హైద‌రాబాద్ః బ్యాంకు లావాదేవీలు రోజువారీ జీవితంలో సర్వసాధారణమైన అంశంగా మారిపోయాయి. వ్యాపారస్తులు, వేతన జీవులు, గృహిణులు, స్వయం ఉపాధి పొందే వ్యక్తులు ఇలా ప్రతి ఒక్కరూ తమ అవసరాల కోసం పొదుపు ఖాతా (Savings Account) వినియోగిస్తుంటారు. ఏదైనా ఆస్తి అమ్మినప్పుడు, రిటైర్మెంట్ ప్రయోజనాలు అందినప్పుడు, పంట చేతికి వచ్చి పెద్ద మొత్తం చేకూరినప్పుడు లేదా అత్యవసర నిధిని నిల్వ చేయాలనుకున్నప్పుడు ఆ నగదును తీసుకెళ్లి బ్యాంకులో జమ చేస్తుంటారు. అయితే పొదుపు ఖాతాలో రూ.10 లక్షలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ నగదు జమ చేయవచ్చా? ఒకేసారి అంత సొమ్ము వేస్తే బ్యాంకులు అనుమతిస్తాయా? ఖాతా నిలిచిపోతుందా? లేక ఆదాయపు పన్ను శాఖ నేరుగా నోటీసులు పంపుతుందా? వంటి అనేక సందేహాలు సాధారణ పౌరుల్లో తలెత్తుతుంటాయి. దీనికి సంబంధించి కేంద్ర ప్రత్యక్ష పన్నుల బోర్డు (CBDT) మార్గదర్శకాలు, ఆదాయపు పన్ను చట్టాలు ఏం చెబుతున్నాయి, ఖాతాదారులు పాటించాల్సిన ముఖ్యమైన జాగ్రత్తలు ఏమిటో సమగ్రంగా తెలుసుకుందాం.
నగదు జమపై నిషేధం లేదు.. ఇది కేవలం రిపోర్టింగ్ నిబంధన మాత్రమే
సాధారణ ప్రజల్లో ఉండే మొదటి పెద్ద అపోహ ఏమిటంటే.. పొదుపు ఖాతాలో రూ.10 లక్షల కంటే ఎక్కువ నగదు వేయకూడదని. వాస్తవానికి చట్టబద్ధంగా మీ పొదుపు ఖాతాలో నగదు జమ చేయడంపై ఎటువంటి గరిష్ట పరిమితి లేదు. మీ దగ్గర చట్టబద్ధమైన నగదు ఉంటే రూ.10 లక్షలు కాదు, అంతకుమించి ఎంత మొత్తమైనా ఖాతాలో జమ చేసుకోవచ్చు. బ్యాంకులు ఆ లావాదేవీని అడ్డుకోవు.
అయితే ఇక్కడ అందరూ గుర్తించాల్సిన ప్రధాన అంశం ఏమిటంటే.. రూ.10 లక్షలు అనేది నగదు జమపై పరిమితి (Deposit Limit) కాదు, అది కేవలం బ్యాంకులు ఆదాయపు పన్ను విభాగానికి సమాచారం ఇవ్వాల్సిన నివేదన పరిమితి (Reporting Threshold) మాత్రమే.
ఆదాయపు పన్ను చట్టం నిబంధనల ప్రకారం, ఒక ఆర్థిక సంవత్సరంలో (Financial Year) ఒక ఖాతాదారుడి పొదుపు ఖాతాల్లో మొత్తం నగదు జమ రూ.10 లక్షలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మొత్తానికి చేరితే, బ్యాంకులు ఆ లావాదేవీ వివరాలను ఆదాయపు పన్ను విభాగానికి (Income Tax Department) తప్పనిసరిగా నివేదించాల్సి ఉంటుంది. ఈ ప్రక్రియను నిర్దిష్ట ఆర్థిక లావాదేవీల ప్రకటన (Specified Financial Transactions – SFT) అని పిలుస్తారు. బ్యాంకులు ఈ వివరాలను సమర్పించినంత మాత్రాన ఆ ఖాతాదారుడు ఏదో తప్పు చేసినట్లు భావించకూడదు. దేశంలో నల్లధనం చలామణీని అరికట్టడానికి, పెద్ద ఎత్తున జరిగే నగదు ప్రవాహాన్ని గమనించడానికి ఆర్థిక వ్యవస్థలో భాగమైన ఒక సాధారణ సమాచార మార్పిడి ప్రక్రియ మాత్రమే ఇది.
