హైద‌రాబాద్ః దేశీయ స్టాక్ మార్కెట్లలో గత కొంతకాలంగా చిన్న, మధ్య తరహా పరిశ్రమలు తీసుకువస్తున్న పబ్లిక్ ఇష్యూలపై తీవ్రమైన చర్చ జరుగుతోంది. విపరీతమైన లిస్టింగ్ లాభాల ఆశతో వేలాది మంది రిటైల్ ఇన్వెస్టర్లు ఎస్‌ఎంఈ విభాగం వైపు పరుగులు తీస్తున్నారు. ఇదే సమయంలో నాణ్యత లేని కంపెనీలు మార్కెట్లోకి ప్రవేశించి సామాన్య మదుపరులను మోసగించకుండా నిలువరించడం అత్యంత ఆవశ్యకమైంది. దీనిని దృష్టిలో ఉంచుకుని మార్కెట్ల నియంత్రణ సంస్థ సెబీ (SEBI) ఎస్‌ఎంఈ ఐపీఓల నియంత్రణ విధానాల్లో విప్లవాత్మక సంస్కరణలకు శ్రీకారం చుట్టింది. పెట్టుబడిదారుల సొమ్మును మరింత భద్రపరచడమే లక్ష్యంగా సమగ్ర ముసాయిదా ప్రతిపాదనలను విడుదల చేసింది.
కనీస పెట్టుబడి పరిమితి రూ.లక్షకు తగ్గింపు
ఇప్పటివరకు అమల్లో ఉన్న విధానం ప్రకారం ఎస్‌ఎంఈ ఐపీఓలకు దరఖాస్తు చేసుకోవడానికి కనీసం రూ.2 లక్షలు వెచ్చించాల్సి వచ్చేది. ఈ భారీ మొత్తం వల్ల సామాన్య రిటైల్ మదుపరులు (Retail Investors) అధిక రిస్క్ ఎదుర్కొనేవారు. దీనికి పరిష్కారంగా కనీస అప్లికేషన్ మొత్తాన్ని రూ.లక్షకు తగ్గిస్తున్నట్లు సెబీ ప్రతిపాదించింది. ఈ నిర్ణయం వల్ల చిన్న ఇన్వెస్టర్లపై ఆర్థిక భారం భారీగా తగ్గుతుంది. అంతేకాకుండా మార్కెట్లో రిటైల్ పెట్టుబడిదారుల భాగస్వామ్యం సులభంగా పెరిగే అవకాశం కలుగుతుంది.
అలాటీల సంఖ్య 500 మందికి పెంపు
ఇంతకుముందు ఒక ఎస్‌ఎంఈ ఇష్యూలో కనీసం 200 మందికి షేర్లు కేటాయిస్తే సరిపోయేది. తక్కువ మంది చేతుల్లోనే భారీ వాటాలు ఉండటం వల్ల మార్కెట్లో షేర్ల కృత్రిమ నియంత్రణకు ఆస్కారం ఉండేది. దీన్ని అరికట్టడానికి కనీస అలాటీల సంఖ్యను (Minimum Allottees) 200 నుంచి నేరుగా 500 మందికి పెంచాలని సెబీ నిర్ణయించింది. ఇలా షేర్లు ఎక్కువ మంది మదుపరుల చేతుల్లోకి వెళ్లడం వల్ల ట్రేడింగ్‌లో పారదర్శకత పెరుగుతుంది. కృత్రిమ ర్యాలీలకు అడ్డుకట్ట పడుతుంది.
ఆర్థిక అర్హత ప్రమాణాల పెంపు
లాభాలు చూపించని డొల్ల కంపెనీలు మార్కెట్లోకి రాకుండా నిరోధించేందుకు సెబీ కఠిన నిబంధనలు తెచ్చింది. ప్రస్తుత నిబంధనల ప్రకారం ఒక కంపెనీకి కనీస వార్షిక నిర్వహణ లాభం (Operating Profit) రూ.కోటి ఉంటే సరిపోయేది. ఇప్పుడు ఈ పరిమితిని రూ.3 కోట్లకు పెంచాలని ప్రతిపాదించారు. సరైన వ్యాపార బలం, నిలకడైన లాభాలు ఉన్న సంస్థలే మార్కెట్ నుంచి నిధులు సమీకరించేలా ఈ నిబంధన ఉపయోగపడుతుంది. ఒకవేళ లాభాల అర్హత ప్రమాణాలు అందుకోలేని కంపెనీలు మార్కెట్‌కు వస్తే, అలాంటి ఇష్యూ పరిమాణంలో కనీసం 75 శాతం వాటాను అర్హత కలిగిన సంస్థాగత మదుపరులకు (Qualified Institutional Buyers – QIBs) కేటాయించాల్సి ఉంటుంది. సంస్థాగత నిపుణులు క్షుణ్ణంగా పరిశీలించిన తర్వాతే పెట్టుబడులు పెడతారు కాబట్టి, ఇది రిటైల్ ఇన్వెస్టర్లకు అదనపు రక్షణ కవచంగా నిలుస్తుంది.
