ఆదాయపు పన్ను రిటర్నులు దాఖలు చేసే గడువు సమీపిస్తోంది. 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరానికి సంబంధించిన ఆదాయ వివరాలను వెల్లడిస్తూ.. 2026-27 అసెస్మెంట్ ఇయర్కు ఐటీ రిటర్నులు సమర్పించాల్సిన పన్ను చెల్లింపుదారులు చివరి తేదీ విషయంలో అప్రమత్తంగా ఉండాలి. ముఖ్యంగా ఖాతాల ఆడిట్ అవసరం లేని వ్యాపారులు, ఫ్రీలాన్సర్లు, వృత్తి నిపుణులు, కొన్ని సంస్థలు తమకు వర్తించే ఐటీఆర్ ఫామ్ను ఎంచుకుని గడువులోగా రిటర్నులు ( Key Deadline for Non-Audit Taxpayers..) దాఖలు చేయాలి. ఇప్పటికే దేశవ్యాప్తంగా కోట్ల సంఖ్యలో రిటర్నులు దాఖలయ్యాయి. చివరి తేదీ దగ్గరపడుతున్న కొద్దీ ఆదాయపు పన్ను పోర్టల్పై ట్రాఫిక్ పెరిగే అవకాశం ఉంది. దీంతో చివరి రోజు సాంకేతిక సమస్యలు, సర్వర్ నెమ్మదించడం, OTP ఆలస్యం, బ్యాంకు లేదా ఈ-వెరిఫికేషన్ సమస్యలు ఎదురయ్యే అవకాశముంటుంది. అందుకే చివరి రోజు వరకు వేచి ఉండకుండా ముందుగానే ప్రక్రియ పూర్తి చేసుకోవాలని పన్ను నిపుణులు సూచిస్తున్నారు. ముఖ్యంగా వ్యాపారం, వృత్తి, ట్రేడింగ్ వంటి ఆదాయాలు ఉన్నవారు సాధారణ జీతగాళ్ల కంటే కొంత ఎక్కువ సమాచారం రిటర్నులో ఇవ్వాల్సి ఉంటుంది. అందువల్ల ముందుగా పత్రాలు సిద్ధం చేసుకుని.. సరైన ఫామ్ను ఎంచుకుని.. ఆదాయాన్ని, తగ్గింపులను సరిగ్గా నమోదు చేయడం అవసరం.
ఆగస్టు 31 ఎందుకు కీలకం? Why August 31 Matters?
నాన్-ఆడిట్ కేటగిరీలోకి ( Key Deadline for Non-Audit Taxpayers..)వచ్చే కొన్ని పన్ను చెల్లింపుదారులకు రిటర్నులు దాఖలు చేయడానికి ఆగస్టు 31ను గడువుగా పేర్కొంటున్నారు. ముఖ్యంగా వ్యాపారం లేదా వృత్తి ద్వారా ఆదాయం పొందుతూ, తమ ఖాతాలకు తప్పనిసరి పన్ను ఆడిట్ అవసరం లేని వ్యక్తులు ఏ ఐటీఆర్ ఫామ్ తమకు సరిపోతుందో తెలుసుకుని గడువులోగా దాఖలు చేయాలి. ఇందులో చిన్న వ్యాపారులు, స్వతంత్ర వృత్తి నిపుణులు, ఫ్రీలాన్సర్లు, కన్సల్టెంట్లు, కొన్ని రకాల ట్రేడర్లు ఉంటారు. ఉద్యోగంతో పాటు కన్సల్టింగ్, ఫ్రీలాన్స్, వ్యాపారం లేదా ట్రేడింగ్ ద్వారా అదనపు ఆదాయం పొందేవారు కూడా తమ పరిస్థితిని బట్టి సంబంధిత ఫామ్ను ఎంచుకోవాలి. ఇక్కడ ఒక ముఖ్యమైన విషయం ఏమిటంటే.. అందరికీ ఒకే ఐటీఆర్ ఫామ్ ఉండదు. ఆదాయం ఏ రూపంలో వస్తోంది? వ్యాపారం ఉందా? వృత్తి ఆదాయం ఉందా? మూలధన లాభాలు ఉన్నాయా? విదేశీ ఆస్తులు లేదా ఆదాయం ఉందా? హెచ్యూఎఫ్నా? సంస్థనా? వంటి అంశాలను బట్టి ఫామ్ మారుతుంది. అందుకే ‘గతేడాది ఇదే ఫామ్తో రిటర్ను వేశాను.. ఈసారి కూడా అదే వేస్తాను’ అని యాంత్రికంగా చేయడం సరికాదు.