అన్ని పొదుపు ఖాతాల నగదు జమలను కలిపి లెక్కిస్తారు
కొందరు వ్యక్తులు ఒక చిన్న ఆలోచనతో.. ఒకే ఖాతాలో రూ.10 లక్షలు వేస్తేనే ప్రభుత్వానికి సమాచారం వెళ్తుందని భావిస్తుంటారు. అందుకోసం ఒక బ్యాంకులో రూ.4 లక్షలు, మరో బ్యాంకులో రూ.3 లక్షలు, ఇంకో ఖాతాలో రూ.3.5 లక్షలు చొప్పున విభజించి నగదు జమ చేస్తుంటారు. తద్వారా నిబంధనల నుంచి తప్పించుకోవచ్చని అనుకుంటారు. కానీ ప్రస్తుత డిజిటల్ బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థలో ఇది ఎంతమాత్రం సాధ్యం కాదు.
ప్రస్తుతం దేశంలోని అన్ని బ్యాంకు ఖాతాలు ఖాతాదారుడి శాశ్వత ఖాతా సంఖ్య (PAN Card) తో అనుసంధానమై ఉన్నాయి. ఆదాయపు పన్ను నిబంధనల ప్రకారం, నివేదన పరిమితిని ఒకే ఖాతా ఆధారంగా లెక్కించరు. ఒక వ్యక్తి పేరిట ఉన్న అన్ని పొదుపు ఖాతాల్లో జరిగిన నగదు జమలను సమగ్రంగా కలిపి లెక్కిస్తారు (Aggregated Cash Deposits).
ఉదాహరణకు, ఒక ఆర్థిక సంవత్సరంలో ఒక వ్యక్తి వేర్వేరు బ్యాంకుల్లోని మూడు పొదుపు ఖాతాల్లో వరుసగా రూ.4 లక్షలు, రూ.3.5 లక్షలు, రూ.3 లక్షల చొప్పున నగదు వేశారనుకుందాం. ఏ ఒక్క బ్యాంకు ఖాతాలోనూ రూ.10 లక్షల పరిమితి దాటలేదు. అయినప్పటికీ, ఆ వ్యక్తి పాన్ కార్డు కింద నమోదైన మొత్తం నగదు జమ రూ.10.5 లక్షలు అవుతుంది. కాబట్టి, ఈ సమాచారం వెంటనే ఆదాయపు పన్ను శాఖ పర్యవేక్షణ పరిధిలోకి వెళ్లిపోతుంది.
అదేవిధంగా, ఒకే బ్యాంకు ఖాతాలో ఒకేసారి పెద్ద మొత్తం వేయకుండా.. విడతల వారీగా రూ.3 లక్షలు, రూ.4 లక్షలు, రూ.5 లక్షల చొప్పున వేర్వేరు నెలల్లో జమ చేసినా సరే, ఆ ఆర్థిక సంవత్సరం పూర్తయ్యేసరికి మొత్తం జమ రూ.12 లక్షలు దాటుతుంది. ఇలాంటి సందర్భంలోనూ సంబంధిత బ్యాంక్ స్వయంచాలకంగా ఈ వివరాలను ప్రభుత్వ విభాగానికి అందజేస్తుంది.
