హైదరాబాద్ః భారత స్టాక్ మార్కెట్ నియంత్రణ సంస్థ సెబీ (SEBI) మదుపర్ల ప్రయోజనాలను కాపాడేందుకు, మార్కెట్లో రిస్క్ తగ్గించేందుకు ఎప్పటికప్పుడు కీలక నిర్ణయాలు తీసుకుంటోంది. ఇటీవల కమొడిటీ డెరివేటివ్స్ (Commodity Derivatives) విభాగంలో కనీస మార్జిన్ నిబంధనలను సవరిస్తూ సెబీ సరికొత్త మార్గదర్శకాలను విడుదల చేసింది. మరోవైపు, రిటెయిల్ మదుపర్లు బ్రోకర్ల వద్ద అప్పు తీసుకుని షేర్లు కొనుగోలు చేసే ట్రెండ్ విపరీతంగా పెరిగిపోవడంతో, మార్జిన్ ట్రేడింగ్ ఫెసిలిటీ (Margin Trading Facility – MTF) పై కూడా ఆంక్షలు విధించే ఆలోచనలో ఉంది. ఈ రెండు ప్రధాన పరిణామాలు ట్రేడర్లు, సాధారణ మదుపర్లపై ఎలాంటి ప్రభావం చూపుతాయో, అసలు మార్జిన్ నిబంధనలు ఎలా మారాయో పూర్తి వివరాలతో తెలుసుకుందాం.
కమొడిటీ డెరివేటివ్స్లో సరికొత్త మార్జిన్ నిబంధనలు
కమొడిటీ డెరివేటివ్స్ మార్కెట్లో బంగారం, వెండి, ముడి చమురు, పత్తి, పసుపు వంటి వివిధ రకాల వస్తువుల ఫ్యూచర్స్, ఆప్షన్స్ ట్రేడింగ్ జరుగుతుంది. ఈ విభాగంలో ట్రేడింగ్ చేసేవారికి సెబీ కొత్త నిబంధనలు తీసుకొచ్చింది. ముఖ్యంగా కనీస మార్జిన్ (Minimum Margin), ప్రారంభ మార్జిన్ (Initial Margin), కనీస మార్జిన్ పీరియడ్ ఆఫ్ రిస్క్ (Minimum Margin Period of Risk – MPOR) నిబంధనలను సమూలంగా సవరించింది. ఈ నూతన నియమావళి రాబోయే డిసెంబర్ 1 నుంచి దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న అన్ని కమొడిటీ ఎక్స్ఛేంజీలలో అమల్లోకి రానుంది.
మార్కెట్లో ఆయా కమొడిటీల ధరల్లో ఉండే హెచ్చుతగ్గులు లేదా అస్థిరత (Volatility) ఆధారంగా సెబీ ఈ మార్జిన్లను మూడు ప్రధాన విభాగాలుగా వర్గీకరించింది:
తక్కువ అస్థిరత కలిగిన కమొడిటీలు (Low Volatility Commodities): సాధారణంగా ధరల్లో పెద్దగా మార్పులు ఉండని, స్థిరంగా ఉండే కమొడిటీలకు కనీస ప్రారంభ మార్జిన్ను 6 శాతంగా నిర్ణయించారు. అంటే ట్రేడర్లు కాంట్రాక్ట్ విలువలో కనీసం 6 శాతం సొమ్మును ముందుగా మార్జిన్గా చెల్లించాల్సి ఉంటుంది. వీటికి కనీస ఎంపీఓఆర్ (MPOR) వ్యవధిని 2 రోజులుగా సెబీ నిర్దేశించింది.
మధ్యస్థాయి అస్థిరత కలిగిన కమొడిటీలు (Medium Volatility Commodities): ధరల్లో ఒక మోస్తరు ఒడిదొడుకులు ఉండే కమొడిటీలకు కనీస ప్రారంభ మార్జిన్ను 8 శాతంగా ఖరారు చేశారు. వీటికి కూడా కనీస ఎంపీఓఆర్ వ్యవధి 2 రోజులుగానే కొనసాగుతుంది.