ఎవరెవరు ఈ గడువును గమనించాలి? Who Should Be Extra Careful?
ఉద్యోగం మాత్రమే( Key Deadline for Non-Audit Taxpayers..) ఉన్న వ్యక్తులకు రిటర్ను దాఖలు చేయడం సాధారణంగా సులభంగా ఉంటుంది. కానీ జీతంతో పాటు ఇతర ఆదాయ వనరులు ఉన్నప్పుడు లెక్కలు కొంత క్లిష్టమవుతాయి. ఉదాహరణకు ఒక ఉద్యోగి సాయంత్రం వేళల్లో కన్సల్టింగ్ సేవలు అందించి ఆదాయం పొందుతున్నాడనుకుందాం. మరో వ్యక్తి ఉద్యోగంతో పాటు షేర్లలో పెట్టుబడులు పెడుతూ మూలధన లాభాలు పొందుతున్నాడనుకుందాం. ఇంకొకరు ఫ్రీలాన్సర్గా పని చేస్తూ వృత్తి ద్వారా ఆదాయం పొందుతున్నారు. వీరి రిటర్నులు కేవలం జీతం చూపించే ఐటీఆర్తో ముగిసిపోవు. చిన్న వ్యాపారులు, ప్రిజంప్టివ్ టాక్సేషన్ కింద ఆదాయం చూపించే వారు, కొన్ని రకాల F&O లేదా ఇతర వ్యాపార ఆదాయం కలిగినవారు కూడా తమకు వర్తించే ఫామ్ను జాగ్రత్తగా ఎంచుకోవాలి. ముఖ్యంగా ఆదాయ వనరులను దాచిపెట్టకుండా.. అన్ని వివరాలను రిటర్నులో సరైన విధంగా చూపించడం అవసరం. ఫామ్ ఎంచుకోవడంలో సందేహం ఉంటే పన్ను నిపుణుడి సహాయం తీసుకోవడం మంచిది.
ITR-3 ఎవరికి? Who Should File ITR-3?
వ్యాపారం లేదా వృత్తి ద్వారా ఆదాయం పొందే వ్యక్తులు( Key Deadline for Non-Audit Taxpayers..), హెచ్యూఎఫ్లకు సాధారణంగా ITR-3 వర్తిస్తుంది. జీతం, ఇంటి ఆస్తి, మూలధన లాభాలు వంటి ఆదాయాలతో పాటు వ్యాపారం లేదా వృత్తి ఆదాయం ఉన్న సందర్భాల్లో కూడా ITR-3 అవసరం కావచ్చు. ఫ్రీలాన్సర్ అనగానే ప్రతి ఒక్కరూ తప్పనిసరిగా ఒకే ఫామ్ ఉపయోగించాల్సిన అవసరం లేదు. వారి ఆదాయం, పన్ను విధానం, వ్యాపార లేదా వృత్తి స్వభావం, ఇతర ఆదాయ వనరులను బట్టి ఫామ్ నిర్ణయించాలి. అలాగే షేర్లు, ఫ్యూచర్స్, ఆప్షన్స్ వంటి లావాదేవీల్లో పాల్గొనే వారు తమ ట్రేడింగ్ కార్యకలాపాల స్వభావాన్ని కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. ముఖ్యంగా F&O ఆదాయాన్ని సాధారణ జీతం లేదా ఇతర ఆదాయంగా చూపించడం సరికాదు. లావాదేవీల స్వభావాన్ని బట్టి సరైన వివరాలు రిటర్నులో నమోదు చేయాలి.