జమ చేసిన ప్రతి పైసా పన్ను పరిధిలోకి రాదు
రూ.10 లక్షలు బ్యాంకులో వేయగానే పన్ను అధికారులు వచ్చి ఆ మొత్తంపై పన్ను వసూలు చేస్తారేమోనన్న భయం చాలామందిలో ఉంటుంది. ఇది పూర్తిగా నిరాధారమైన ఆందోళన. బ్యాంకు ఖాతాలో నగదు వేసినంత మాత్రాన ఆ మొత్తంపై నేరుగా ఆదాయపు పన్ను విధించరు. ఎందుకంటే బ్యాంకు డిపాజిట్ అనేది ఆదాయం (Income) కాకపోవచ్చు.
పన్ను అనేది ఒక వ్యక్తి సంపాదించిన నికర ఆదాయం (Taxable Income) పై మాత్రమే వర్తిస్తుంది. ఖాతాలో వేసిన మొత్తంపై కాదు. కాబట్టి పెద్ద మొత్తంలో నగదు జమ చేసినంత మాత్రాన ఆటోమేటిక్‌గా పన్ను చెల్లించాల్సిన బాధ్యత రాదు. అయితే ఆ డబ్బు ఎలా వచ్చింది అనే వివరాలను నిర్ధారించుకోవడం ప్రభుత్వానికి ముఖ్యం.
ఆదాయ మూలాల ఆధారాలు అత్యంత ఆవశ్యకం
పొదుపు ఖాతాలో పెద్ద మొత్తంలో నగదు జమ నమోదైనప్పుడు, ఆ వివరాలు వార్షిక సమాచార నివేదిక (Annual Information Statement – AIS) లో కనిపిస్తాయి. కొన్ని సందర్భాల్లో ఆదాయపు పన్ను విభాగం నుంచి సమాచార ధ్రువీకరణ సందేశం (Compliance Query) లేదా పరిశీలన నోటీసు (Scrutiny Notice) రావచ్చు. అప్పుడు ఆ డబ్బు ఎక్కడి నుంచి వచ్చింది, మూలం ఏమిటి అనే విషయానికి స్పష్టమైన ఆధారాలు సమర్పించాల్సి ఉంటుంది.
ఖాతాదారుడు ఈ నగదును చట్టబద్ధమైన మార్గాల ద్వారా సంపాదించి ఉంటే ఎటువంటి ఇబ్బందీ ఉండదు. ఉదాహరణకు:
వ్యవసాయం ద్వారా వచ్చిన రాబడి (Agricultural Income)
గతంలో పన్ను చెల్లించి, ఇంట్లో నిల్వ ఉంచుకున్న సొంత పొదుపు ధనం (Past Accumulated Savings)
స్థలం, ఇల్లు లేదా ఇతర స్థిరాస్తుల విక్రయం ద్వారా వచ్చిన మొత్తం (Sale Proceeds of Property)
రక్తసంబంధీకులు లేదా కుటుంబ సభ్యుల నుంచి చట్టబద్ధంగా అందుకున్న బహుమతి (Gift from Close Relatives)
ఈ లావాదేవీలకు సంబంధించిన రశీదులు, అమ్మకపు దస్తావేజులు (Sale Deeds), బ్యాంకు ఉపసంహరణ రికార్డులు లేదా గిఫ్ట్ డీడ్స్ వంటి రుజువులు (Documentary Evidence) సిద్ధంగా ఉంచుకోవాలి. పన్ను అధికారులు వివరణ కోరినప్పుడు ఈ పత్రాలను సమర్పిస్తే ఎటువంటి అదనపు పన్ను గానీ, జరిమానా గానీ ఉండదు. సరైన ఆధారాలు చూపించలేకపోతే మాత్రం, దానిని వివరణ లేని నగదు జమ (Unexplained Cash Credit) కింద పరిగణించి, ఆదాయపు పన్ను చట్టం సెక్షన్ 68 లేదా సెక్షన్ 115BBE కింద భారీ పన్నుతో పాటు భారీ పెనాల్టీ విధించే అవకాశం ఉంటుంది.
