న్యూఢిల్లీ: కుటుంబ పెద్ద లేదా ఆప్తులు హఠాత్తుగా మరణించినప్పుడు, వారికి సంబంధించిన బ్యాంక్ ఖాతాలు (Bank Accounts), జీవిత బీమా పాలసీలు (Life Insurance), మ్యూచువల్ ఫండ్లు (Mutual Funds), పోస్టాఫీసు డిపాజిట్ల వివరాలు కుటుంబ సభ్యులకు తెలియక కోట్లాది రూపాయలు నిరర్థకంగా పడి ఉంటున్నాయి. ఇలా క్లెయిమ్ చేయకుండా మిగిలిపోయిన నిధులను (Unclaimed Funds) అసలైన వారసులకు పారదర్శకంగా, వేగంగా అందజేసేందుకు పటిష్ఠమైన యంత్రాంగం అమల్లో ఉందని కేంద్ర ప్రభుత్వం మంగళవారం సుప్రీంకోర్టుకు (Supreme Court) వెల్లడించింది.
ఈ ఏడాది మార్చి నాటికి దేశవ్యాప్తంగా ఇలాంటి 3 లక్షలకు పైగా క్లెయిమ్లను విజయవంతంగా పరిష్కరించామని కేంద్రం తెలిపింది. అంతేకాకుండా, ఏప్రిల్ 18 నాటికి రూ. 6,453 కోట్ల విలువైన ఆస్తులను చట్టబద్ధమైన వారసులకు అందజేశామని గణాంకాలతో సహా కోర్టుకు నివేదించింది.
అసలు ఈ వివాదం ఎలా మొదలైంది?
మరణించిన వ్యక్తుల ఆర్థిక ఆస్తుల వివరాలు తెలుసుకోవడం వారసులకు పెద్ద సవాలుగా మారింది. ఒక్కో బ్యాంకు, ఒక్కో బీమా సంస్థ చుట్టూ తిరగలేక చాలామంది తమ హక్కులను వదులుకుంటున్నారు. ఈ సమస్యకు శాశ్వత పరిష్కారం చూపాలని కోరుతూ ప్రముఖ ఆర్థిక జర్నలిస్ట్ సుచేతా దలాల్ (Sucheta Dalal) 2022లో సుప్రీంకోర్టులో ప్రజా ప్రయోజన వ్యాజ్యం (PIL) దాఖలు చేశారు.
మరణించిన వ్యక్తుల బ్యాంక్ ఖాతాలు, డిపాజిట్లు, బీమా పాలసీలు, ప్రావిడెంట్ ఫండ్ (PF) నిధుల వివరాలన్నింటినీ ఒకే గొడుగు కిందకు తెస్తూ ఒక కేంద్రీకృత డేటాబేస్ (Centralized Database) ఏర్పాటు చేయాలని ఆమె తన పిటిషన్లో కోరారు. దీనివల్ల వారసులు సులభంగా తమ ఆప్తుల ఆస్తులను గుర్తించి క్లెయిమ్ చేసుకునే అవకాశం ఉంటుందని పేర్కొన్నారు.
కోర్టులో వాదనలు సాగాయిలా..
ఈ ప్రజా ప్రయోజన వ్యాజ్యంపై జస్టిస్ విక్రమ్ నాథ్ (Justice Vikram Nath), జస్టిస్ ఆర్. మహదేవన్ (Justice R. Mahadevan) నేతృత్వంలోని ధర్మాసనం విచారణ జరిపింది. కేంద్ర ప్రభుత్వం, కార్పొరేట్ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Corporate Affairs) తరఫున అదనపు సొలిసిటర్ జనరల్ ఎన్. వెంకటరామన్ (N. Venkataraman) వాదనలు వినిపించారు.
చట్టబద్ధ నిబంధనలకు అనుగుణంగా, క్లెయిమ్ చేయని ప్రతి పైసా వివరాలను సంబంధిత సంస్థల వెబ్సైట్లలో పూర్తి పారదర్శకతతో అందుబాటులో ఉంచామని ఆయన కోర్టుకు వివరించారు. నిధుల రికవరీ ప్రక్రియ వేగంగా జరుగుతోందని, ఇప్పటివరకు అందిన మొత్తం దరఖాస్తుల్లో కేవలం 10 శాతం క్లెయిమ్లు మాత్రమే పెండింగ్లో ఉన్నాయని వెల్లడించారు. మిగిలిన 90 శాతం దరఖాస్తులను ఇప్పటికే పరిష్కరించామని స్పష్టం చేశారు.
