కుటుంబంలో ఒక వ్యక్తి మరణిస్తే విషాదం నుంచి తేరుకోవడమే కాదు.. ఆ వ్యక్తికి సంబంధించిన ఆస్తులు, బ్యాంకు ఖాతాలు, పెట్టుబడులు, రుణాలు, బీమా వంటి ఆర్థిక వ్యవహారాలను కూడా సరిచేయాల్సి ఉంటుంది. వీటితోపాటు ఆదాయపు పన్నుకు సంబంధించిన బాధ్యతలను కూడా నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు. ఒక వ్యక్తి మరణించినంత మాత్రాన ఆయన లేదా ఆమెపై ఉన్న ఆదాయపు పన్ను వ్యవహారాలు ఆటోమేటిక్గా ముగిసిపోవు. మరణించిన వ్యక్తి తరఫున (ITR Must Be Filed on Behalf of the Deceased..) చట్టబద్ధమైన ప్రతినిధి లేదా లీగల్ వారసుడు పన్ను వ్యవహారాలను పూర్తి చేయాల్సి ఉంటుంది. మరణించిన వ్యక్తి ఆర్థిక సంవత్సరంలో మరణించే తేదీ వరకు సంపాదించిన ఆదాయం పన్ను పరిధిలోకి వస్తే, ఆ కాలానికి సంబంధించిన ఐటీఆర్ను దాఖలు చేయాలి. అంతేకాదు.. ఇప్పటికే పెండింగ్లో ఉన్న రిటర్నులు, పన్ను బకాయిలు, ఆదాయపు పన్ను శాఖ నుంచి వచ్చిన నోటీసులు ఉంటే వాటిపై కూడా తగిన చర్యలు తీసుకోవాలి. అయితే ఇక్కడ మరో ముఖ్యమైన అంశం ఉంది. మరణించిన వ్యక్తి పన్ను బకాయిలకు లీగల్ వారసుడు తన వ్యక్తిగత ఆస్తులతో బాధ్యత వహించాల్సిన అవసరం సాధారణంగా ఉండదు. మరణించిన వ్యక్తి నుంచి వారసత్వంగా పొందిన ఆస్తుల పరిమితి మేరకే బాధ్యత ఉంటుంది.
మరణించిన తేదీ వరకు ఆదాయమే లెక్క.. Income Up to the Date of Death
మరణించిన వ్యక్తికి సంబంధించిన ఐటీఆర్ దాఖలు(ITR Must Be Filed on Behalf of the Deceased..) చేసేటప్పుడు ఆర్థిక సంవత్సరం ప్రారంభం నుంచి మరణించిన తేదీ వరకు వచ్చిన ఆదాయాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. అంటే ఏప్రిల్ 1 నుంచి వ్యక్తి మరణించిన రోజు వరకు జీతం, వ్యాపార ఆదాయం, వడ్డీ, అద్దె, పెట్టుబడుల ద్వారా వచ్చిన ఆదాయం, మూలధన లాభాలు వంటి పన్ను పరిధిలోకి వచ్చే ఆదాయాలను లెక్కించాలి. ఉదాహరణకు ఒక వ్యక్తి సెప్టెంబరు 15న మరణించారని అనుకుందాం. ఆ ఆర్థిక సంవత్సరంలో ఏప్రిల్ 1 నుంచి సెప్టెంబరు 15 వరకు ఆయనకు వచ్చిన ఆదాయాన్ని మరణించిన వ్యక్తి ఐటీఆర్లో చూపించాలి. సెప్టెంబరు 16 తర్వాత అదే ఆస్తుల నుంచి వచ్చిన ఆదాయం మాత్రం పరిస్థితిని బట్టి లీగల్ వారసుడు లేదా ఆస్తిని పొందిన వ్యక్తి ఆదాయంగా పరిగణించాల్సి ఉంటుంది. ఇక్కడ బ్యాంకు ఖాతాలు, ఫిక్స్డ్ డిపాజిట్లు, అద్దెకు ఇచ్చిన ఆస్తులు, షేర్లు, మ్యూచువల్ ఫండ్లు వంటి పెట్టుబడులపై వచ్చే ఆదాయాన్ని జాగ్రత్తగా గుర్తించాలి. మరణించిన తేదీ వరకు వచ్చిన వడ్డీ లేదా ఇతర ఆదాయాన్ని ఆయన రిటర్న్లో చేర్చాలి. ఆ తర్వాత వచ్చిన ఆదాయం ఎవరి చేతిలోకి వెళ్లిందో, ఆ ఆస్తికి ఎవరు యజమానిగా మారారో బట్టి వారి పన్ను లెక్కల్లోకి తీసుకోవాల్సి ఉంటుంది.
