ఆదాయపు పన్ను రిటర్నులు (ITR) దాఖలు చేసేటప్పుడు ఆదాయం, పన్ను చెల్లింపుల వివరాలు మాత్రమే ఉంటే సరిపోదు. పెట్టుబడులు, బీమా ప్రీమియాలు, గృహ రుణ వడ్డీ, బ్యాంకు డిపాజిట్లపై ఆదాయం, షేర్ల విక్రయాల ద్వారా వచ్చిన లాభాలు.. ఇలా పలు అంశాలను సరిగ్గా లెక్కలోకి తీసుకోవాలి. సంబంధిత పత్రాలను ముందుగానే సిద్ధం చేసుకుంటే రిటర్ను దాఖలు (Changes in ITR Filing) ప్రక్రియ సులభమవుతుంది. తప్పుడు వివరాలు నమోదు చేయడం, ఆదాయాన్ని పూర్తిగా చూపించకపోవడం, అర్హత లేని పన్ను మినహాయింపులు కోరడం వల్ల తర్వాత ఇబ్బందులు ఎదురుకావచ్చు. ముఖ్యంగా ఉద్యోగులు, పెన్షనర్లు, పెట్టుబడిదారులు ఫారం 16, ఏఐఎస్‌, ఫారం 26ఏఎస్‌, బ్యాంకు స్టేట్‌మెంట్లు, క్యాపిటల్‌ గెయిన్స్‌ వివరాలను సరిచూసుకోవాలి.
ఫారం 16.. ఉద్యోగులకు కీలకం.. Form 16: An Important Document for Salaried Employees
జీతం పొందే ఉద్యోగులకు ఐటీఆర్‌ దాఖలు (Changes in ITR Filing) చేయడంలో ఫారం 16 అత్యంత కీలకమైన పత్రం. ఒక ఆర్థిక సంవత్సరంలో ఉద్యోగికి చెల్లించిన జీతం, యజమాని మినహాయించిన మూలం వద్ద పన్ను (TDS), సంబంధిత పన్ను వివరాలు ఇందులో ఉంటాయి. సాధారణంగా అర్హత ఉన్న ఉద్యోగులకు యజమాని ఈ సర్టిఫికెట్‌ను జారీ చేస్తారు. అయితే, ప్రతి ఉద్యోగికీ తప్పనిసరిగా ఫారం 16 వస్తుందని అనుకోకూడదు. జీతంపై టీడీఎస్‌ మినహాయించకపోతే పరిస్థితిని బట్టి ఫారం 16 అందకపోవచ్చు. అయినప్పటికీ రిటర్ను దాఖలు చేయాల్సిన బాధ్యత ఉంటే, ఫారం 16 లేదనే కారణంతో దానిని వాయిదా వేయకూడదు.
- ఫారం 16లో రెండు ప్రధాన భాగాలు ఉంటాయి. పార్ట్‌ ఏలో యజమాని, ఉద్యోగి వివరాలు, పాన్‌, టాన్‌, జీతంపై మినహాయించిన టీడీఎస్‌ వంటి సమాచారం ఉంటుంది. పార్ట్‌ బీలో జీతం వివరాలు, పన్ను లెక్కింపునకు సంబంధించిన సమాచారం, వర్తించే మినహాయింపులు, తగ్గింపుల వివరాలు ఉంటాయి.
- ఈ పత్రంలో ఉన్న వివరాలను ఫారం 26ఏఎస్‌, ఏఐఎస్‌, జీతపు స్లిప్పులతో సరిపోల్చుకోవాలి. ఏదైనా తేడా కనిపిస్తే యజమానిని సంప్రదించి సరిచేయించుకోవడం మంచిది. ఫారం 16 ఆధారంగా మాత్రమే రిటర్ను దాఖలు చేయకుండా, ఇతర ఆదాయాలనూ పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.
ఇతర టీడీఎస్‌ సర్టిఫికెట్లు కూడా అవసరమే.. Other TDS Certificates You May Need
జీతం కాకుండా ఇతర మార్గాల్లో ఆదాయం పొందేవారికి కొన్ని సందర్భాల్లో అదనపు టీడీఎస్‌ సర్టిఫికెట్లు అవసరమవుతాయి. బ్యాంకు డిపాజిట్లపై వడ్డీ లేదా ఇతర చెల్లింపులపై పన్ను మినహాయించినప్పుడు ఫారం 16ఏ ఉపయోగపడుతుంది. స్థిరాస్తి కొనుగోలుపై వర్తించే నిబంధనల ప్రకారం మినహాయించిన టీడీఎస్‌కు ఫారం 16బీ సంబంధించింది. నిర్దిష్ట పరిమితికి మించిన అద్దె చెల్లింపులపై సెక్షన్‌ 194-ఐబీ కింద మినహాయించిన పన్నుకు ఫారం 16సీ ఉపయోగిస్తారు. నిర్దిష్ట వ్యక్తిగత చెల్లింపులపై సెక్షన్‌ 194ఎం కింద మినహాయించిన పన్నుకు ఫారం 16డీ వర్తిస్తుంది.అయితే, ఈ సర్టిఫికెట్లన్నీ ప్రతి ఒక్కరికీ అవసరం ఉండవు. మీ ఆదాయ వనరు, చేసిన చెల్లింపులు, టీడీఎస్‌ నిబంధనలను బట్టి ఏ పత్రాలు అవసరమో నిర్ణయించుకోవాలి.