ITR-4.. చిన్న పన్ను చెల్లింపుదారులకు.. ITR-4 Under Presumptive Taxation
చిన్న వ్యాపారులు, కొన్ని వృత్తి నిపుణులు ( Key Deadline for Non-Audit Taxpayers..)ప్రిజంప్టివ్ టాక్సేషన్ విధానాన్ని ఎంచుకుంటారు. సెక్షన్ 44AD, 44ADA వంటి నిబంధనల కింద అర్హత ఉన్నవారు నిర్దేశిత షరతులకు లోబడి తమ ఆదాయాన్ని నిర్దిష్ట విధానంలో ప్రకటించవచ్చు. ఇలాంటి అర్హత కలిగిన పన్ను చెల్లింపుదారులకు ITR-4 లేదా ‘సుగమ్’ ఫామ్ వర్తించే అవకాశం ఉంటుంది. అయితే ప్రతి వ్యాపారి లేదా ప్రతి ఫ్రీలాన్సర్ ITR-4నే ఉపయోగించవచ్చని భావించకూడదు. ఆదాయ పరిమితులు, నివాస స్థితి, ఇతర ఆదాయ వనరులు, ఆస్తులు, లావాదేవీల స్వభావం వంటి అర్హతలను పరిశీలించాలి. అందుకే ఫామ్ను ఎంచుకునే ముందు తమ పూర్తి ఆర్థిక పరిస్థితిని పరిశీలించడం ముఖ్యం.
సంస్థలకు ITR-5.. ప్రత్యేక ఫామ్ ITR-7.. Forms for Firms, LLPs and Specified Entities
వ్యక్తులు, హెచ్యూఎఫ్లకు మాత్రమే ఐటీఆర్ ఫామ్స్( Key Deadline for Non-Audit Taxpayers..) పరిమితం కావు. భాగస్వామ్య సంస్థలు, ఎల్ఎల్పీలు, కొన్ని అసోసియేషన్లు, ఇతర నిర్దిష్ట సంస్థలకు ITR-5 వర్తిస్తుంది. అదేవిధంగా ట్రస్టులు, కొన్ని మతపరమైన లేదా ధార్మిక సంస్థలు, చారిటబుల్ సంస్థలు, రాజకీయ పార్టీలు తదితర ప్రత్యేక కేటగిరీలకు ITR-7 వర్తించే సందర్భాలున్నాయి. కాబట్టి సంస్థ తరఫున రిటర్ను దాఖలు చేసేవారు వ్యక్తిగత పన్ను చెల్లింపుదారుల ఫామ్లతో గందరగోళానికి గురికాకూడదు. సంస్థ స్వభావాన్ని బట్టి సరైన రిటర్ను ఫామ్ను ఎంచుకోవాలి.
తప్పుడు ఫామ్ ఎంచుకుంటే ఏమవుతుంది? Wrong ITR Form Can Trigger a Defective Return Notice
ఐటీఆర్లో( Key Deadline for Non-Audit Taxpayers..) పెద్ద తప్పులు చేసే వాటిలో తప్పు ఫామ్ ఎంపిక కూడా ఒకటి. ఉదాహరణకు వ్యాపార ఆదాయం ఉన్న వ్యక్తి తనకు వర్తించని ఫామ్లో రిటర్ను దాఖలు చేస్తే.. ఆ రిటర్నులోని సమాచారం, ఆదాయ వనరుల మధ్య సరిపోలిక లేకపోవచ్చు. అలాంటి సందర్భంలో ఆదాయపు పన్ను శాఖ రిటర్నును లోపభూయిష్టమైనదిగా పరిగణించి సెక్షన్ 139(9) కింద నోటీసు ఇవ్వవచ్చు. లోపాన్ని సరిదిద్దడానికి గడువు ఇస్తారు. పన్ను చెల్లింపుదారు ఆ లోపాన్ని సరిచేసి రిటర్నును చెల్లుబాటు అయ్యేలా చేయాల్సి ఉంటుంది. ఇది జరిగితే రిటర్ను ప్రాసెసింగ్ ఆలస్యం కావచ్చు. దాని ప్రభావం రీఫండ్పై కూడా పడే అవకాశం ఉంది. అందుకే ‘ముందు రిటర్ను దాఖలు చేద్దాం.. తర్వాత ఏమైనా ఉంటే చూసుకుందాం’ అనే ధోరణి వద్దు. మొదట సరైన ఫామ్ను ఎంచుకుని.. అవసరమైన వివరాలన్నీ సిద్ధం చేసుకున్న తర్వాతే రిటర్ను సమర్పించడం మంచిది.