ముందుగా ఐటీ పోర్టల్లో నమోదు.. Register as Legal Heir
మరణించిన వ్యక్తి తరఫున (ITR Must Be Filed on Behalf of the Deceased..) ఐటీఆర్ దాఖలు చేయాలంటే వారసుడు నేరుగా మరణించిన వ్యక్తి ఈ-ఫైలింగ్ ఖాతాలోకి లాగిన్ అయి రిటర్న్ దాఖలు చేయకూడదు. ముందుగా ఆదాయపు పన్ను ఈ-ఫైలింగ్ పోర్టల్లో తన సొంత లాగిన్ ద్వారా లీగల్ హెయిర్ లేదా ‘Representative Assessee’గా నమోదు కావాలి. ఈ ప్రక్రియలో మరణ ధ్రువీకరణ పత్రం, మరణించిన వ్యక్తి పాన్, లీగల్ వారసుడి పాన్, అవసరాన్ని బట్టి వీలునామా, వారసత్వ ధ్రువీకరణ పత్రం లేదా ఇతర చట్టబద్ధమైన పత్రాలను సమర్పించాల్సి ఉంటుంది. సంబంధిత పత్రాలను పరిశీలించిన తర్వాత ఆదాయపు పన్ను శాఖ లేదా సంబంధిత అధికారం దరఖాస్తును ఆమోదిస్తుంది. అనుమతి లభించిన తర్వాతే వారసుడు తన లాగిన్ నుంచి మరణించిన వ్యక్తి తరఫున పన్ను రిటర్న్ దాఖలు చేయడానికి, అవసరమైన చోట ఈ-వెరిఫై చేయడానికి వీలవుతుంది. అందుకే మరణం జరిగిన వెంటనే ఆస్తుల బదిలీతోపాటు పన్ను సంబంధిత ప్రక్రియను కూడా ప్రారంభించడం మంచిది.
పన్ను లెక్కల్లో తప్పనిసరి జాగ్రత్త.. Check AIS, TIS and Bank Records
మరణించిన వ్యక్తి ఆదాయాన్ని (ITR Must Be Filed on Behalf of the Deceased..) లెక్కించేటప్పుడు కేవలం బ్యాంకు పాస్బుక్ను చూసి రిటర్న్ దాఖలు చేయడం సరిపోదు. ఫారం 26AS, AIS, TIS, బ్యాంకు స్టేట్మెంట్లు, ఫిక్స్డ్ డిపాజిట్ల వివరాలు, షేర్లు, మ్యూచువల్ ఫండ్లు, మూలధన లాభాలకు సంబంధించిన సమాచారాన్ని సరిచూసుకోవాలి. ముఖ్యంగా మరణానికి ముందు విక్రయించిన షేర్లు లేదా ఆస్తుల ద్వారా వచ్చిన మూలధన లాభాలు, బ్యాంకు వడ్డీ, అద్దె ఆదాయం వంటి వివరాలు ఎక్కడైనా మిస్ కాకుండా చూసుకోవాలి. సంబంధిత ఆర్థిక సంస్థలు లేదా బ్యాంకులు మరణం తర్వాత కూడా కొన్ని లావాదేవీలను ప్రాసెస్ చేసే అవకాశం ఉంటుంది. అందువల్ల మరణించిన తేదీని ఆధారంగా చేసుకుని ఆదాయాన్ని విడదీసి లెక్కించడం అవసరం. పన్ను రిటర్న్ దాఖలు చేయడానికి ముందు అందుబాటులో ఉన్న సమాచారాన్ని సరిపోల్చుకోవడం ద్వారా భవిష్యత్తులో ఆదాయపు పన్ను శాఖ నుంచి వచ్చే వివరణ కోరే నోటీసులను కొంతవరకు నివారించవచ్చు.