ఏఐఎస్‌, ఫారం 26ఏఎస్‌.. వివరాలు సరిపోల్చండి.. AIS and Form 26AS: Verify Your Tax Details
రిటర్ను దాఖలు చేయడానికి ముందు యాన్యువల్‌ ఇన్ఫర్మేషన్‌ స్టేట్‌మెంట్‌ (AIS), ట్యాక్స్‌పేయర్‌ ఇన్ఫర్మేషన్‌ సమ్మరీ (TIS), ఫారం 26ఏఎస్‌లను పరిశీలించడం చాలా ముఖ్యం. ఆదాయపు పన్ను శాఖ ఈ-ఫైలింగ్‌ పోర్టల్‌లో వీటిని అందుబాటులో ఉంచుతుంది.
- ఏఐఎస్‌లో వడ్డీ ఆదాయం, డివిడెండ్లు, సెక్యూరిటీల లావాదేవీలు, ఇతర నివేదిత ఆర్థిక వివరాలు ఉండవచ్చు. ఫారం 26ఏఎస్‌ ప్రధానంగా టీడీఎస్‌, టీసీఎస్‌, పన్ను చెల్లింపులు, సంబంధిత పన్ను క్రెడిట్‌ వివరాలను తనిఖీ చేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది. ఈ వివరాలు బ్యాంకు స్టేట్‌మెంట్లు, ఫారం 16, ఇతర ఆదాయ పత్రాలతో సరిపోతున్నాయో లేదో చూసుకోవాలి.
- ఏఐఎస్‌లో ఏదైనా లావాదేవీ కనిపించిందని దానిని నేరుగా పన్ను విధించదగిన ఆదాయంగా పరిగణించకూడదు. ఉదాహరణకు, బ్యాంకు ఖాతాలో జమ అయిన మొత్తం అంతా ఆదాయం కాకపోవచ్చు. అదే విధంగా, ఏఐఎస్‌లో వివరాలు లేవని ఆదాయాన్ని రిటర్నులో చూపించకుండా ఉండకూడదు. వాస్తవ లావాదేవీల ఆధారంగా సరైన ఆదాయాన్ని లెక్కించాలి.
షేర్లు, మ్యూచువల్‌ ఫండ్ల లాభాలు.. Capital Gains from Shares and Mutual Funds
- షేర్లు, మ్యూచువల్‌ ఫండ్లు విక్రయించినవారు తమ మూలధన లాభాలు, నష్టాల వివరాలను పరిశీలించాలి. ఇందుకోసం స్టాక్ బ్రోకర్‌ లేదా మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ సంస్థ నుంచి క్యాపిటల్‌ గెయిన్స్‌ స్టేట్‌మెంట్‌ తీసుకోవచ్చు. కొనుగోలు తేదీ, విక్రయ తేదీ, కొనుగోలు ధర, విక్రయ విలువ, సంబంధిత ఖర్చులు వంటి వివరాలు పన్ను లెక్కింపులో కీలకంగా ఉంటాయి.
- విక్రయించిన పెట్టుబడి రకం, దానిని ఎంతకాలం ఉంచుకున్నారు, వర్తించే పన్ను నిబంధనలు వంటి అంశాల ఆధారంగా లాభాలపై పన్ను మారుతుంది. విదేశీ ఆస్తులు లేదా విదేశీ ఆదాయం ఉన్నవారు వాటికి సంబంధించిన వివరాలను కూడా పరిశీలించాలి. అన్‌లిస్టెడ్‌ షేర్లలో పెట్టుబడులు, ఇతర ప్రత్యేక లావాదేవీలు ఉన్నప్పుడు సరైన ఐటీఆర్‌ ఫారాన్ని ఎంచుకోవడం అవసరం. అర్హతను బట్టి ఐటీఆర్‌-1, ఐటీఆర్‌-2 లేదా ఇతర ఫారాల్లో ఏది వర్తిస్తుందో నిర్ణయించుకోవాలి.