రీఫండ్ కావాలంటే మరింత జాగ్రత్త.. Correct Filing Is Essential for Timely Refunds
జీతం నుంచి అధికంగా టీడీఎస్ ( Key Deadline for Non-Audit Taxpayers..)కట్ అయి ఉండటం, అడ్వాన్స్ ట్యాక్స్ ఎక్కువగా చెల్లించడం లేదా ఇతర కారణాల వల్ల పన్ను చెల్లింపుదారుడికి రీఫండ్ రావాల్సి ఉండవచ్చు. అయితే రిటర్నులో తప్పులు ఉంటే లేదా సమాచారం సరిపోలకపోతే రీఫండ్ ప్రాసెసింగ్ ఆలస్యం కావచ్చు. ఉదాహరణకు ఫామ్లో చూపిన ఆదాయం, ఫారం-16లోని జీత వివరాలు, బ్యాంకు వడ్డీ, షేర్ లావాదేవీలు, TDS స్టేట్మెంట్ వంటి వివరాల మధ్య తేడాలు ఉంటే వివరణ కోరే అవకాశం ఉంటుంది. అందుకే రిటర్ను సమర్పించే ముందు AIS, TIS, ఫారం-26AS, ఫారం-16, బ్యాంకు స్టేట్మెంట్లు వంటి పత్రాలను పరిశీలించడం మంచిది. ముఖ్యంగా పన్ను చెల్లింపుదారుడి పేరు, PAN, బ్యాంకు ఖాతా వివరాలు, ఆదాయం, TDS, పన్ను చెల్లింపుల వివరాలను ఒకసారి పూర్తిగా పరిశీలించాలి.
రిటర్ను దాఖలు చేశారంటే పని పూర్తయినట్టేనా? Filing Is Not Complete Without Verification
ఐటీఆర్ ఆన్లైన్లో( Key Deadline for Non-Audit Taxpayers..) సమర్పించిన తర్వాత మరో ముఖ్యమైన ప్రక్రియ ఉంటుంది. అదే ఈ-వెరిఫికేషన్. రిటర్ను దాఖలు చేసిన తర్వాత దాన్ని నిర్దేశిత విధానంలో ధ్రువీకరించాలి. ఆధార్ ఆధారిత OTP, బ్యాంకు ఖాతా, డీమ్యాట్ ఖాతా లేదా అందుబాటులో ఉన్న ఇతర ఎలక్ట్రానిక్ విధానాల ద్వారా ఈ-వెరిఫికేషన్ చేయవచ్చు. ప్రస్తుత విధానం ప్రకారం రిటర్ను దాఖలు చేసిన తర్వాత నిర్దేశిత గడువులో ఈ-వెరిఫికేషన్ పూర్తి చేయడం చాలా ముఖ్యం. వెరిఫికేషన్ పూర్తికాకపోతే రిటర్ను చెల్లుబాటు కావడంలో సమస్య తలెత్తవచ్చు. అందుకే ‘రిటర్ను సబ్మిట్ చేశాను.. అంతే’ అని వదిలేయకూడదు. సబ్మిట్ చేసిన తర్వాత పోర్టల్లో రిటర్ను స్టేటస్ను పరిశీలించి.. ఈ-వెరిఫికేషన్ పూర్తయిందా లేదా చూసుకోవాలి.
జరిమానా ఎప్పుడు పడుతుంది? Late Filing Can Cost You More
గడువులోగా రిటర్ను దాఖలు( Key Deadline for Non-Audit Taxpayers..) చేయకపోతే ఆలస్యంగా దాఖలు చేసిన రిటర్నుకు సంబంధించిన నిబంధనలు వర్తిస్తాయి. ఆదాయం ఆధారంగా ఆలస్య రుసుము మారవచ్చు. అదనంగా ఆలస్యంగా రిటర్ను దాఖలు చేయడం వల్ల కొన్ని పన్ను ప్రయోజనాలపై ప్రభావం పడే అవకాశం ఉంటుంది. అందువల్ల చివరి తేదీ దాటిన తర్వాత రిటర్ను వేయడం కంటే.. గడువులోపే దాఖలు చేయడం మంచిది. ఇక్కడ ‘జరిమానా తప్పదు’ అని ప్రతి ఒక్కరికీ ఒకే మొత్తంలో రుసుము ఉంటుందని భావించకూడదు. పన్ను చట్టంలోని సంబంధిత నిబంధనలు, మొత్తం ఆదాయం, రిటర్ను దాఖలు చేసిన తేదీ తదితర అంశాల ఆధారంగా పరిణామాలు మారవచ్చు. అయితే గడువు దాటితే అనవసరమైన ఖర్చులు, వడ్డీ లేదా ఇతర పన్ను ప్రభావాలు ఎదురయ్యే అవకాశం ఉన్నందున ముందుగానే రిటర్ను పూర్తి చేయడం ఉత్తమం.