సెకండరీ మార్కెట్ ట్రేడింగ్ లాట్ సంస్కరణ
ప్రస్తుతం ఎస్‌ఎంఈ షేర్లు లిస్టయిన తర్వాత వాటిని కొనాలన్నా, అమ్మాలన్నా ధరల శ్రేణి ఆధారంగా పెద్ద లాట్ల రూపంలోనే ట్రేడింగ్ జరపాల్సి వస్తోంది. దీనివల్ల చిన్న మదుపరులకు షేర్లను విక్రయించుకునే వెసులుబాటు తక్కువగా ఉంటోంది. ఈ ఇబ్బందిని తొలగిస్తూ సెకండరీ మార్కెట్లో సాధారణ స్టాక్స్ మాదిరిగానే ఒక్క షేరుతో కూడా ట్రేడింగ్ చేసుకునేందుకు అనుమతించాలని సెబీ ప్రతిపాదించింది. దీంతో లిక్విడిటీ (Liquidity) సమస్య తీరుతుంది. ఇదే క్రమంలో ఎస్‌ఎంఈల్లో గతంలో అమలు చేసిన కంపల్సరీ మార్కెట్ మేకింగ్ (Market Making) నిబంధనను రద్దు చేయాలని నిర్ణయించారు.
మెయిన్ బోర్డుకు మారే నిబంధనలు
చిన్న స్థాయి నుంచి భారీగా ఎదిగిన సంస్థలు ఎస్‌ఎంఈ ప్లాట్‌ఫామ్‌పైనే ఉండిపోకుండా ప్రధాన మార్కెట్లోకి వెళ్లేలా స్పష్టమైన మార్గదర్శకాలు ఇచ్చారు. మార్కెట్ విలువ రూ.1,000 కోట్ల నుంచి రూ.4,000 కోట్ల లోపు ఉన్న సంస్థలు స్వచ్ఛందంగా ప్రధాన బోర్డుకు మారేందుకు (Voluntary Migration) అనుమతి ఇచ్చారు. అయితే మార్కెట్ విలువ రూ.4,000 కోట్లు దాటిన కంపెనీలు మాత్రం తప్పనిసరిగా మెయిన్ బోర్డుకు మారాల్సిందేనని (Mandatory Migration) స్పష్టం చేశారు. పెద్ద కంపెనీలు మెయిన్ బోర్డు నిబంధనలు పాటించాల్సి రావడం వల్ల ఇన్వెస్టర్ల సొమ్ముకు భద్రత రెట్టింపు అవుతుంది.
నిధుల వినియోగం, ఓఎఫ్‌ఎస్ పరిమితులు
ప్రమోటర్లు తమ చేతుల్లో ఉన్న వాటాలను విక్రయించి లాభాలు దండుకునే ఆఫర్ ఫర్ సేల్ (Offer For Sale – OFS) విధానంపై కూడా సెబీ కఠిన ఆంక్షలు విధించింది. మొత్తం పబ్లిక్ ఇష్యూ పరిమాణంలో ఓఎఫ్‌ఎస్ వాటా 20 శాతానికి మించకూడదు. అదేవిధంగా వాటాలు విక్రయించే వాటాదారు తన వద్ద ఉన్న ప్రీ-ఇష్యూ హోల్డింగ్‌లో 50 శాతం కంటే ఎక్కువ విక్రయించడానికి వీల్లేదు. కంపెనీ నడపడానికి ప్రమోటర్ల నిబద్ధత కొనసాగేందుకు ఇది ఉపకరిస్తుంది.
ఐపీఓ ద్వారా సేకరించిన మొత్తంలో సాధారణ కార్పొరేట్ అవసరాల పేరుతో (General Corporate Purposes – GCP) భారీ నిధులను దారి మళ్లించకుండా గరిష్ఠ పరిమితిని 15 శాతానికి పరిమితం చేశారు. ప్రధాన బోర్డు కంపెనీలకు ఇది 25 శాతంగా ఉండగా, చిన్న కంపెనీలు సేకరించిన నిధులను కేవలం విస్తరణ, వ్యాపార ప్రయోజనాలకే ఉపయోగించేలా చూసేందుకు ఈ మార్పు చేశారు. బుక్ బిల్డ్ ఇష్యూల విషయంలో ప్రైస్ బ్యాండ్ గరిష్ఠ ధర అనేది కనీస ధర కంటే కనీసం 105 శాతం ఉండాలని ప్రతిపాదించారు. గరిష్ఠ పరిమితిని యథావిధిగా 120 శాతంగా కొనసాగించనున్నారు.
ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ
ఈ ముసాయిదా ప్రతిపాదనలపై సంబంధిత వర్గాలు, మార్కెట్ నిపుణులు, సామాన్య ప్రజల నుంచి సలహాలు, సూచనలు స్వీకరించడానికి సెబీ 2026 నవంబరు 4 వరకు తుది గడువు నిర్ణయించింది. ప్రజల నుంచి వచ్చే అభిప్రాయాలను పరిగణనలోకి తీసుకున్న తర్వాత ఈ కొత్త మార్గదర్శకాలను తుది రూపంలో నోటిఫై చేసి అమలు చేయనున్నారు. చిన్న సంస్థల్లో పెట్టుబడులు పెట్టే సాధారణ మదుపరులకు ఈ నిబంధనలు సరికొత్త భరోసా కల్పిస్తాయని మార్కెట్ వర్గాలు విశ్వసిస్తున్నాయి.
About the Author