అధిక అస్థిరత కలిగిన కమొడిటీలు (High Volatility Commodities): అంతర్జాతీయ పరిణామాల వల్ల ధరలు వేగంగా మారిపోయే, ఎక్కువ రిస్క్ ఉండే కమొడిటీలకు కనీస ప్రారంభ మార్జిన్ను 10 శాతానికి పెంచారు. వీటికి కనీస ఎంపీఓఆర్ వ్యవధిని 3 రోజులుగా సెబీ నిర్ణయించింది.
ఎంపీఓఆర్ (MPOR) అంటే ఏమిటి? దీనివల్ల కలిగే ప్రయోజనమేంటి?
సాధారణ మదుపర్లకు ఎంపీఓఆర్ (Margin Period of Risk) అనే పదం కాస్త కొత్తగా అనిపించవచ్చు. ట్రేడింగ్లో ఏదైనా ఒక క్లయింట్ లేదా బ్రోకర్ చెల్లింపులు చేయలేక డిఫాల్ట్ అయితే, వారి ఓపెన్ పొజిషన్లను మార్కెట్లో క్లోజ్ చేయడానికి లేదా సెటిల్ చేయడానికి క్లియరింగ్ కార్పొరేషన్కు పట్టే కనీస అంచనా సమయాన్ని ఎంపీఓఆర్ అంటారు.
ఉదాహరణకు, ఒక కమొడిటీ ధర అకస్మాత్తుగా భారీగా పడిపోయినా లేదా పెరిగిపోయినా, ఆ నష్టాన్ని భర్తీ చేసేందుకు బ్రోకర్ వద్ద తగినంత మార్జిన్ డబ్బు ఉండాలి. అధిక అస్థిరత ఉన్న కమొడిటీలకు ఈ వ్యవధిని 3 రోజులుగా నిర్ణయించడం వల్ల, మార్కెట్లో తీవ్రమైన ఒడిదొడుకులు ఎదురైనప్పుడు క్లియరింగ్ సంస్థలకు నష్టాలు రాకుండా బలమైన రక్షణ లభిస్తుంది. దీనివల్ల ఒకరి డిఫాల్ట్ ప్రభావం మిగతా ట్రేడర్లపై పడకుండా మొత్తం మార్కెట్ వ్యవస్థ మరింత సురక్షితంగా, పారదర్శకంగా మారుతుంది.
రుణాలపై షేర్ల కొనుగోలు (MTF) పై సెబీ ఆంక్షల కత్తి!
కమొడిటీ మార్కెట్తో పాటు ఈక్విటీ మార్కెట్లోనూ సెబీ మరో అత్యంత కీలక అంశంపై దృష్టి సారించింది. ఇటీవల కాలంలో రిటెయిల్ మదుపర్లు తమ వద్ద ఉన్న డబ్బు కంటే ఎక్కువ విలువైన షేర్లను కొనుగోలు చేసేందుకు బ్రోకర్ల వద్ద అప్పు తీసుకుంటున్నారు. దీనినే మార్జిన్ ట్రేడింగ్ ఫెసిలిటీ (MTF) లేదా మార్జిన్ ఫండింగ్ అంటారు. గత కొన్ని నెలలుగా ఈ తరహా రుణాలపై షేర్ల కొనుగోలు విపరీతంగా పెరిగిపోయింది. తాజా గణాంకాల ప్రకారం, దేశవ్యాప్తంగా రిటెయిల్ మదుపర్లు రుణాలపై కొనుగోలు చేసిన షేర్ల విలువ ఏకంగా రూ. 1.53 లక్షల కోట్ల రికార్డు స్థాయికి చేరుకుంది. ఇది మార్కెట్ నియంత్రణ సంస్థకు పెద్ద ఆందోళనకర అంశంగా మారింది.
సెబీ ఈ విషయంలో ఎందుకు ఆంక్షలు విధించాలని భావిస్తోంది?
ఆకస్మిక పతనం ముప్పు: స్టాక్ మార్కెట్ ఎప్పుడూ ఒకే దిశలో వెళ్లదు. ఏదైనా భౌగోళిక రాజకీయ ఉద్రిక్తతలు, అంతర్జాతీయ ఆర్థిక మాంద్యం భయాలు లేదా దేశీయ కారణాల వల్ల మార్కెట్లో ఆకస్మిక దిద్దుబాటు (Market Correction) లేదా భారీ పతనం (Market Crash) సంభవిస్తే, అప్పు చేసి షేర్లు కొన్న చిన్న, రిటెయిల్ మదుపర్లు తీవ్రంగా నష్టపోతారు.