బ్యాంకు వడ్డీ, ఇతర ఆదాయాలు మర్చిపోవద్దు.. Interest Income and Other Earnings
- పొదుపు ఖాతాలు, ఫిక్స్‌డ్‌ డిపాజిట్లు, పోస్టాఫీసు డిపాజిట్లపై వచ్చిన వడ్డీ ఆదాయాన్ని కూడా లెక్కలోకి తీసుకోవాలి. బ్యాంకు లేదా పోస్టాఫీసు నుంచి వడ్డీ సర్టిఫికెట్‌ తీసుకోవడంతో పాటు సంబంధిత స్టేట్‌మెంట్లను పరిశీలించాలి. డివిడెండ్లు, అద్దె ఆదాయం, ఇతర వనరుల నుంచి వచ్చిన ఆదాయం ఉంటే వాటిని కూడా వర్తించే నిబంధనల ప్రకారం చూపించాలి.
- వడ్డీపై టీడీఎస్‌ మినహాయించారనే కారణంతో ఆ ఆదాయాన్ని రిటర్నులో మళ్లీ చూపించాల్సిన అవసరం లేదని భావించడం తప్పు. టీడీఎస్‌ అనేది పన్ను ముందస్తు మినహాయింపు మాత్రమే. మొత్తం పన్ను బాధ్యతను లెక్కించిన తర్వాత అదనపు పన్ను చెల్లించాల్సి రావచ్చు లేదా వాపసు పొందే అవకాశం ఉండవచ్చు.
పాత పన్ను విధానం ఎంచుకుంటే.. Documents for the Old Tax Regime
- పాత పన్ను విధానాన్ని ఎంచుకున్నవారు అర్హత ఉన్న పెట్టుబడులు, ఖర్చుల ఆధారంగా మినహాయింపులు కోరవచ్చు. సెక్షన్‌ 80సీ కింద పీపీఎఫ్, ఈపీఎఫ్, అర్హత ఉన్న జీవిత బీమా ప్రీమియాలు, పిల్లల ట్యూషన్‌ ఫీజులు, గృహ రుణ అసలు చెల్లింపులు వంటి వాటికి నిబంధనలకు లోబడి మినహాయింపు లభించవచ్చు. సెక్షన్‌ 80డీ కింద అర్హత ఉన్న ఆరోగ్య బీమా ప్రీమియాలకు మినహాయింపు పొందే అవకాశం ఉంటుంది.
- ఈ క్లెయిమ్‌లకు సంబంధించిన రసీదులు, పాలసీ వివరాలు, బ్యాంకు చెల్లింపుల ఆధారాలను భద్రపరచుకోవాలి. అయితే, ప్రతి సందర్భంలోనూ అన్ని పత్రాలను రిటర్నుతో పాటు అప్‌లోడ్‌ చేయాల్సి ఉంటుందని అనుకోకూడదు. అవసరమైనప్పుడు సమర్పించేందుకు ఆధారాలను సిద్ధంగా ఉంచుకోవాలి. తప్పుడు క్లెయిమ్‌లు చేయడం లేదా అర్హత లేని మినహాయింపులు కోరడం వల్ల పన్ను డిమాండ్లు, వడ్డీ, జరిమానాలు వంటి సమస్యలు రావచ్చు.
- కొత్త పన్ను విధానంలో అనేక మినహాయింపులు, తగ్గింపులు అందుబాటులో ఉండవు. అయితే, కొన్ని నిర్దిష్ట ప్రయోజనాలకు మినహాయింపులు ఉన్నాయి. అందువల్ల ఏ పన్ను విధానం మీకు అనుకూలమో లెక్కించి నిర్ణయించుకోవాలి. కొత్త విధానంలో జీతభత్యాలపై వర్తించే ప్రామాణిక మినహాయింపు వంటి ప్రయోజనాలను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.
గృహ రుణం, ఆరోగ్య బీమా వివరాలు.. Home Loan and Health Insurance Details
- సొంతింటి కోసం రుణం తీసుకున్నవారు చెల్లించిన వడ్డీ, అసలు మొత్తాలకు సంబంధించిన సర్టిఫికెట్లను బ్యాంకు నుంచి పొందాలి. పాత పన్ను విధానంలో అర్హత ఉన్న స్వయంగా నివసించే ఇంటికి సెక్షన్‌ 24(బీ) కింద కొన్ని షరతులకు లోబడి గరిష్ఠంగా రూ.2 లక్షల వరకు వడ్డీ మినహాయింపు లభించవచ్చు. కానీ కొత్త పన్ను విధానంలో స్వయంగా నివసించే ఇంటి రుణ వడ్డీకి ఈ మినహాయింపు సాధారణంగా వర్తించదు. కాబట్టి పన్ను విధానాన్ని బట్టి లెక్కలు వేసుకోవాలి.