పిటిషనర్ తరఫు న్యాయవాది సూచనలు
మరోవైపు, పిటిషనర్ సుచేతా దలాల్ తరఫున సీనియర్ న్యాయవాది ప్రశాంత్ భూషణ్ (Prashant Bhushan) తన వాదనలు వినిపించారు. ప్రస్తుత విధానంలో వేర్వేరు సంస్థల పోర్టల్లలో వెతకడం సామాన్యులకు కష్టతరంగా ఉందని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు.
కేవలం మరణించిన వ్యక్తి పేరు, ఆధార్ లేదా పాన్ వంటి ఇతర గుర్తింపు కార్డుల నంబర్లు నమోదు చేస్తే చాలు.. దేశంలోని అన్ని బ్యాంకులు, బీమా సంస్థలు, పీఎఫ్, మ్యూచువల్ ఫండ్ల వివరాలు ఒకేచోట కనిపించేలా ఏకీకృత డేటాబేస్ ఏర్పాటు చేయాలని ప్రశాంత్ భూషణ్ కోర్టును కోరారు. దీనివల్ల మధ్యవర్తుల ప్రమేయం తగ్గుతుందని, వారసులకు సమయం ఆదా అవుతుందని పేర్కొన్నారు.
ధర్మాసనం కీలక వ్యాఖ్యలు, ఆదేశాలు
ఇరుపక్షాల వాదనలు విన్న అనంతరం సుప్రీంకోర్టు ధర్మాసనం కీలక వ్యాఖ్యలు చేసింది. ఆప్తులను కోల్పోయిన బాధలో ఉండే చట్టబద్ధ వారసులు, తమ సొంత డబ్బు కోసం కోర్టులు, కార్యాలయాల చుట్టూ తిరగాల్సిన దుస్థితి ఉండకూడదని పేర్కొంది. ఎలాంటి న్యాయపరమైన వివాదాలు, సాంకేతిక చిక్కులు లేని ఒక సరళమైన, ఏకీకృత విధానాన్ని (Unified System) తీసుకురావాల్సిన అవసరం ఉందని అభిప్రాయపడింది.
ఈ కేసులో తదుపరి చర్యల కోసం కార్పొరేట్ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ, రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI), సెక్యూరిటీస్ అండ్ ఎక్స్ఛేంజ్ బోర్డ్ ఆఫ్ ఇండియా (SEBI) తో పాటు పిటిషనర్ కూడా తమ లిఖితపూర్వక వాదనలను (Written Submissions) సమర్పించాలని ఆదేశించింది. అనంతరం ఈ వ్యాజ్యంపై ధర్మాసనం తన తీర్పును రిజర్వ్ (Reserved Verdict) చేసింది.
సామాన్యులకు కలిగే ప్రయోజనం ఏమిటి?
ప్రస్తుతం రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా ‘ఉద్గమ్’ (UDGAM Portal) పేరుతో అన్క్లెయిమ్డ్ డిపాజిట్ల వివరాలను తెలుసుకునే సదుపాయాన్ని కల్పిస్తోంది. అయితే బీమా, పీఎఫ్, షేర్లు, పోస్టాఫీసు ఖాతాల వివరాలు వేర్వేరు చోట్ల ఉంటున్నాయి. సుప్రీంకోర్టు తీర్పు వెలువడిన తర్వాత, అన్ని ఆర్థిక సంస్థల డేటా ఒకే ప్లాట్ఫామ్పైకి వచ్చే అవకాశం ఉంది.
దీనివల్ల సామాన్య ప్రజలు తమ కుటుంబ సభ్యుల పేరు మీద ఉన్న పాత పెట్టుబడులు, డిపాజిట్లను సులభంగా ట్రాక్ చేయవచ్చు. నామినీ వివరాలు లేకపోయినా, సరైన వారసత్వ ధృవీకరణ పత్రాలతో వేగంగా క్లెయిమ్ సెటిల్ చేసుకునే వెసులుబాటు కలగనుంది. ఆర్థిక రంగంలో పారదర్శకతను పెంచే దిశగా ఈ పరిణామం ఒక కీలక మైలురాయిగా నిలవనుంది.