ప్రతి ఖాతాదారుడు గుర్తుంచుకోవాల్సిన ముఖ్య నిబంధనలు
పొదుపు ఖాతాల్లో పెద్ద మొత్తంలో లావాదేవీలు నిర్వహించేవారు కొన్ని తప్పనిసరి ఆర్థిక నిబంధనలను పాటించడం ఎంతో మంచిది:
ఆదాయపు పన్ను రిటర్న్స్ దాఖలు (Income Tax Return Filing): ప్రతి సంవత్సరం గడువు తేదీలోపు ఐటీ రిటర్న్స్ తప్పక దాఖలు చేయాలి. మీ వార్షిక ఆదాయాన్ని, బ్యాంకులో జమ చేసిన పెద్ద మొత్తాలను రిటర్న్స్‌లో సమగ్రంగా చూపించాలి. డిపాజిట్ చేసిన మొత్తానికి, చూపించిన ఆదాయానికి మధ్య పొంతన ఉండాలి.
డిజిటల్ లావాదేవీలను ప్రోత్సహించడం (Encouraging Digital Payments): వీలైనంత వరకు పెద్ద మొత్తాలను నగదు రూపంలో కాకుండా ఆన్‌లైన్ బ్యాంకింగ్ (NEFT, RTGS, IMPS), యూపీఐ (UPI) లేదా చెక్కుల ద్వారా స్వీకరించడం లేదా బదిలీ చేయడం శ్రేయస్కరం. డిజిటల్ పద్ధతిలో జరిగే లావాదేవీలకు పూర్తి బ్యాంకింగ్ ఆధారాలు ఉంటాయి కాబట్టి భవిష్యత్తులో ఎటువంటి ఇబ్బందులు రావు.
ఏఐఎస్, టీఐఎస్ పరిశీలన (Annual Information Statement & TIS): ఆదాయపు పన్ను పోర్టల్‌లో లాగిన్ అయ్యి మీ ఏఐఎస్ (AIS), పన్ను చెల్లింపుదారుల సమాచార సారాంశం (TIS) లను తరచూ పరిశీలిస్తుండాలి. బ్యాంకులు నివేదించిన మీ రూ.10 లక్షల లావాదేవీ వివరాలు అందులో స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. రిటర్న్స్ వేసే ముందు ఈ వివరాలను సరిచూసుకోవడం ఎంతో సురక్షితం.
ఆర్థిక పత్రాల భద్రత (Preservation of Financial Records): పెద్ద మొత్తంలో నగదు జమ చేసినప్పుడు లేదా విక్రయాలు జరిపినప్పుడు సంబంధిత ఒప్పంద పత్రాలు, బ్యాంక్ స్టేట్‌మెంట్లు, రశీదులను కనీసం ఆరు నుంచి ఎనిమిది సంవత్సరాల వరకు భద్రంగా దాచుకోవాలి. ఆదాయపు పన్ను శాఖ పాత లావాదేవీలపై ఆరా తీసినా ఈ పత్రాలు తక్షణ రక్షణగా నిలుస్తాయి.
పొదుపు ఖాతాలో రూ.10 లక్షలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మొత్తాన్ని నిర్భయంగా జమ చేసుకోవచ్చు. బ్యాంకులు ఆదాయపు పన్ను విభాగానికి వివరాలు పంపినంత మాత్రాన భయపడాల్సిన అవసరం ఎంతమాత్రం లేదు. ఆ నగదుకు సంబంధించిన చట్టబద్ధమైన ఆదాయ మార్గాలు, సరైన పత్రాలు మీ వద్ద ఉండి, సకాలంలో పన్ను రిటర్న్స్ దాఖలు చేస్తే ఎంత పెద్ద మొత్తమైనా నిశ్చింతగా బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థలో నిర్వహించుకోవచ్చు.
About the Author