- ఆరోగ్య బీమా ప్రీమియాలు, దివ్యాంగులపై ఆధారపడినవారి వైద్య ఖర్చులు, విద్యా రుణ వడ్డీ వంటి వాటికి కూడా సంబంధిత సెక్షన్లు, పరిమితులు, అర్హతలు వర్తిస్తాయి. ఉదాహరణకు, విద్యా రుణ వడ్డీకి సెక్షన్‌ 80ఈ వర్తించవచ్చు; దానిని సెక్షన్‌ 80సీతో కలపకూడదు. అర్హత ఉన్న దివ్యాంగులపై ఆధారపడినవారి కోసం సెక్షన్‌ 80డీడీ కింద మినహాయింపు కోరేవారు అవసరమైన ధ్రువీకరణ పత్రాలను సిద్ధంగా ఉంచుకోవాలి.
ఫారం 16 లేకున్నా ఐటీఆర్‌ దాఖలు చేయవచ్చు.. How to File ITR Without Form 16
- ఉద్యోగం మారినవారు, ఫారం 16 అందని వారు లేదా జీతంపై టీడీఎస్‌ మినహాయించని వారు కూడా అవసరమైతే రిటర్ను దాఖలు చేయవచ్చు. ఇందుకోసం ఏడాది పొడవునా వచ్చిన జీతాన్ని నెలవారీ జీతపు స్లిప్పులు, యజమాని ఇచ్చిన వివరాల ఆధారంగా లెక్కించాలి. బోనస్‌, అలవెన్సులు, ఇతర ఆదాయాలను గుర్తించాలి. వర్తించే మినహాయింపులు, తగ్గింపులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.
- తర్వాత ఏఐఎస్‌, ఫారం 26ఏఎస్‌, బ్యాంకు స్టేట్‌మెంట్లతో వివరాలను సరిపోల్చుకోవాలి. టీడీఎస్‌ వివరాల్లో తేడాలు ఉంటే యజమాని లేదా సంబంధిత బ్యాంకును సంప్రదించాలి. పాన్‌, ఆధార్‌, బ్యాంకు ఖాతా వివరాలు సరిగ్గా ఉన్నాయో చూడాలి. వాపసు రావాల్సి ఉంటే అర్హత ఉన్న బ్యాంకు ఖాతా వివరాలు సరిగా నమోదు చేయాలి.
ముందస్తు సన్నద్ధతే.. పన్ను సమస్యలకు పరిష్కారం.. Be Prepared to Avoid Tax Filing Errors
ఐటీఆర్‌ దాఖలు అనేది గడువు చివరి రోజున పూర్తి చేయాల్సిన పని కాదు. ఆదాయ పత్రాలు, పెట్టుబడి ఆధారాలు, టీడీఎస్‌ సర్టిఫికెట్లు, బ్యాంకు వివరాలను ముందుగానే సిద్ధం చేసుకోవాలి. పన్ను విధానాన్ని ఎంచుకునే ముందు రెండు విధానాల్లో పన్ను ఎంత వస్తుందో పోల్చుకోవాలి. రిటర్ను దాఖలు చేసిన తర్వాత ఈ-వెరిఫికేషన్‌ కూడా పూర్తి చేయాలి. సరైన ఫారం ఎంచుకోవడం, వాస్తవ ఆదాయాన్ని వెల్లడించడం, అర్హత ఉన్న మినహాయింపులనే కోరడం ద్వారా భవిష్యత్తులో అనవసరమైన నోటీసులు, పన్ను వివాదాల ప్రమాదాన్ని తగ్గించుకోవచ్చు.
గమనిక: సెప్టెంబరు 15, 2025 గడువు 2024–25 ఆర్థిక సంవత్సరానికి సంబంధించిన, ఆడిట్‌ అవసరం లేని వ్యక్తిగత పన్ను చెల్లింపుదారుల రిటర్నులకు వర్తించింది. ఆ గడువు ఇప్పటికే ముగిసింది. కాబట్టి ఈ కథనంలో ఆ గడువును గతంలో జరిగిన పొడిగింపుగా మాత్రమే ప్రస్తావిస్తున్నాం. ప్రస్తుత రిటర్ను దాఖలు చేసేవారు సంబంధిత అసెస్‌మెంట్‌ ఇయర్‌కు వర్తించే తాజా గడువును ఆదాయపు పన్ను శాఖ వెబ్‌సైట్‌లో పరిశీలించాలి.
About the Author