వడ్డీ భారం, బలవంతపు అమ్మకాలు: మార్జిన్ ఫండింగ్ కింద బ్రోకర్లు ఇచ్చే అప్పుకు మదుపర్లు అధిక వడ్డీ చెల్లించాల్సి ఉంటుంది. ఒకవేళ షేర్ల ధరలు పడిపోతే, బ్రోకర్లు వెంటనే అదనపు మార్జిన్ చెల్లించాలని ఒత్తిడి చేస్తారు. సకాలంలో డబ్బులు కట్టలేకపోతే బ్రోకర్లే ఆ షేర్లను మార్కెట్ ధరకు అమ్మేస్తారు (Square-off). దీనివల్ల మదుపర్లు తాము పెట్టిన అసలు పెట్టుబడిని కూడా పూర్తిగా కోల్పోయే ప్రమాదం ఉంది.
ఫ్రీ-ఫ్లోట్ పరిమాణంతో లింక్ చేసే కొత్త ఆలోచన
ఈ ప్రమాదాన్ని ప్రాథమిక దశలోనే నివారించేందుకు, మార్జిన్ ఫండింగ్పై కఠిన ఆంక్షలు విధించాలని సెబీ యోచిస్తోంది. ఇందులో భాగంగా ఒక కంపెనీ షేరు ఫ్రీ-ఫ్లోట్ పరిమాణానికి (Free-float Market Capitalization) మార్జిన్ ట్రేడింగ్ను లింక్ చేసే అంశాన్ని లోతుగా పరిశీలిస్తోంది.
ఒక కంపెనీ మొత్తం షేర్లలో ప్రమోటర్ల వాటా పోగా, బహిరంగ మార్కెట్లో సాధారణ మదుపర్లకు ట్రేడింగ్కు అందుబాటులో ఉండే షేర్లను ‘ఫ్రీ-ఫ్లోట్’ అంటారు. ఏదైనా ఒక కంపెనీ షేరులో మార్జిన్ కొనుగోళ్లు ఆ షేరు ఫ్రీ-ఫ్లోట్ పరిమాణంలో ఒక నిర్దిష్ట శాతాన్ని దాటితే, ఆ షేరులో కొత్తగా మార్జిన్ కొనుగోళ్లు చేయకుండా పూర్తిగా ఆంక్షలు విధించాలని సెబీ భావిస్తోంది. దీనివల్ల తక్కువ లిక్విడిటీ ఉన్న చిన్న, మధ్యతరహా కంపెనీల షేర్లలో (Small-cap & Mid-cap stocks) అప్పు డబ్బుతో కృత్రిమంగా ధరలు పెంచడం, ఆ తర్వాత ఒక్కసారిగా కుప్పకూలడం వంటి అవకతవకలకు అడ్డుకట్ట పడుతుంది.
ట్రేడర్లు, మదుపర్లు ఏం చేయాలి?
సెబీ తీసుకుంటున్న ఈ నియంత్రణ చర్యలు స్వల్పకాలంలో లివరేజ్ ట్రేడర్లకు కాస్త ఇబ్బందిగా అనిపించినా, దీర్ఘకాలంలో మార్కెట్ స్థిరత్వానికి, చిన్న మదుపర్ల రక్షణకు ఎంతో మేలు చేస్తాయి. డిసెంబర్ 1 నుంచి కమొడిటీ డెరివేటివ్స్లో ట్రేడింగ్ చేసేవారు కొత్త నిబంధనలకు అనుగుణంగా తమ ఖాతాల్లో అదనపు మార్జిన్ నిధులను సిద్ధంగా ఉంచుకోవాలి. అలాగే, ఈక్విటీ మార్కెట్లో బ్రోకర్ల వద్ద అప్పు చేసి ట్రేడింగ్ చేసే రిటెయిల్ మదుపర్లు తమ రిస్క్ సామర్థ్యాన్ని బేరీజు వేసుకోవాలి. అప్పుల జోలికి వెళ్లకుండా, సొంత నిధులతో మంచి ఫండమెంటల్స్ ఉన్న కంపెనీలలో దీర్ఘకాలిక దృష్టితో పెట్టుబడి పెట్టడం ఎల్లప్పుడూ శ్రేయస్కరం.