నోటీసు వస్తే ఏం చేయాలి? Handling Income Tax Notices
మరణించిన వ్యక్తికి (ITR Must Be Filed on Behalf of the Deceased..) సంబంధించిన పన్ను వ్యవహారాల్లో నోటీసులు ముఖ్యమైన అంశం. వ్యక్తి మరణించిన తర్వాత కూడా పాత పన్ను వ్యవహారాలపై ఆదాయపు పన్ను శాఖ నుంచి నోటీసులు రావచ్చు. జీవితకాలంలో ప్రారంభమైన పరిశీలన, విచారణ, రీ-అసెస్మెంట్ వంటి పన్ను ప్రక్రియలు ఉంటే వాటిని లీగల్ ప్రతినిధి తరఫున కొనసాగించాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడవచ్చు. అయితే మరణించిన వ్యక్తి విషయం ఐటీ శాఖకు తెలియకుండా ఆయన పేరుతో కొత్తగా చర్యలు ప్రారంభిస్తే, ఆ నోటీసు చట్టబద్ధతకు సంబంధించిన అంశాలు తలెత్తవచ్చు. ఇలాంటి సందర్భాల్లో నోటీసును పట్టించుకోకుండా వదిలేయడం కంటే, మరణ ధ్రువీకరణ పత్రాన్ని సమర్పించి సంబంధిత అధికారులకు వాస్తవ పరిస్థితిని తెలియజేయడం మంచిది. నోటీసు స్క్రూటినీకి సంబంధించినదా? రీ-అసెస్మెంట్కు సంబంధించినదా? పన్ను డిమాండ్ నోటీసా? అన్నది ముందుగా పరిశీలించాలి. నోటీసులో పేర్కొన్న గడువులోగా స్పందించాలి. అవసరమైతే పన్ను నిపుణుల సలహా తీసుకోవడం ద్వారా తదుపరి ప్రక్రియను సక్రమంగా పూర్తి చేయవచ్చు.
వారసులు ఎంతవరకు బాధ్యత వహించాలి? Liability of Legal Heirs
మరణించిన వ్యక్తి పన్ను(ITR Must Be Filed on Behalf of the Deceased..) బకాయిలు ఉన్నాయంటే ఆ మొత్తాన్ని లీగల్ వారసుడు తన జేబులో నుంచి, వ్యక్తిగత ఆస్తులను అమ్మి చెల్లించాల్సిందేనని భావించడం తప్పు. చట్టంలోని నిబంధనల ప్రకారం మరణించిన వ్యక్తి నుంచి వారసత్వంగా పొందిన ఆస్తుల పరిమితి మేరకు పన్ను బకాయిల బాధ్యత ఉంటుంది. ఉదాహరణకు మరణించిన వ్యక్తి నుంచి ఒక వారసుడికి రూ.20 లక్షల విలువైన ఆస్తి వచ్చింది అనుకుందాం. అదే వ్యక్తికి అంతకంటే ఎక్కువ పన్ను బకాయి ఉన్నా, వారసుడి వ్యక్తిగత ఆస్తులన్నింటిపైనా ఆ బకాయిని వసూలు చేసే విధానం ఉండదు. వారసత్వంగా వచ్చిన ఆస్తి విలువ, వర్తించే చట్టపరమైన పరిమితుల మేరకే బాధ్యతను పరిగణిస్తారు. అందుకే పన్ను బకాయిలు, ఆస్తి విలువ, వారసుల వాటా వంటి అంశాలను స్పష్టంగా తెలుసుకోవడం అవసరం. కుటుంబ సభ్యుల మధ్య ఆస్తులను పంచుకునే ముందు పన్ను బాధ్యతలను పరిశీలించడం మరింత సురక్షితం.
బాకీలు తీర్చకుండానే ఆస్తులు పంచితే? Do Not Rush to Transfer Assets
మరణించిన వ్యక్తి పన్ను వ్యవహారాలు(ITR Must Be Filed on Behalf of the Deceased..) పూర్తిగా పరిష్కారం కాకముందే వారసత్వ ఆస్తులను అమ్మడం, పంచుకోవడం లేదా బదిలీ చేయడం విషయంలో జాగ్రత్త అవసరం. పన్ను బకాయిలు ఉన్న విషయం తెలిసి కూడా ఆస్తులను తొందరగా బదిలీ చేస్తే భవిష్యత్తులో చట్టపరమైన సమస్యలు తలెత్తే అవకాశం ఉంటుంది. అందువల్ల ముందుగా మరణించిన వ్యక్తి పేరు మీద ఉన్న అన్ని ఆస్తులు, బ్యాంకు డిపాజిట్లు, పెట్టుబడులు, రుణాలు, పన్ను బకాయిలను గుర్తించాలి. ఆ తర్వాత లీగల్ హెయిర్గా ఐటీ పోర్టల్లో నమోదు చేసుకుని అవసరమైన రిటర్నులు, నోటీసులకు సంబంధించిన ప్రక్రియలను పూర్తి చేయాలి. పన్ను వ్యవహారాలు స్పష్టమైన తర్వాతే ఆస్తుల బదిలీ, పంపకం వంటి చర్యలను చేపట్టడం మంచిది.