చివరి రోజు కోసం చూడొద్దు! Do Not Wait Until the Last Day
చివరి తేదీ సమీపించినప్పుడు ( Key Deadline for Non-Audit Taxpayers..)ఒకేసారి లక్షలాది మంది రిటర్నులు దాఖలు చేయడానికి ప్రయత్నిస్తారు. దీంతో పోర్టల్ నెమ్మదించడం, OTP ఆలస్యం కావడం, బ్యాంకు లేదా ఈ-వెరిఫికేషన్ వ్యవస్థల్లో అంతరాయాలు రావడం వంటి సాంకేతిక ఇబ్బందులు ఎదురయ్యే అవకాశం ఉంటుంది. అందుకే పన్ను చెల్లింపుదారులు చివరి రోజు వరకు వేచి ఉండకుండా ముందుగానే ప్రక్రియ పూర్తి చేయాలి. ముఖ్యంగా వ్యాపారులు, ఫ్రీలాన్సర్లు, ట్రేడర్లు తమ లావాదేవీల వివరాలు సేకరించడానికి సమయం తీసుకోవాలి. బ్యాంకు స్టేట్మెంట్లు, TDS వివరాలు, బిల్లులు, పెట్టుబడుల వివరాలు, మూలధన లాభాల స్టేట్మెంట్లు వంటి పత్రాలు ముందుగానే సిద్ధంగా ఉంటే చివరి నిమిషంలో పొరపాట్లు తగ్గుతాయి.
ఆదాయం దాచడం మాత్రం వద్దు.. Do Not Underreport Income
ఐటీఆర్ ఫామ్ ( Key Deadline for Non-Audit Taxpayers..)సరైనదిగా ఎంచుకోవడం ఎంత ముఖ్యమో.. అందులో నిజమైన ఆదాయాన్ని చూపించడం అంతకంటే ముఖ్యం. తప్పుడు ఫామ్ ఎంచుకోవడం ఒక సమస్య అయితే.. ఆదాయాన్ని ఉద్దేశపూర్వకంగా తక్కువగా చూపడం, అర్హత లేకపోయినా తగ్గింపులు క్లెయిమ్ చేయడం మరింత తీవ్రమైన విషయం. బ్యాంకు వడ్డీ, షేర్ల లాభాలు, అద్దె ఆదాయం, ఫ్రీలాన్స్ ఆదాయం, వ్యాపార ఆదాయం వంటి వాటిని దాచిపెట్టకుండా సంబంధిత వివరాలను సరైన విధంగా ప్రకటించాలి. AIS, TIS వంటి సమాచార వ్యవస్థల్లో నమోదైన వివరాలతో రిటర్నులో చూపిన సమాచారం సరిపోలేలా చూసుకోవడం మంచిది. ఐటీ రిటర్ను దాఖలు చేయడం కేవలం ఒక ఫామ్ నింపే ప్రక్రియ కాదు.. మన ఆర్థిక సంవత్సరానికి సంబంధించిన పూర్తి ఆదాయ వివరాలను ప్రభుత్వానికి సరిగ్గా ప్రకటించే ప్రక్రియ. అందుకే చివరి తేదీ కోసం ఎదురుచూడకుండా.. ముందుగానే పత్రాలు సిద్ధం చేసుకుని, సరైన ITR ఫామ్ను ఎంచుకుని, ఆదాయం-తగ్గింపులను ఒకటికి రెండుసార్లు పరిశీలించి రిటర్ను దాఖలు చేయాలి. అనంతరం ఈ-వెరిఫికేషన్ పూర్తి చేసి.. రిటర్ను అంగీకరించబడిందా, ఏమైనా లోపాలు ఉన్నాయా అన్నది పోర్టల్లో పరిశీలించాలి. అలా చేస్తే చివరి నిమిషపు హడావుడి, తప్పుడు ఫామ్ వల్ల వచ్చే లోపభూయిష్ట రిటర్ను నోటీసులు, రీఫండ్ ఆలస్యం వంటి సమస్యలను చాలావరకు నివారించవచ్చు.
About the Author
