హైదరాబాద్ః దేశీయ స్టాక్ మార్కెట్లలో కృత్రిమ మేధస్సు (Artificial Intelligence) వినియోగం రోజురోజుకు వేగంగా పెరుగుతోంది. ట్రేడింగ్ వ్యూహాల నుంచి ఇన్వెస్ట్మెంట్ సలహాల వరకు ప్రతి దశలోనూ ఏఐ టెక్నాలజీ కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది. ఈ నేపథ్యంలో మార్కెట్ల నియంత్రణ సంస్థ సెక్యూరిటీస్ అండ్ ఎక్స్ఛేంజ్ బోర్డ్ ఆఫ్ ఇండియా (SEBI) కీలక నిర్ణయం తీసుకుంది. స్టాక్ మార్కెట్లలో ఏఐ వినియోగానికి సంబంధించి త్వరలోనే సమగ్ర మార్గదర్శకాలను జారీ చేయనున్నట్లు సెబీ ఛైర్మన్ తుహిన్ కాంత పాండే ప్రకటించారు. ఆధునిక సాంకేతిక ఆవిష్కరణలను ప్రోత్సహిస్తూనే, సాధారణ మదుపర్ల ప్రయోజనాలను కాపాడటం, మార్కెట్ సమగ్రతను నిలబెట్టడం ఈ కొత్త నిబంధనల ప్రధాన ఉద్దేశమని ఆయన స్పష్టం చేశారు.
ఢిల్లీలోని ప్రగతి మైదాన్లో ఇండియా ట్రేడ్ ప్రమోషన్ ఆర్గనైజేషన్ (ITPO) ఆధ్వర్యంలో ప్రారంభమైన 45వ ఇండియా ఇంటర్నేషనల్ ట్రేడ్ ఫెయిర్ 2026లో సెబీ పెవిలియన్ను ఛైర్మన్ తుహిన్ కాంత పాండే ప్రారంభించారు. ఈ సందర్భంగా ఆయన మాట్లాడుతూ మారుతున్న టెక్నాలజీకి అనుగుణంగా నియంత్రణ వ్యవస్థలను కూడా ఆధునీకరిస్తున్నట్లు వెల్లడించారు.
ఏఐ నిబంధనల్లోని కీలక అంశాలు ఇవే..
సెక్యూరిటీల మార్కెట్లలో ఏఐ, మెషీన్ లెర్నింగ్ (Machine Learning) మోడళ్ల వల్ల ఎదురయ్యే సాంకేతిక రిస్కులను తగ్గించేందుకు 2025 జూన్లో సెబీ ఒక సంప్రదింపుల పత్రాన్ని (Consultation Paper) విడుదల చేసింది. దాని ఆధారంగానే ఇప్పుడు తుది నిబంధనలను రూపొందిస్తున్నారు. ప్రతిపాదిత మార్గదర్శకాల ప్రకారం ముఖ్యమైన నియమాలు ఇలా ఉండనున్నాయి:
మానవ పర్యవేక్షణ తప్పనిసరి: బ్రోకింగ్ సంస్థలు, మ్యూచువల్ ఫండ్ హౌస్లు, ఇతర మార్కెట్ మధ్యవర్తులు ఏఐ మోడళ్లను ఉపయోగించినప్పటికీ, కీలకమైన పెట్టుబడి నిర్ణయాలు, రిస్క్ మేనేజ్మెంట్ అంశాల్లో తుది నియంత్రణ కచ్చితంగా మనుషుల పర్యవేక్షణలోనే ఉండాలి. పూర్తిగా మెషీన్లకే నిర్ణయాధికారం వదిలేయకూడదు.
పూర్తి జవాబుదారీతనం: నియంత్రిత సంస్థలు తమ కార్యకలాపాల్లో వాడే అల్గారిథమ్లు (Algorithms), ప్రిడిక్టివ్ ఏఐ మోడళ్ల పనితీరుకు పూర్తి బాధ్యత వహించాలి. సాంకేతిక లోపాల వల్ల మదుపర్లకు నష్టం జరిగితే సంబంధిత సంస్థలే జవాబుదారీగా ఉంటాయి.
పారదర్శకత, వివరాలు వెల్లడి: ఏఐ ఆధారిత టూల్స్ ద్వారా మదుపర్లకు ఎలాంటి పెట్టుబడి సిఫారసులు చేసినా, ఆ సమాచారం వెనుక ఏఐ వినియోగం ఉందన్న విషయాన్ని స్పష్టంగా తెలియజేయాలి. మదుపర్లకు పూర్తి అవగాహన కల్పించేలా తగిన డిస్క్లోజర్స్ (Disclosures) ఇవ్వడం తప్పనిసరి.