మరణం తర్వాత వచ్చిన ఆదాయం ఎవరిది? Income Earned After Death
మరణించిన వ్యక్తి పేరు (ITR Must Be Filed on Behalf of the Deceased..) మీద ఉన్న ఆస్తి నుంచి మరణం తర్వాత కూడా ఆదాయం వస్తూనే ఉండొచ్చు. ఉదాహరణకు ఫిక్స్డ్ డిపాజిట్పై వడ్డీ కొనసాగవచ్చు. ఇంటి నుంచి అద్దె రావచ్చు. షేర్లు, మ్యూచువల్ ఫండ్ల నుంచి ఆదాయం రావచ్చు. ఇలాంటి ఆదాయం మరణించిన వ్యక్తి చివరి ఐటీఆర్లో మొత్తం చూపించాల్సిన అవసరం ఉండదు. మరణం తర్వాత ఆ ఆదాయానికి ఎవరు హక్కుదారులయ్యారో బట్టి వారి పన్ను లెక్కల్లోకి తీసుకోవాల్సి ఉంటుంది. అందువల్ల మరణించిన తేదీని కేంద్రంగా చేసుకుని ఆదాయాన్ని రెండు భాగాలుగా విభజించాలి. మరణించిన తేదీ వరకు వచ్చిన ఆదాయం మరణించిన వ్యక్తి తుది పన్ను వ్యవహారంలోకి వెళ్తుంది. ఆ తర్వాత వచ్చిన ఆదాయం ఆస్తిని పొందిన వారసుడు లేదా చట్టబద్ధమైన హక్కుదారుడి పన్ను లెక్కల్లోకి వెళ్లే అవకాశం ఉంటుంది.
కుటుంబం ముందుగానే జాగ్రత్త పడితే మేలు.. Proper Tax Planning Matters
కుటుంబంలో ఎవరైనా మరణించినప్పుడు (ITR Must Be Filed on Behalf of the Deceased..) భావోద్వేగ పరిస్థితుల్లో ఆర్థిక పత్రాలను పట్టించుకోకపోవడం సహజం. కానీ పాన్, బ్యాంకు ఖాతాలు, ఎఫ్డీలు, షేర్లు, మ్యూచువల్ ఫండ్లు, బీమా పాలసీలు, రుణాలు, ఐటీఆర్ వివరాలు వంటి వాటిని ఒకచోట చేర్చి పరిశీలించడం అవసరం. ముఖ్యంగా ఏ ఆస్తికి ఎవరు నామినీ? ఎలాంటి వీలునామా ఉంది? ఏ పన్ను రిటర్నులు పెండింగ్లో ఉన్నాయి? పన్ను శాఖ నుంచి ఏమైనా నోటీసులు వచ్చాయా? వంటి వివరాలు తెలుసుకోవాలి. మరణం అంటే పన్ను బాధ్యతకు ముగింపు కాదన్న విషయాన్ని కుటుంబ సభ్యులు గుర్తుంచుకోవాలి. మరణించిన వ్యక్తి తరఫున లీగల్ హెయిర్ సరైన విధానంలో నమోదు కావడం, మరణించిన తేదీ వరకు వచ్చిన ఆదాయాన్ని సక్రమంగా లెక్కించడం, పెండింగ్ రిటర్నులు దాఖలు చేయడం, పన్ను శాఖ నోటీసులకు గడువులోగా స్పందించడం ముఖ్యమైన బాధ్యతలు. అదే సమయంలో వారసులు తమ వ్యక్తిగత ఆస్తులన్నింటినీ పన్ను బకాయిల కోసం కోల్పోవాల్సి వస్తుందని భయపడాల్సిన అవసరం లేదు. వర్తించే చట్టపరమైన నిబంధనల ప్రకారం మరణించిన వ్యక్తి నుంచి వారసత్వంగా పొందిన ఆస్తుల పరిమితి మేరకే బాధ్యత ఉంటుంది. అందుకే ఆస్తుల పంపకం కంటే ముందుగా పన్ను వ్యవహారాలను సరిచేసుకోవడం, అవసరమైతే చార్టర్డ్ అకౌంటెంట్ లేదా పన్ను నిపుణుడి సలహా తీసుకోవడం కుటుంబానికి భవిష్యత్తులో ఇబ్బందులు రాకుండా చేస్తుంది.
About the Author
