్తుంటారు. బ్యాంకు ఖాతా నంబర్లు తప్పుగా నమోదు చేయడం, పాన్ వివరాల్లో తప్పులు, ఆదాయం తక్కువగా చూపించడం, టిడిఎస్ వివరాలు మిస్ కావడం వంటి తప్పిదాలు తర్వాత ఇబ్బందులకు దారి తీస్తాయి. ప్రత్యేకంగా రీఫండ్ రావాల్సిన వారికి బ్యాంకు ఖాతా వివరాలు సరిగా నమోదు చేయడం చాలా ముఖ్యం. లేకపోతే రీఫండ్ నిలిచిపోయే ప్రమాదం ఉంటుంది. అలాగే రిటర్ను దాఖలు చేసిన తర్వాత ఈ-వెరిఫికేషన్ చేయడం తప్పనిసరి. ఇది చేయకపోతే రిటర్ను చెల్లుబాటు కానట్లుగా పరిగణించే అవకాశం ఉంటుంది.
డిజిటల్ ఫైలింగ్ వైపు వేగంగా మార్పు.. Rapid Shift Towards Digital Filing
గత కొన్నేళ్లుగా ఆదాయపు పన్ను శాఖ పూర్తిగా ( ITR Filing)డిజిటల్ విధానంపై దృష్టి పెట్టింది. ఇప్పుడు చాలా ప్రక్రియలు ఆటోమేటిక్గా మారుతున్నాయి. పాన్, ఆధార్ లింకింగ్, ప్రీఫిల్డ్ డేటా, ఆన్లైన్ వెరిఫికేషన్, డిజిటల్ రీఫండ్ వంటి సదుపాయాలు పన్ను చెల్లింపుదారులకు సౌకర్యంగా మారాయి. పన్ను ఎగవేతలను అరికట్టేందుకు బ్యాంకులు, స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజీలు, మ్యూచువల్ ఫండ్లు, ఇతర ఆర్థిక సంస్థల నుంచి వివరాలను నేరుగా సేకరించే విధానాన్ని ఐటీ శాఖ అమలు చేస్తోంది. దీంతో గతంతో పోలిస్తే ఆదాయాన్ని దాచిపెట్టడం కష్టమవుతోంది. అందుకే పూర్తి వివరాలను సక్రమంగా వెల్లడించడం మంచిదని నిపుణులు చెబుతున్నారు.
పన్ను చెల్లింపుదారుల అంచనాలు.. Expectations of Taxpayers
ఈసారి రిటర్నుల( ITR Filing) ఫైలింగ్ ప్రక్రియ మరింత సులభంగా ఉండాలని పన్ను చెల్లింపుదారులు ఆశిస్తున్నారు. ముఖ్యంగా సర్వర్ సమస్యలు లేకుండా పోర్టల్ సజావుగా పనిచేయాలని కోరుకుంటున్నారు. గతంలో కొన్ని సందర్భాల్లో పోర్టల్లో సాంకేతిక సమస్యలు రావడం, ఓటీపీ ఆలస్యం కావడం, రీఫండ్లు ఆలస్యమవడం వంటి అంశాలు విమర్శలకు దారితీశాయి. ఈసారి అలాంటి ఇబ్బందులు తలెత్తకుండా చర్యలు తీసుకుంటున్నట్లు ఐటీ శాఖ వర్గాలు చెబుతున్నాయి.
ముందస్తు సిద్ధతే మంచిది.. Early Preparation Helps
పన్ను చెల్లింపుదారులు ( ITR Filing)చివరి నిమిషం వరకు వేచి చూడకుండా ముందుగానే అవసరమైన పత్రాలను సిద్ధం చేసుకోవడం ఉత్తమమని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు. ఫారం-16, బ్యాంకు స్టేట్మెంట్లు, పెట్టుబడుల రసీదులు, ఇన్సూరెన్స్ ప్రీమియం వివరాలు, హోమ్ లోన్ వడ్డీ సర్టిఫికెట్లు, క్యాపిటల్ గెయిన్స్ స్టేట్మెంట్లు వంటి పత్రాలను ముందుగానే సేకరించుకుంటే రిటర్ను ఫైలింగ్ సులభమవుతుంది. ప్రస్తుతం ఐటీఆర్-1, ఐటీఆర్-4 ఫారాల ఆన్లైన్ ఫైలింగ్ ప్రారంభం కావడంతో దేశవ్యాప్తంగా పన్ను సీజన్కు తెరలేచింది. ఉద్యోగులు, చిన్న వ్యాపారులు, స్వయం ఉపాధి వర్గాలు తమ ఆదాయ వివరాలను సక్రమంగా నమోదు చేసి సమయానికి రిటర్నులు దాఖలు చేయాల్సిన సమయం వచ్చేసింది. ప్రభుత్వానికి ఆదాయం అందించడమే కాకుండా.. వ్యక్తిగత ఆర్థిక క్రమశిక్షణకు కూడా ఐటీఆర్ ఫైలింగ్ ఇప్పుడు కీలక భాగంగా మారింది.