సైబర్ దాడులు, ఫేక్ ఇన్ఫ్లుయెన్సర్లపై ఉక్కుపాదం
ఆధునిక కాలంలో ఆర్థిక సంస్థలు, క్రిప్టో ప్లాట్ఫామ్లను లక్ష్యంగా చేసుకుని సైబర్ దాడులు విపరీతంగా పెరుగుతున్నాయి. మరోవైపు సోషల్ మీడియా ఇన్ఫ్లుయెన్సర్ల ద్వారా అమాయక మదుపర్లను తప్పుదోవ పట్టించే డిజిటల్ మోసాలు కూడా ఎక్కువయ్యాయి. వీటిని అరికట్టేందుకు సెబీ తన నిఘా వ్యవస్థను మరింత పటిష్ఠం చేసిందని తుహిన్ కాంత పాండే తెలిపారు. అంతర్జాతీయ ఫైనాన్షియల్ స్టెబిలిటీ బోర్డ్ (FSB) రూపొందించిన ‘ఫైర్’ (FIRE) రిపోర్టింగ్ విధానానికి అనుగుణంగా, గత మే నెలలోనే పటిష్ఠమైన ఇన్సిడెంట్ రెస్పాన్స్ వ్యవస్థలను సెబీ అందుబాటులోకి తెచ్చింది. దీనివల్ల ఏదైనా సైబర్ ముప్పు ఎదురైన వెంటనే స్పందించి నష్టాన్ని నివారించడం సులభమవుతుంది.
సెబీ సొంత అస్త్రం ‘సుదర్శన్’ టూల్
మార్కెట్లలో జరిగే అక్రమాలను, మోసపూరిత లావాదేవీలను వేగంగా గుర్తించేందుకు సెబీ సొంతంగా ‘సుదర్శన్’ (Sudarshan) అనే అత్యాధునిక టూల్ను అభివృద్ధి చేసింది. అంతర్గత పర్యవేక్షణ సామర్థ్యాన్ని పెంచడంలో ఈ టూల్ అద్భుతంగా పనిచేస్తోంది. భారత్ సాధించిన ఈ సాంకేతిక విజయాన్ని అంతర్జాతీయ నియంత్రణ వేదికలపై కూడా సెబీ ప్రదర్శిస్తోందని ఛైర్మన్ గర్వంగా చెప్పారు. సోషల్ మీడియాలో తప్పుడు సమాచారంతో షేర్ల ధరలను ప్రభావితం చేసే ముఠాల ఆటకట్టించడంలో ఈ టూల్ కీలకంగా మారింది.
క్వాంటం కంప్యూటింగ్ ముప్పుపై ముందస్తు అప్రమత్తత
భవిష్యత్తులో ఎదురయ్యే సాంకేతిక సవాళ్లను కూడా సెబీ ఇప్పటి నుంచే అంచనా వేస్తోంది. ముఖ్యంగా 2032 నుంచి 2035 నాటికి క్వాంటం కంప్యూటింగ్ (Quantum Computing) టెక్నాలజీ అందుబాటులోకి వస్తే, ప్రస్తుతం ఉన్న సంప్రదాయ ఎన్క్రిప్షన్ (Encryption) వ్యవస్థలకు పెను ముప్పు వాటిల్లే ప్రమాదం ఉంది. ఆర్థిక డేటా భద్రతకు ఎలాంటి భంగం కలగకుండా ఉండేందుకు, ప్రస్తుతం మార్కెట్లో అమలులో ఉన్న క్రిప్టోగ్రాఫిక్ వ్యవస్థల సమగ్ర సమీక్షను సెబీ ఇప్పటి నుంచే ప్రారంభించింది. భవిష్యత్ అవసరాలకు తగ్గట్టుగా క్వాంటం-రెసిస్టెంట్ భద్రతా ప్రమాణాలను సిద్ధం చేసే దిశగా అడుగులు వేస్తోంది.
మొత్తానికి ఒకవైపు టెక్నాలజీని ఆహ్వానిస్తూనే, మరోవైపు సామాన్య ఇన్వెస్టర్ల డబ్బుకు భద్రత కల్పించేలా సెబీ తీసుకుంటున్న ఈ చర్యలు దేశీయ స్టాక్ మార్కెట్ల విశ్వసనీయతను మరింత పెంచనున్నాయి. ఏఐ నిబంధనలు అమల్లోకి వస్తే బ్రోకరేజ్ సంస్థల పనితీరులో మరింత పారదర్శకత రావడంతో పాటు, మదుపర్లకు సురక్షితమైన పెట్టుబడి వాతావరణం ఏర్పడుతుంది.
